Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Budd-daliadau ar gyfer teuluoedd a phlant

Help ar gyfer teuluoedd a phlant

Mae yna nifer o fudd-daliadau gwahanol ar gyfer teuluoedd i helpu gyda chostau ychwanegol plant. Mae’r rhain yn cynnwys budd-daliadau ar gyfer menywod sy’n feichiog neu sydd newydd gael babi, budd-daliadau ar gyfer partneriaid menywod sydd wedi rhoi genedigaeth, budd-daliadau i bobl sy’n mabwysiadu a budd-daliadau, credydau treth a help o fath arall y mae’n bosib y byddwch yn medru eu cael pan fyddwch chi â chyfrifoldeb dros blentyn neu berson ifanc.

Budd-daliadau ar gyfer mamolaeth

Os ydych yn cael babi, efallai y byddwch yn medru cael Tâl Mamolaeth Statudol neu Lwfans Mamolaeth. Fe fydd hyn yn dibynnu a ydych yn gweithio ac, os ydych yn gweithio, faint yr ydych chi’n ei ennill ac ers faint yr ydych chi wedi bod yn gweithio i’r un cyflogwr. Os ydych yn feichiog, efallai hefyd y bydd hawl gennych i fitaminau rhad ac am ddim a thalebau Cychwyn Iach i helpu gyda chost llaeth, ffrwythau a llysiau. Efallai y bydd y rhain ar gael i chi, ond fe fydd yn dibynnu ar eich incwm.

Am fwy o wybodaeth ynghylch talebau Cychwyn Iach ar gyfer llaeth, ffrwythau a llysiau, gweler Help gyda chostau iechyd, addysg a chyfreithiol.

Tâl Mamolaeth Statudol

Fe fyddwch yn medru cael Tâl Mamolaeth Statudol os ydych wedi bod yn gweithio i’r un cyflogwr am o leiaf 26 wythnos, erbyn i chi gyrraedd 15 wythnos i’r dyddiad y mae disgwyl i’ch babi gyrraedd. Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i chi fod wedi gweithio i’r un cyflogwr trwy gydol eich beichiogrwydd. Dylech hefyd fod yn ennill cymaint â’r terfyn enillion isaf bob wythnos. Y terfyn enillion isaf yw’r lefel cyflog ble mae cyfraniadau yswiriant gwladol yn dechrau.

Telir Tâl Mamolaeth Statudol gan eich cyflogwr os ydych i ffwrdd o’r gwaith i gael babi. Gellir ei dalu am hyd at 39.

Am wybodaeth ynghylch Tâl Mamolaeth Statudol, gweler Hawliau rhieni yn y gwaith.

Lwfans Mamolaeth

Mae Lwfans Mamolaeth yn fudd-dal i fenywod sydd wedi bod yn gweithio ond sydd ddim yn cwrdd â’r amodau gwaith ac enillion ar gyfer Tâl Mamolaeth Statudol. Gall menyw hawlio lwfans mamolaeth hefyd os yw hi wedi gweithio i fusnes ei phriod neu bartner sifil cyflogedig, ond nad oedd yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig ei hunan.

Pwy sy’n medru cael Lwfans Mamolaeth - menywod sydd wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig

Fe fyddwch yn medru cael Lwfans Mamolaeth os ydych wedi bod yn gweithio’n ddiweddar neu os ydych wedi stopio gweithio i gael plentyn. Rhaid i chi fodloni pob un o'r amodau canlynol:

  • rhaid eich bod wedi bod yn gweithio am o leiaf 26 wythnos yn y 66 wythnos cyn bod disgwyl i’r babi gyrraedd. Nid oes gwahaniaeth os yw’r wythnosau hyn wedi eu rhannu, neu os nad ydyn nhw i gyd ar gyfer yr un cyflogwr.
  • nid ydych yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol
  • rydych chi wedi bod yn ennill o leiaf £30 yr wythnos ar gyfartaledd. Fe all hyn ddod o waith cyflogedig neu hunangyflogedig
  • rhaid eich bod chi'n feichiog o hyd, neu wedi rhoi genedigaeth i fabi byw, erbyn dechrau'r unfed wythnos ar ddeg cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi, neu wedi rhoi genedigaeth i fabi marwanedig ar ôl diwedd y 24ain wythnos o feichiogrwydd.

