Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Budd-daliadau a phrofedigaeth

This advice applies to Cymru

Budd-daliadau ar ôl profedigaeth

Os ydych yn briod neu mewn partneriaeth sifil gofrestredig ac mae eich partner yn marw, efallai y byddwch yn medru cael help ariannol ychwanegol. Gelwir y budd-daliadau hyn yn fudd-daliadau profedigaeth.

Os bu farw eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil wrth wasanaethu yn y Lluoedd Arfog, efallai y byddwch hefyd yn medru cael help ariannol gan Asiantaeth Personél y Lluoedd Arfog a Chyn-filwyr (SPVA). Fe fyddwch yn medru cael yr help hwn yn ogystal â budd-daliadau profedigaeth - trowch at Help ariannol os oedd eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil yn y Lluoedd Arfog, o dan y pennawd Help arall.

Os nad oes llawer o arian gennych yn dod i mewn ar ôl marwolaeth partner mae’n bosib fod budd-daliadau eraill y medrwch eu hawlio.

Am fwy o wybodaeth ynghylch budd-daliadau eraill os nad oes llawer o arian gennych yn dod i mewn, gweler Help i bobl ar incwm isel – Cymhorthdal Incwm. Os oes plant gennych, gweler Budd-daliadau ar gyfer teuluoedd a phlant.

Os oes partner (gan gynnwys partner priod, partner sifil neu bartner sy'n cyd-fyw gyda chi), rhywun arall yn eich teulu neu ffrind agos yn marw, a chithau ar incwm isel, efallai y byddwch yn medru cael help gyda chostau angladd (gweler y pennawd Taliadau ar gyfer costau angladd, o dan y pennawd Help arall). Mae partneriaid yn cynnwys partneriaid lesbiaidd, hoyw a gwahanrywiol, waeth a oeddech chi'n briod, mewn partneriaeth sifil neu'n cydfyw.

Budd-daliadau profedigaeth

Mae budd-daliadau profedigaeth yn cynnwys:

  • Taliad Profedigaeth – taliad un swm yr ydych yn ei hawlio pan fydd eich cymar neu’ch partner sifil yn marw (gweler y pennawd Taliad Profedigaeth)
  • Lwfans Rhiant Gweddw os oes plant dibynnol gennych (gweler y pennawd Lwfans Rhiant Gweddw)
  • Lwfans Profedigaeth os nad oes plant dibynnol gennych (gweler y pennawd Lwfans Profedigaeth).

Mae budd-daliadau profedigaeth yn cael eu talu i weddwon neu'r partner sifil sy'n fyw. Fe fyddwch yn medru cael budd-dal profedigaeth os fu farw eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil ar neu ar ôl 9 Ebrill 2001.

Os ydych yn ddyn a bu’ch gwraig farw cyn y dyddiad hwn, efallai y byddwch yn dal i fedru cael peth budd-dal os oes plant gennych - gweler y pennawd Lwfans Rhiant Gweddw.

Os ydych yn fenyw ac fe fu farw eich gŵr cyn y dyddiad hwn, efallai y byddwch yn cael Pensiwn Gwraig Weddw neu Lwfans Mam Weddw. Fe fyddwch yn medru parhau i gael y budd-daliadau hyn cyhyd â bod gennych hawl iddynt (gweler y pennawd Budd-daliadau gwraig weddw ar gyfer marwolaethau cyn Ebrill 2001.

Pwy sy’n medru cael budd-dal profedigaeth

Fe fyddwch yn medru cael budd-dal profedigaeth os oeddech yn briod yn gyfreithiol â’ch gŵr neu'ch gwraig sydd bellach wedi marw. Rydych hefyd yn medru cael budd-dal profedigaeth os oeddech chi a'ch partner o'r un rhyw sydd wedi marw wedi cofrestru partneriaeth sifil.

Yn yr Alban, roedd hi'n arfer bod yn bosib hawlio budd-dal profedigaeth os oedd gennych ‘briodas afreolaidd’. Mae hyn yn golygu eich bod wedi byw gyda rhywun fel gŵr a gwraig a'ch bod yn cael eich trin fel petaech yn briod. Ni fydd y rhan fwyaf o bobl yn medru hawlio priodas afreolaidd ar ôl Mai 3, 2006. Ond, fe fyddwch yn medru parhau i gael budd-dal profedigaeth os ydych eisoes mewn priodas afreolaidd.

Nid ydych yn medru cael unrhyw rai o’r budd-daliadau profedigaeth os oeddech wedi ysgaru wrth eich gŵr neu'ch gwraig adeg eu marwolaeth, neu os oeddech chi’n a’ch partner sifil wedi diddymu eich partneriaeth sifil. Rydych hefyd wedi eich eithrio rhag hawlio budd-daliadau profedigaeth os ydych yn ailbriodi, neu’n cofrestru partneriaeth sifil arall. Os ydych yn cael budd-dal profedigaeth pan fyddwch yn ailbriodi neu'n ffurfio partneriaeth sifil arall, fe fydd yn stopio. Hyd yn oed os na fyddwch yn ailbriodi nac yn cofrestru partneriaeth sifil arall, ni fyddwch yn medru cael budd-daliadau profedigaeth os ydych yn byw gyda phartner arall.

Nid ydych yn medru cael budd-daliadau profedigaeth os ydych yn y carchar.

Mae yna derfynau oedran gwahanol hefyd ar gyfer cael budd-daliadau profedigaeth:

Os nad ydych yn siŵr a fedrwch chi hawlio budd-dal profedigaeth, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Taliad Profedigaeth

Mae Taliad Profedigaeth yn swm un taliad di-dreth o £2,000. Rydych yn medru ei hawlio os daethoch yn weddw ar neu ar ôl 9 Ebrill 2001. Rhaid i chi hawlio o fewn deuddeg mis i farwolaeth eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil, os nad oes amgylchiadau eithriadol sy’n golygu nad oeddech yn gwybod am y farwolaeth neu ni chadarnhawyd y farwolaeth.

Pwy sy’n medru cael Taliad Profedigaeth

Mae hawl gennych i Daliad Profedigaeth os yw'ch gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil a fu farw wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol. Os oedd wedi marw o ganlyniad i ddamwain ddiwydiannol neu glefyd diwydiannol, nid oes gwahaniaeth a oedd wedi talu digon o gyfraniadau ai peidio.

I gael Taliad Profedigaeth rhaid eich bod yn iau nag oed pensiwn y wladwriaeth pan fu farw eich gŵr, eich gwraig neu'ch partner sifil, neu – os oeddech yn hŷn nag oed pensiwn y wladwriaeth – rhaid nad oedd ganddyn nhw hawl i bensiwn ymddeol y wladwriaeth, ar sail eu cyfraniadau yswiriant gwladol eu hunain, adeg eu marwolaeth. Rhaid eich bod yn briod â’ch gŵr neu wraig neu mewn partneriaeth sifil gyda’ch partner adeg eu marwolaeth.

Hyd nes 6 Ebrill 2010, roedd oed pensiwn y wladwriaeth yn 60 i fenyw ac yn 65 i ddyn. Ers y dyddiad hwn, mae’r oedran ifancaf y gall dynion a menywod hawlio pensiwn y wladwriaeth yn cael ei wneud yn 65 oed yn raddol, ac fe fydd yn cynyddu, yn dibynnu ar y flwyddyn y cawsoch eich geni.

Os ydych am wybod pryd fyddwch chi’n cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, mae yna gyfrifydd oed pensiwn y wladwriaeth ar wefan Directgov yn www.direct.gov.uk.

Sut i hawlio Taliad Profedigaeth

Os ydych yn cael Pensiwn Ymddeol y Wladwriaeth pan fydd eich gŵr, eich gwraig neu’ch partner sifil yn marw, nid oes angen i chi gyflwyno cais am Daliad Profedigaeth, cyn belled â'ch bod yn bodloni'r amodau eraill. Fe fyddwch yn cael y Taliad Profedigaeth yn awtomatig pan fyddwch yn dweud wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau (y DWP), neu'r Social Security Agency yng Ngogledd Iwerddon, am farwolaeth eich partner.

Yng Nghymru a Lloegr, rydych yn medru hawlio Taliad Profedigaeth a dweud wrth y DWP am y farwolaeth ar yr un pryd, drwy ffonio Gwasanaeth Profedigaeth y DWP ar:

Ffôn: 0845 606 0265
Ffôn Testun: 0845 606 0285
Ffôn: 0845 606 0275 (Cymraeg)
Ffôn Testun: 0845 6-6 0295 (Cymraeg)

Mae’r Gwasanaeth Profedigaeth yn medru derbyn eich cais am fudd-daliadau profedigaeth dros y ffôn a gwneud gwiriad budd-daliadau i weld a ydych yn gymwys i gael unrhyw fudd-daliadau eraill o ganlyniad i’r farwolaeth.

Neu, fe allwch hawlio Taliad Profedigaeth ar ffurflen BB1. Rydych yn medru cael y ffurflen BB1 o'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol neu, yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, oddi ar wefan Directgov yn: www.direct.gov.uk.

Rydych hefyd yn medru hawlio Taliad Profedigaeth drwy ffonio’r Ganolfan Byd Gwaith ar:

Rhadffôn: 0800 055 6688
Ffôn testun: 0800 023 4888
Llinell iaith Gymraeg: 0800 012 1888

Yng Ngogledd Iwerddon, rydych yn medru cael ffurflen BB1 gan eich swyddfa nawdd cymdeithasol leol neu’ch swyddfa swyddi a budd-daliadau leol, neu oddi ar wefan NIDirect yn: www.nidirect.gov.uk

Rydych hefyd yn medru hawlio Taliad Profedigaeth yng Ngogledd Iwerddon drwy ffonio llinell hawlio’r Gwasanaeth Pensiwn:

Rhadffôn: 0808 100 2658
Ffôn testun: 0808 100 2198

Rhaid i chi hawlio o fewn deuddeg mis i farwolaeth eich cymar neu bartner sifil. Os nad oeddech yn medru hawlio o fewn yr amser hwn am nad oeddech yn gwybod bod eich cymar neu bartner sifil wedi marw, neu os na chadarnhawyd y farwolaeth, efallai y bydd modd i chi hawlio’n hwyr.