Nid yw Lwfans Mamolaeth yn dibyuni ar gyfraniadau yswiriant gwladol. Ni fydd yn rhaid i chi ad-dalu'ch Lwfans Mamolaeth os ydych yn penderfynu peidio â dychwelyd i’r gwaith.

Pwy sy’n medru cael Lwfans Mamolaeth - menywod sydd heb fod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig, ond sydd wedi gweithio i fusnes eu priod neu bartner sifil hunangyflogedig

Gallwch gael Lwfans Mamolaeth os ydych chi wedi bod yn gweithio'n ddiweddar i fusnes eich priod neu bartner sifil hunangyflogedig neu os ydych chi wedi rhoi'r gorau i'r gwaith hwn er mwyn cael plentyn. Nid oes rhaid i chi fod wedi ennill unrhyw arian. Rhaid i chi fodloni pob un o'r amodau canlynol:

  • rhaid eich bod chi'n feichiog o hyd, neu wedi rhoi genedigaeth i fabi byw, erbyn dechrau'r unfed wythnos ar ddeg cyn dyddiad geni disgwyliedig eich babi, neu wedi rhoi genedigaeth i fabi marwanedig ar ôl diwedd y 24ain wythnos o feichiogrwydd.
  • rhaid bod disgwyl i chi roi genedigaeth yn yr wythnos yn dechrau ar 27 Gorffennaf 2014 neu'n hwyrach
  • rhaid eich bod chi wedi gweithio gyda rhywun a oedd yn briod neu'n bartner sifil i chi ac yn hunangyflogedig ar y pryd
  • rhaid eich bod chi wedi gweithio iddynt am o leiaf 26 wythnos yn y 66 wythnos cyn yr wythnos y mae disgwyl i chi roi genedigaeth. Nid oes rhaid i'r 26 wythnos fod yn olynol, ac mae gweithio rhan o wythnos yn cyfrif fel wythnos gyfan
  • rhaid iddynt dalu cyfraniadau yswiriant gwladol ar gyfer pobl hunangyflogedig yn ystod y 26 wythnos hyn
  • ni allwch gael lwfans mamolaeth ar gyfer yr un wythnos a'r un beichiogrwydd yn sgil eich gwaith cyflogedig neu hunangyflogedig eich hun. Os ydych chi wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig, mae'n bosib y gallech hawlio lwfans mamolaeth fel rhywun cyflogedig neu hunangyflogedig yn lle
  • ni allwch gael tâl mamolaeth statudol ar gyfer yr un wythnos a'r un beichiogrwydd.

Ni fydd rhaid i chi ad-dalu'ch Lwfans Mamolaeth os ydych yn penderfynu peidio â dychwelyd i’r gwaith.

Faint yw Lwfans Mamolaeth

Mae swm y Lwfans Mamolaeth a gewch naill ai’n 90 y cant o’ch enillion wythnosol cyfartalog neu’n £136.78 yr wythnos, pa un bynnag sydd leiaf. O 7 Ebrill 2014, bydd y swm a gewch naill ai'n 90 y cant o’ch enillion wythnosol cyfartalog neu’n £138.18 yr wythnos, pa un bynnag sydd leiaf.

Os nad ydych chi wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig, ond eich bod wedi gweithio i fusnes priod neu bartner sifil hunangyflogedig, mae'ch Lwfans Mamolaeth yn £27 yr wythnos. Mae'n £27 yr wythnos hefyd os ydych chi'n hunangyflogedig a bod gennych chi dystysgrif eithriad enillion isel.

Sut i hawlio Lwfans Mamolaeth

Dylech hawlio Lwfans Mamolaeth ar y ffurflen MA1 sydd ar gael:

  • yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, drwy ffonio'r Ganolfan Byd Gwaith ar radffôn 0800 055 6688 neu ffôn testun 0800 023 4888. Mae yna linell iaith Gymraeg hefyd, ar 0800 012 1888
  • yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, oddi ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk.
  • yng Ngogledd Iwerddon, drwy ffonio'r Incapacity Benefits Branch ar 028 9033 6000 neu'r llinell ymholiadau budd-daliadau ar: 0800 243 787, neu drwy lawrlwytho'r ffurflen oddi ar wefan NI Direct yn: www.nidirect.gov.uk PDF .
  • o glinigau cyn-geni
  • o swyddfeydd budd-daliadau lleol.