Os ydych yn credu eich bod yn medru hawlio’n hwyr dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Pan fyddwch chi’n hawlio Taliad Profedigaeth, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol a thystiolaeth mai eich rhif chi ydyw. Os nad ydych yn gwybod eich rhif yswiriant gwladol ond eich bod credu bod un gennych, dylech roi gwybodaeth i helpu’r swyddfa i ddod o hyd iddo. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd angen i chi ofyn am un cyn y medrwch hawlio Taliad Profedigaeth.

Am fwy o wybodaeth ynghylch yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Efallai hefyd y bydd yn rhaid i chi ddarparu tystysgrif marwolaeth eich priod neu'ch partner sifil, eich tystysgrif priodas neu'ch tystysgrif partneriaeth sifil neu dystiolaeth arall i gefnogi eich cais am Daliad Profedigaeth. Os nad yw’r dystiolaeth yma gennych, ni ddylech ohirio eich cais.

Os ydych yn cael trafferth rhoi’r dystiolaeth angenrheidiol, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Sut caiff eich Taliad Profedigaeth ei dalu

Telir Taliad Profedigaeth yn syth i mewn i’ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu neu gyfrif cerdyn Swyddfa’r Post.

Lwfans Rhiant Gweddw

Mae Lwfans Rhiant Gweddw yn daliad wythnosol a roddir i weddw neu bartner sifil sy'n fyw sydd â phlant dibynnol. Fel arfer, rhaid bod eich gŵr, gwraig neu bartner sifil wedi marw ar neu ar ôl 9 Ebrill 2001. Ond, os ydych yn ddyn ac fe fu farw eich gwraig cyn y dyddiad hwn, roeddech yn iau na 65 pan fu farw ac nid oeddech wedi ailbriodi cyn 9 Ebrill 2001, fe fyddwch hefyd yn medru hawlio Lwfans Rhiant Gweddw.

Mae Lwfans Rhiant Gweddw yn rhan o’ch incwm trethadwy.

Pwy sy’n medru cael Lwfans Rhiant Gweddw

Fe fyddwch yn medru cael Lwfans Rhiant Gweddw os ydych yn magu plentyn neu os ydych yn fenyw sy’n disgwyl babi eich gŵr. Fe fyddwch hefyd yn medru cael Lwfans Rhiant Gweddw os ydych yn fenyw a oedd yn byw gyda'ch partner sifil pan fu farw a'ch bod yn feichiog o ganlyniad i driniaeth ffrwythlondeb.

Os ydych yn magu plentyn, rhaid eich bod chi’n cael Budd-dal Plant ar gyfer y plentyn hwnnw fel rheol. Dylai'r plentyn hwn fod:

  • yn blentyn i chi a'ch diweddar briod, neu
  • yn blentyn i chi a'ch diweddar bartner sifil, neu
  • yn blentyn yr oeddech chi neu'ch diweddar briod neu bartner sifil yn cael Budd-dal Plant ar ei gyfer adeg marwolaeth eich priod neu bartner sifil (er enghraifft, fe allai fod yn llys-ferch neu'n llys-fab i chi neu'n blentyn a fabwysiadoch).

Rhaid eich bod chi o dan oed pensiwn y wladwriaeth pan fu farw eich gŵr, gwraig neu bartner sifil, a rhaid bod eich priod neu'ch partner sifil wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol er mwyn i chi gael Lwfans Rhiant Gweddw. Yr unig eithriad yw lle mae’r farwolaeth o ganlyniad i anaf diwydiannol neu glefyd diwydiannol, ac yn yr achos hwn nid oes gwahaniaeth a dalodd ddigon o gyfraniadau yswiriant gwladol ai peidio.

Os ydych angen mwy o wybodaeth ynghylch amodau cyfraniad ar gyfer Lwfans Rhiant Gweddw, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Faint yw Lwfans Rhiant Gweddw

Mae Lwfans Rhiant Gweddw yn cynnwys lwfans sylfaenol, ac, mewn rhai achosion, pensiwn ychwanegol ar ben hwn ar sail enillion eich diweddar ŵr, gwraig neu bartner sifil. Os oeddech wedi hawlio cyn 6 Ebrill 2003, efallai y byddwch yn cael swm ychwanegol ar gyfer pob plentyn dibynnol. Mae hyn yn medru parhau cyhyd â’ch hawliau. Os ydych yn hawlio ar ôl y dyddiad hwn, ni fyddwch yn cael swm ar gyfer eich plant, a dylech hawlio Credyd Treth Plant yn lle.

Fe fydd swm y Lwfans Rhiant Gweddw yn dibynnu ar gyfraniadau yswiriant gwladol eich diweddar ŵr, gwraig neu bartner sifil, os na fuont farw oherwydd anaf neu glefyd diwydiannol.

Mae cyfraddau presennol Lwfans Rhiant Gweddw ar wefan Directgov.

Sut i hawlio Lwfans Rhiant Gweddw

Yng Nghymru a Lloegr, rydych yn medru rhoi gwybod am y farwolaeth a hawlio Lwfans Rhiant Gweddw drwy ffonio Gwasanaeth Profedigaeth yr Adran Gwaith a Phensiynau (y DWP). Fe fyddan nhw’n derbyn cais am fudd-daliadau profedigaeth dros y ffôn. Yng Ngogledd Iwerddon, ffoniwch wasanaeth o’r enw Social Security Agency Bereavement Service.

Yn ystod yr un alwad ffôn, mae’r DWP hefyd yn medru gwneud gwiriad budd-daliadau i weld os ydych yn gymwys i gael unrhyw fudd-daliadau eraill o ganlyniad i’r farwolaeth. Gweler Sut i hawlio Taliad Profedigaeth am fanylion cyswllt.

Neu, rydych yn medru hawlio Lwfans Rhiant Gweddw ar ffurflen BB1. Rydych yn medru cael y ffurflen BB1 o'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol neu, yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, oddi ar wefan Directgov yn: www.direct.gov.uk neu drwy ffonio’r Ganolfan Byd Gwaith ar:

Rhadffôn: 0800 055 6688
Ffôn testun: 0800 023 4888
Llinell iaith Gymraeg: 0800 012 1888

Yng Ngogledd Iwerddon, rydych yn medru cael ffurflen BB1 gan eich swyddfa nawdd cymdeithasol leol neu’ch swyddfa swyddi a budd-daliadau leol, neu oddi ar wefan NIDirect yn: www.nidirect.gov.uk

Rydych hefyd yn medru hawlio Lwfans Rhiant Gweddw yng Ngogledd Iwerddon drwy ffonio llinell hawlio’r Gwasanaeth Pensiwn:

Rhadffôn: 0808 100 2658
Ffôn testun: 0808 100 2198

Dylech hawlio Lwfans Rhiant Gweddw o fewn tri mis i ddyddiad y farwolaeth, i sicrhau na fyddwch yn colli unrhyw arian. Os ydych yn hawlio yn hwyrach na hyn, gellir ôl-ddyddio eich budd-dal am hyd at dri mis yn unig.

Os ydych yn hwyr yn hawlio, fe allwch ofyn am ôl-ddyddio eich cais ar eich ffurflen hawlio. Nid oes rhaid i chi roi rheswm dros hawlio’n hwyr cyhyd â'ch bod yn medru dangos bod hawl gennych i Lwfans Rhiant Gweddw cyn i chi ei hawlio. Mewn rhai achosion, efallai y byddwch yn medru cael Lwfans Rhiant Gweddw am fwy na thri mis cyn i chi gyflwyno'ch cais.

Pan fyddwch yn hawlio Lwfans Rhiant Gweddw, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol a thystiolaeth mai eich rhif chi ydyw. Os nad ydych yn gwybod eich rhif yswiriant gwladol, ond eich bod yn credu bod un gennych, dylech roi gwybodaeth i helpu’r swyddfa i ddod o hyd iddo. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un cyn y medrwch gael Lwfans Rhiant Gweddw.

Am fwy o wybodaeth ynghylch yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Efallai hefyd y bydd yn rhaid i chi roi tystysgrif marwolaeth eich priod neu bartner sifil, eich tystysgrif priodas neu dystysgrif partneriaeth sifil neu dystiolaeth arall i gefnogi eich cais am Lwfans Rhiant Gweddw. Os nad yw’r dystiolaeth hon gennych, ni ddylech oedi cyn hawlio.

Os ydych yn cael trafferth rhoi’r dystiolaeth angenrheidiol, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Lwfans Rhiant Gweddw, newid mewn amgylchiadau a thwyll

Efallai y byddwch yn cyflawni twyll budd-dal os byddwch yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol, neu os nad ydych yn rhoi gwybod am newid yn eich amgylchiadau, er enghraifft, os yw’ch plentyn yn gadael yr ysgol efallai na fydd hawl gennych i Lwfans Rhiant Gweddw mwyach. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, mae’n bosib y byddwch yn achosi gordaliad y bydd yn rhaid i chi ei ad-dalu. Gellir gwirio eich amgylchiadau ar unrhyw adeg tra eich bod chi’n hawlio Lwfans Rhiant Gweddw. Mae twyll budd-dal yn drosedd a gellir eich erlyn neu ofyn i chi dalu dirwy.

Am fwy o wybodaeth ar yr hyn fedrwch chi ei wneud os gofynnir i chi fynd i gyfweliad dan rybudd, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn poeni y gallech fod dan amheuaeth o dwyll, os ydych yn destun archwiliad neu wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Sut caiff Lwfans Rhiant Gweddw ei dalu

Fel arfer, telir Lwfans Rhiant Gweddw yn syth i mewn i gyfrif banc, cymdeithas adeiladu neu gyfrif cerdyn Swyddfa’r Post. Os nad ydych yn medru agor cyfrif, neu reoli cyfrif, gellir eich talu trwy Daliad Syml. Fe fydd y DWP yn rhoi cerdyn Taliad Syml i chi ac fe fyddwch yn medru ei ddefnyddio i gasglu’ch budd-dal mewn safle PayPoint sy’n arddangos yr arwydd Simple Payment.