Dylech ddychwelyd y ffurflen i’ch swyddfa budd-daliadau leol. Byddwch angen tystiolaeth feddygol o'ch beichiogrwydd, sef eich tystysgrif mamolaeth (MATB1) fel rheol. Os ydych yn hawlio Lwfans Mamolaeth ar ôl geni eich babi, dylech anfon y dystysgrif geni. Os ydych yn gyflogedig, mae’n rhaid i chi ddarparu Ffurflen SMP1 gan eich cyflogwr hefyd, sy’n cadarnhau nad ydych â hawl i Dâl Mamolaeth Statudol.

Fe fyddwch yn medru hawlio ar unrhyw adeg unwaith yr ydych chi 26 wythnos i mewn i’r beichiogrwydd. Os ydych yn hwyr yn hawlio, fe allwch gael Lwfans Mamolaeth hyd at dri mis cyn i chi hawlio os oeddech yn gymwys i gael budd-dal ynghynt. Nid oes gwahaniaeth pam mae'ch cais yn hwyr.

Pan fyddwch chi’n hawlio Lwfans Mamolaeth, rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol. Fel arfer, fe fydd yn rhaid i chi roi rhif yswiriant gwladol eich gŵr, partner sifil neu oedolyn arall sy’n gofalu am eich plentyn hefyd, os ydych yn hawlio swm ychwanegol ar gyfer y person yna. Os nad ydych yn gwybod beth yw eich rhif, ond rydych yn credu bod rhif gennych, dylech ddarparu tystiolaeth a fydd yn helpu’r swyddfa budd-daliadau i ddod o hyd i’ch rhif. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un.

Am wybodaeth ynghylch sut i ofyn am rif yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Am ba hyd y caiff Lwfans Mamolaeth ei dalu

Os ydych chi wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig, gallwch gael Lwfans Mamolaeth am hyd at 39 wythnos. Os nad ydych chi wedi bod yn gyflogedig neu'n hunangyflogedig, ond eich bod wedi gweithio i fusnes priod neu bartner sifil hunangyflogedig, gallwch gael Lwfans Mamolaeth am 14 wythnos.  Y cynharaf y bydd yn medru dechrau cael ei dalu yw’r 11eg wythnos cyn y dyddiad y mae disgwyl i’r babi gyrraedd. Yr hwyraf y bydd yn medru dechrau yw yn union wedi i’ch babi gael ei eni. Mae yna reolau ynghylch pryd y mae’n rhaid dechrau talu Lwfans Mamolaeth os nad ydych yn gweithio, neu os nad ydych â hawl i Lwfans Mamolaeth hyd nes yn hwyrach yn eich beichiogrwydd.

Os hoffech fwy o wybodaeth ynghylch pryd y bydd eich Lwfans Mamolaeth yn cael ei dalu, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Problemau gyda Lwfans Mamolaeth

Os gwrthodir eich cais am Lwfans Mamolaeth a chithau’n meddwl eich bod â hawl iddo, neu os ydych yn cael llai o fudd-dal nag y dylech fod yn ei gael yn eich barn chi, gallwch herio'r penderfyniad. Dylech wneud hyn o fewn mis i’r penderfyniad.

Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan y swyddfa budd-daliadau, er enghraifft, oherwydd camgymeriadau neu oedi, fe fyddwch yn medru cwyno. Fe fyddwch yn medru gwneud hyn, waeth a ydych chi hefyd am herio penderfyniad.