Am ba hyd gaiff Lwfans Rhiant Gweddw ei dalu

Rydych yn medru cael Lwfans Rhiant Gweddw hyd nes i chi stopio cael budd-dal Plant. Os yw hyn yn digwydd o fewn 52 wythnos i farwolaeth eich gŵr, gwraig neu bartner sifil, fe fyddwch yn medru hawlio Lwfans Profedigaeth am weddill y 52 wythnos.

Fe fydd taliad Lwfans Rhiant Gweddw yn dod i ben yn gynt os nad ydych â hawl i’r budd-dal mwyach am reswm nad yw'n gysylltiedig â’ch plant, er enghraifft, os ydych yn priodi, yn cofrestru partneriaeth sifil neu’n dechrau byw gyda rhywun fel pâr - gweler y pennawd Pwy sy’n medru cael budd-dal profedigaeth).

Lwfans Profedigaeth

Mae Lwfans Profedigaeth yn fudd-dal wythnosol a delir i rywun am 52 wythnos o ddyddiad marwolaeth eu gŵr, gwraig neu bartner sifil.

Pwy sy’n medru cael Lwfans Profedigaeth

Er mwyn i chi fedru hawlio Lwfans Profedigaeth, rhaid bod eich cymar neu bartner sifil wedi marw ar neu ar ôl 9 Ebrill 2001. Rydych yn medru cael Lwfans Profedigaeth os ydych yn 45 neu’n hyn adeg marwolaeth eich cymar, ond o dan oed pensiwn y wladwriaeth.

Rhaid bod eich gŵr, gwraig neu bartner sifil wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol er mwyn i chi fedru cael Lwfans Profedigaeth. Ond, os ydyn nhw wedi marw oherwydd anaf neu glefyd diwydiannol nid oes rhaid bodloni’r amodau'n ymwneud â chyfraniadau.

Er mwyn cael Lwfans Profedigaeth, ni ddylech fod â hawl i Lwfans Rhiant Gweddw. Ond, fe fyddwch yn medru cael Lwfans Profedigaeth os yw'ch Lwfans Rhiant Gweddw yn stopio am eich bod yn stopio cael Budd-dal Plant, ac mae hyn yn digwydd o fewn 52 wythnos i farwolaeth eich priod neu bartner sifil.

Mae Lwfans Profedigaeth yn rhan o’ch incwm trethadwy.

Faint yw Lwfans Profedigaeth

Mae cyfradd Lwfans Profedigaeth yn dibynnu ar eich oed pan fu farw eich gŵr, gwraig neu bartner sifil. Os oeddech rhwng 45 a 54 oed fe fyddwch yn cael cyfradd is sy’n dibynnu ar eich oed. Os oeddech yn 55 oed neu’n hyn, ond o dan oed pensiwn y wladwriaeth, pan fu farw eich priod neu'ch partner sifil neu pan ddaeth eich Lwfans Rhiant Gweddw i ben, fe fyddwch yn cael y gyfradd uchaf. Gellir gostwng cyfradd Lwfans Profedigaeth os na thalodd eich diweddar ŵr, gwraig neu bartner sifil ddigon o gyfraniadau yswiriant gwladol. Mewn rhai achosion, efallai y cewch bensiwn ychwanegol ar ben Lwfans Profedigaeth ar sail enillion eich cymar neu bartner sifil a fu farw.

Mae cyfraddau presennol Lwfans Profedigaeth ar wefan Directgov yn: www.direct.gov.uk

Sut i hawlio Lwfans Profedigaeth

Yng Nghymru a Lloegr, rydych yn medru rhoi gwybod am farwolaeth a hawlio Lwfans Profedigaeth drwy ffonio Gwasanaeth Profedigaeth yr Adran Gwaith a Phensiynau (y DWP). Fe fyddan nhw’n derbyn cais am fudd-daliadau profedigaeth dros y ffôn. Yng Ngogledd Iwerddon, ffoniwch wasanaeth o’r enw Social Security Agency Bereavement Service.

Yn ystod yr un alwad ffôn, mae’r DWP hefyd yn medru gwneud gwiriad budd-daliadau i weld os ydych yn gymwys i gael unrhyw fudd-daliadau eraill o ganlyniad i’r farwolaeth. Gweler Sut i hawlio Taliad Profedigaeth am fanylion cyswllt.

Neu, rydych yn medru hawlio Lwfans Profedigaeth ar ffurflen BB1. Rydych yn medru cael y ffurflen BB1 o'ch swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol neu, yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, oddi ar wefan Directgov yn: www.direct.gov.uk neu drwy ffonio’r Ganolfan Byd Gwaith ar:

Rhadffôn: 0800 055 6688
Ffôn testun: 0800 023 4888
Llinell iaith Gymraeg: 0800 012 1888

Yng Ngogledd Iwerddon, rydych yn medru cael ffurflen BB1 gan eich swyddfa nawdd cymdeithasol leol neu’ch swyddfa swyddi a budd-daliadau leol, neu oddi ar wefan NIDirect yn: www.nidirect.gov.uk

Rydych hefyd yn medru hawlio Lwfans Profedigaeth yng Ngogledd Iwerddon drwy ffonio llinell gymorth Lwfans Profedigaeth:

Rhif Ffôn: 028 9054 9393

Dylech hawlio Lwfans Profedigaeth o fewn tri mis i ddyddiad y farwolaeth, i sicrhau na fyddwch yn colli unrhyw arian. Os ydych yn hawlio yn hwyrach na hyn, gellir ôl-ddyddio eich budd-dal am hyd ar dri mis yn unig. Os ydych yn hwyr yn hawlio, fe allwch ofyn am ôl-ddyddio eich cais ar eich ffurflen hawlio. Nid oes rhaid i chi roi rheswm dros hawlio’n hwyr cyhyd â'ch bod chi’n medru dangos bod hawl gennych i Lwfans Profedigaeth cyn i chi gyflwyno cais.

Gallwch gael budd-dal am hyd at dri mis cyn gwneud eich cais. Dylech ofyn am hyn ar y ffurflen hawlio. Nid oes rhaid i chi roi rheswm dros hawlio'n hwyr cyhyd â'ch bod yn medru dangos bod hawl gennych i Lwfans Profedigaeth cyn i chi gyflwyno cais.

Pan fyddwch chi’n hawlio Lwfans Profedigaeth, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol a thystiolaeth mai eich rhif chi ydyw. Os nad ydych yn gwybod beth yw eich rhif yswiriant gwladol, ond eich bod yn credu bod un gennych, dylech roi gwybodaeth i helpu’r swyddfa i ddod o hyd iddo. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un cyn y medrwch chi gael Lwfans Profedigaeth.

Am fwy o wybodaeth ynghylch yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Efallai hefyd y bydd yn rhaid i chi ddarparu tystysgrif marwolaeth eich cymar neu bartner sifil, eich tystysgrif priodas neu dystysgrif partneriaeth sifil neu dystiolaeth o fath arall i gefnogi eich cais am Lwfans Profedigaeth. Os nad yw’r dystiolaeth hon gennych, ni ddylech oedi rhag anfon eich cais.

Os ydych yn cael trafferth darparu’r dystiolaeth sydd ei hangen, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Lwfans Profedigaeth, newid mewn amgylchiadau a thwyll

Efallai y byddwch yn cyflawni twyll budd-dal os fyddwch yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol, neu os nad ydych yn rhoi gwybod am newid yn eich amgylchiadau a allai olygu na fydd hawl gennych i Lwfans Profedigaeth. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, mae’n bosib y byddwch yn achosi gordaliad y bydd yn rhaid i chi ei ad-dalu. Gellir gwirio eich amgylchiadau ar unrhyw adeg tra eich bod chi’n hawlio Lwfans Profedigaeth. Mae twyll budd-dal yn drosedd a gellir eich erlyn neu ofyn i chi dalu dirwy.

Am fwy o wybodaeth ar yr hyn fedrwch chi ei wneud os gofynnir i chi fynd i gyfweliad dan rybudd, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn poeni y gallech fod dan amheuaeth o dwyll, os ydych yn destun archwiliad neu wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Sut caiff Lwfans Profedigaeth ei dalu

Fel arfer, telir Lwfans Profedigaeth yn syth i mewn i gyfrif banc, cymdeithas adeiladu neu gyfrif cerdyn Swyddfa’r Post. Os nad ydych yn medru agor cyfrif, neu reoli cyfrif, gellir eich talu trwy Daliad Syml. Fe fydd y DWP yn rhoi cerdyn Taliad Syml i chi ac fe fyddwch yn medru ei ddefnyddio i gasglu’ch budd-dal mewn safle PayPoint sy’n arddangos yr arwydd Simple Payment.

Am ba hyd gaiff Lwfans Profedigaeth ei dalu

Fe fyddwch ond yn medru cael Lwfans Profedigaeth am 52 wythnos o ddyddiad marwolaeth eich gŵr, gwraig neu bartner sifil. Efallai y byddwch ond yn ei gael am ran o’r amser yma os ydych wedi symud ymlaen at y Lwfans Profedigaeth o Lwfans Rhiant Gweddw. Os ydych yn cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth cyn diwedd y 52 wythnos ni fydd hawl gennych i Lwfans Profedigaeth mwyach.

Budd-daliadau profedigaeth dramor

Os ydych yn byw dramor pan mae’ch gŵr, gwraig neu bartner sifil yn marw, neu os ydych yn symud dramor, rydych chi’n dal i fedru cael budd-daliadau profedigaeth.