Mae'n erbyn y gyfraith i chi gael eich trin yn annheg oherwydd eich hil, rhyw, rhywioldeb, crefydd neu anabledd pan fydd yr Adran Gwaith a Phensiynau (y DWP) yn penderfynu a ydych yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth. Hefyd, mae gan y DWP bolisi sy'n nodi na fyddant yn gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd pethau eraill, er enghraifft os oes dyletswyddau gofal gennych. Os ydych yn teimlo eich bod wedi dioddef gwahaniaethu, rydych yn medru cwyno am hyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch herio penderfyniad ynghylch budd-dal ac ynghylch cwyno, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych am herio penderfyniad ynghylch Lwfans Mamolaeth neu os ydych am gwyno, rydych hefyd yn medru holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os nad ydych yn medru cael Tâl Mamolaeth Statudol neu Lwfans Mamolaeth

Os nad oes hawl gennych i Dâl Mamolaeth Statudol neu Lwfans Mamolaeth, efallai y byddwch yn medru hawlio budd-daliadau yn lle.

Os ydych yn feichiog neu os ydych wedi cael babi’n ddiweddar, efallai y byddwch yn medru hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Fe fydd hyn yn dibynnu ar ba gam o’r beichiogrwydd yr ydych, ac a fyddai yna berygl i’ch iechyd chi neu iechyd eich babi petaech yn gweithio. Efallai y byddwch yn medru hawlio Cymhorthdal Incwm yn lle. Fe fyddwch yn medru hawlio Cymhorthdal Incwm unwaith yr ydych 29 wythnos i mewn i’r beichiogrwydd, neu ynghynt os nad ydych yn medru gweithio oherwydd eich beichiogrwydd. Cyn hyn, os ydych yn medru gweithio, efallai y byddwch yn medru hawlio Lwfans Ceisio Gwaith.

Mae’r rheolau ynghylch y budd-daliadau y byddwch yn medru eu hawlio mewn beichiogrwydd ac yn gynnar mewn mamolaeth yn gymhleth. Os ydych yn feichiog neu newydd gael babi ac nid ydych yn credu y medrwch gael Tâl Mamolaeth Statudol neu Lwfans Mamolaeth, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Budd-daliadau ar gyfer tadolaeth

Tâl Tadolaeth Statudol

Os ydych yn dad sy’n gweithio, neu’n bartner menyw sy’n cael plentyn (gan gynnwys partner o’r un rhyw), efallai y byddwch yn medru cael Tâl Tadolaeth Statudol am bythefnos yn ystod eich cyfnod tadolaeth. Fe fyddwch hefyd yn medru cael Tâl Tadolaeth Statudol am gyfnod tadolaeth yr ydych yn ei gymryd wrth fabwysiadu plentyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch hawliau tadolaeth a chyflog gweler Hawliau rhieni yn y gwaith.

Cymhorthdal Incwm yn ystod cyfnod tadolaeth

Os nad oes hawl gennych i Dâl Tadolaeth Statudol – am nad ydych wedi gweithio am ddigon o amser o bosib – efallai na fyddwch yn medru hawlio unrhyw gyfnod tadolaeth. Dylech holi am eich hawliau o dan eich cytundeb cyflogaeth. Os ydych ar gyfnod tadolaeth statudol ond nad ydych yn cael unrhyw Dâl Tadolaeth Statudol neu daliad gan eich cyflogwr neu rydych yn cael Budd-dal Tai, Budd-dal y Dreth Gyngor neu gredydau treth pan fyddwch chi’n gweithio, efallai y bydd hawl gennych i Gymhorthdal Incwm yn ystod eich cyfnod tadolaeth. Efallai y byddwch hefyd yn cael hwn os ydych yn cael peth Tâl Tadolaeth Statudol ond ar lefel isel iawn.

Mae’r rheolau ynghylch budd-daliadau a chyfnod tadolaeth yn gymhleth. Os ydych ar incwm isel ac nid ydych yn medru cael unrhyw fath o dâl tadolaeth, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Tadolaeth a Lwfans Ceisio Gwaith

Os ydych yn aelod o gwpwl a bod gennych gais ar y cyd gyda’ch partner am Lwfans Ceisio Gwaith, mae’n bosib bod beichiogrwydd eich partner yn golygu mai chi yn unig sy’n gorfod cofrestru. Efallai hefyd y bydd eich partner yn medru hawlio Cymhorthdal Incwm ar gyfer y ddau ohonoch hyd nes ychydig o wythnosau ar ôl iddi gael y babi, yn lle Lwfans Ceisio Gwaith. Unwaith y caiff y plentyn ei eni, neu os ydych yn mabwysiadu plentyn, nid oes rhaid i’r ddau ohonoch gofrestru i gael Lwfans Ceisio Gwaith a dim ond un ohonoch sy’n gorfod cwrdd ag amodau ceisio gwaith. Os ydych yn hawlio Cymhorthdal Incwm fel arfer, ni chaiff eich hawl i fudd-dal ei effeithio am fod eich partner yn feichiog.