Os ydych yn cael budd-dal profedigaeth ac rydych am wybod mwy am fynd dramor neu fyw dramor, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Budd-daliadau gweddwon ar gyfer marwolaethau cyn Ebrill 9, 2001

Hyd nes 8 Ebrill 2001, talwyd budd-daliadau ar gyfer marwolaeth priod i wraig weddw yn unig. Roedd tri math o fudd-dâl, sef Taliad Gwraig Weddw, Lwfans Mam Weddw a Phensiwn Gwraig Weddw. Os ydych yn fenyw, efallai eich bod yn dal i gael un o'r budd-daliadau hyn.

Taliad Gwraig Weddw

Roedd Taliad Gwraig Weddw yn swm un taliad o £1,000 yr oedd yn rhaid i chi ei hawlio o fewn tri mis i farwolaeth eich gŵr, oni bai nad oeddech yn gwybod ei fod wedi marw neu ni chadarnhawyd ei farwolaeth.

Lwfans Mam Weddw

Roedd Lwfans Mam Weddw yn fudd-dal wythnosol i wragedd gweddw â phlant dibynnol. Os oeddech yn cael Lwfans Mam Weddw yn union cyn 9 Ebrill 2001 fe fyddwch yn medru parhau i’w gael tra’ch bod yn bodloni’r amodau ar gyfer hawlio.

Pensiwn Gwraig Weddw

Roedd Pensiwn Gwraig Weddw yn daliad wythnosol yr oeddech yn medru ei hawlio os oeddech yn fenyw heb blant dibynnol a oedd rhwng 45 a 65 oed pan fu farw ei gŵr. Roeddech hefyd yn medru ei hawlio pan fyddai’ch Lwfans Mam Weddw (gweler uchod) yn dod i ben, hynny yw, wedi i’ch plant droi'n 16 neu'n 18 oed neu adael yr ysgol, cyhyd â'ch bod yn 45 oed neu’n hŷn ac yn iau na 65 pan ddaeth i ben. Os oeddech yn derbyn Pensiwn Gwraig Weddw yn union cyn 9 Ebrill 2001 rydych yn medru parhau i’w gael tra’ch bod yn dal i fodloni’r amodau ar gyfer bod yn gymwys.

Telir Pensiwn Gwraig Weddw hyd nes i chi gyrraedd 65 oed, pan allwch gael Pensiwn Ymddeol ar yr un gyfradd â’r Pensiwn Gwraig Weddw. Os ydych yn hŷn nag oed pensiwn y wladwriaeth (60) ond yn iau na 65, fe allwch ddewis parhau i dderbyn Pensiwn Gwraig Weddw neu hawlio Pensiwn Ymddeol.

Os ydych yn cael Pensiwn Gwraig Weddw ac yn penderfynu beth i’w wneud wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Problemau gyda budd-daliadau profedigaeth

Os gwrthodwyd budd-dal profedigaeth i chi neu os cawsoch lai nag y dylech ei gael yn eich barn chi, rydych yn medru herio'r penderfyniad. Dylech wneud hyn o fewn mis i'r penderfyniad.

Os nad ydych yn hapus gyda safon y gwasanaeth a gawsoch gan y swyddfa fudd-daliadau, er enghraifft, oherwydd cyngor gwael, camgymeriadau, anghwrteisi neu oedi, rydych yn medru cwyno. Rydych yn medru gwneud hyn, waeth a ydych chi am herio penderfyniad ai peidio.

Gwahaniaethu

Gwybodaeth mewn fformatau eraill

Mae'n rhaid bod gwybodaeth ynghylch budd-daliadau profedigaeth ar gael mewn ffordd sy'n hwylus i chi os ydych yn anabl. Er enghraifft, mae'n rhaid bod gwybodaeth ar gael fel copi sain, mewn print bras neu mewn Braille. I ofyn am fersiynau print bras, Braille neu sain o unrhyw daflen sydd gan y DWP, dylech gysylltu â'ch swyddfa leol.

Help arall

Help i bobl ar incwm isel

Efallai y byddwch yn medru cael budd-daliadau seiliedig ar brawf modd pan rydych chi’n weddw neu'n bartner sifil sy'n fyw os nad oes llawer o arian gennych yn dod i mewn ac rydych yn bodloni amodau penodol eraill. Er enghraifft, efallai y bydd hawl gennych i Gredyd Treth Gwaith, Credyd Treth Plant, Budd-dal Tai, Gostyngiadau’r Dreth Gyngor (Rate Relief yng Ngogledd Iwerddon), Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm.

Os ydych yn cael Lwfans Profedigaeth, caiff ei ystyried yn llawn ar gyfer y budd-daliadau hyn. Os ydych yn cael Lwfans Rhiant Gweddw, fe fydd rhan ohono’n cael ei ddiystyru cyn iddo effeithio ar fudd-daliadau sy’n seiliedig ar brawf modd. Mae Taliad Profedigaeth yn cyfrif fel rhan o’ch cynilion ar gyfer budd-daliadau seiliedig ar brawf modd.

Am wybodaeth ynghylch Credyd Treth Gwaith, gweler Budd-daliadau a chredydau treth i bobl sy’n gweithio.
Am wybodaeth ynghylch Credyd Treth Plant, gweler Budd-daliadau i deuluoedd a phlant. Am wybodaeth ynghylch Cymhorthdal Incwm, gweler Help i bobl ar incwm isel – Cymhorthdal Incwm.
Am wybodaeth ynghylch Lwfans Ceisio Gwaith, gweler Budd-daliadau i bobl sy’n chwilio am waith.
Am wybodaeth ynghylch Budd-dal Tai, gweler Help gyda’ch rhent – budd-dal tai.

Taliadau ar gyfer costau angladd

Os oes rhaid i chi dalu am angladd ar gyfer eich partner neu berthynas neu ffrind agos, efallai y byddwch yn medru hawlio taliad angladd gan y Gronfa Gymdeithasol. Mae partneriaid yn cynnwys partneriaid lesbiaidd, hoyw a heterorywiol, waeth ag oeddech yn briod, mewn partneriaeth sifil neu'n byw gyda'ch gilydd. I gael taliad angladd, rhaid eich bod yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy’n gysylltiedig ag incwm, Credyd Pensiwn, Credyd Cynhwysol neu Fudd-dal Tai. Efallai y bydd hawl gan rai pobl sy’n cael Credyd Treth Plant neu Gredyd Treth Gwaith i daliad angladd hefyd.

Help ariannol os oedd eich gŵr, eich gwraig neu’ch partner sifil yn y Lluoedd Arfog

Os bu farw eich gŵr, gwraig neu bartner sifil o ganlyniad i wasanaethu yn y Lluoedd Arfog, efallai y byddwch yn medru cael help ariannol gan yr Asiantaeth Personél y Lluoedd Arfog a Chyn-filwyr (SPVA). Nid oes gwahaniaeth a fu farw eich partner yn ystod gwasanaeth gweithgar ai peidio, cyhyd â bod y farwolaeth o ganlyniad i wasanaethu yn y Lluoedd Arfog. Efallai y cewch Bensiwn Rhyfel Gŵr neu Wraig Weddw, neu daliad incwm sydd wedi’i warantu (ar sail enillion eich cymar), yn dibynnu pryd yr achoswyd yr anaf, y salwch neu'r farwolaeth.

Am fwy o wybodaeth ar y pensiwn i Weddw Rhyfel neu Ŵr Gweddw Rhyfel, gweler Cynlluniau pensiwn ac iawndal ar gyfer y Lluoedd Arfog, cyn-filwyr a’u teuluoedd.

Am fwy o wybodaeth ar daliadau incwm wedi’u gwarantu, y cynllun pensiwn rhyfel a Chynllun Iawndal y Lluoedd Arfog, gweler Gofal iechyd i bobl a anafwyd yn y Lluoedd Arfog a chyn-filwyr.

Am fwy o wybodaeth ar yr help ariannol sydd ar gael i’r Lluoedd Arfog, cyn-filwyr a’u teuluoedd, gweler Budd-daliadau a chonsesiynau i’r Lluoedd Arfog, cyn-filwyr a’u teuluoedd.

Os ydych am ofyn am help gan yr SPVA, neu os ydych eisiau mwy o wybodaeth, dylech gysylltu â llinell gymorth yr SPVA ar 0800 169 22 77 (ffôn testun 0800 169 34 58), gwefan www.veterans-uk.info neu anfon e-bost atynt, i veterans.help@spva.gsi.gov.uk.

Arian ychwanegol adeg y Nadolig

Os ydych yn cael rhai budd-daliadau penodol fe fyddwch yn cael arian ychwanegol tua’r Nadolig o’r enw Bonws y Nadolig. Mae Bonws y Nadolig yn daliad di-dreth a roddir ychydig o wythnosau cyn y Nadolig. Fe fyddwch yn ei gael os ydych yn cael Lwfans Rhiant Gweddw, Lwfans Mam Weddw, Pensiwn Gwraig Weddw neu Bensiwn Ymddeol y Wladwriaeth.

Fel arfer, mae Bonws y Nadolig yn £10 y flwyddyn.

Rhaid eich bod yn byw yn y Deyrnas Unedig, Ynys Manaw, Ynysoedd y Sianel, Gibraltar neu’r Ardal Economaidd Ewropeaidd yn ystod yr wythnos y mae bonws y Nadolig yn ddyledus. Fe fyddwch yn cael Bonws y Nadolig yn awtomatig heb orfod gofyn amdano.

I ddarganfod mwy am Fonws y Nadolig, rhowch glic ar wefan Directgov yn www.direct.gov.uk neu ffoniwch y llinell ymholiadau arbennig ar 0800 141 2591.

Yng Ngogledd Iwerddon, rhowch glic ar wefan NIdirect yn www.nidirect.gov.uk.

Os nad ydych yn cael Bonws y Nadolig ac rydych yn credu bod hawl gennych iddo, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth.

Did this advice help?
Why wasn't this advice helpful?
Did this advice help?

Thank you, your feedback has been submitted.