Mae’r rheolau ynghylch y ffordd y mae cael plentyn yn effeithio ar Gymhorthdal Incwm a Lwfans Ceisio Gwaith yn gymhleth. Os ydych yn hawlio Lwfans Ceisio Gwaith fel pâr ac mae eich partner yn feichiog, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Absenoldeb rhiant

Os ydych yn cymryd absenoldeb rhiant i ofalu am eich plant, efallai y byddwch â hawl i Gymhorthdal Incwm os nad yw’ch cyflogwr yn eich talu o gwbl, ac os ydych yn cael Budd-dal Tai, Budd-dal y Dreth Gyngor neu gredydau treth fel arfer pan fyddwch chi’n gweithio. Mae gan ddynion a menywod yr hawl i gymryd amser i ffwrdd o’r gwaith heb gyflog fel absenoldeb rhiant os ydynt wedi gweithio i'w cyflogwr am flwyddyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cyfnod tadolaeth, gweler Hawliau rhieni yn y gwaith.

Os ydych am wybod mwy am hawlio Cymhorthdal Incwm yn ystod absenoldeb rhiant, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Budd-daliadau ar gyfer mabwysiadu

Os ydych yn gweithio ac rydych yn mabwysiadu plentyn, efallai y byddwch yn medru cael Tâl Mabwysiadu Statudol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Tâl Mabwysiadu Statudol, gweler Hawliau rhieni yn y gwaith.

Help gyda chostau babi newydd - grantiau mamolaeth gan y Gronfa Gymdeithasol

Os ydych yn cael budd-daliadau neu gredydau treth am eich bod chi ar incwm isel, efallai y byddwch yn medru cael grant mamolaeth gan y Gronfa Gymdeithasol (a elwir hefyd yn grant mamolaeth Cychwyn Cadarn) i helpu gyda chostau babi newydd. Nid oes gwahaniaeth ar beth yr ydych yn gwario’r arian, ac nid oes rhaid ad-dalu’r grant. Mae grant mamolaeth yn swm sefydlog o £500. Fe fydd y grant ond yn cael ei dalu os mai’r babi newydd yw’r unig blentyn dan 16 ar yr aelwyd. Mae yna reolau gwahanol os ydych yn cael gefeilliaid neu fwy o fabanod.

Fe fyddwch yn medru cael grant mamolaeth os oes un o’r amodau hyn yn wir. Rhaid bod eich plentyn yn 12 mis neu’n iau pan fyddwch chi’n hawlio a rhaid mai chi sy’n gyfrifol am y plentyn:

  • rydych chi neu’ch partner yn feichiog, neu wedi rhoi genedigaeth
  • chi yw rhiant (ond nid mam) y babi neu rydych chi’n gyfrifol am y rhiant yna, ac rydych yn gyfrifol am y babi. Rhaid nad yw’r rhieni’n bartneriaid pan fyddwch chi’n hawlio
  • rydych wedi cael gorchymyn mabwysiadu neu breswylio
  • ·rydych wedi cael eich penodi fel gwarcheidwad y babi
  • ·rydych chi wedi cael babi trwy fam faeth ac rydych chi wedi cael gorchymyn rhiant
  • ·mae asiantaeth fabwysiadu wedi gosod babi gyda chi er mwyn i chi ei m/fabwysiadu
  • ·rydych chi wedi mabwysiadu babi o dramor.

Fe fyddwch yn medru cael grant mamolaeth os ydych chi neu eich partner yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy’n gysylltiedig ag incwm, Credyd Pensiwn neu Gredyd Cynhwysol adeg y cais. Os ydych yn geisiwr lloches sy’n cael cefnogaeth y Gwasanaeth Cymorth Lloches Cenedlaethol (NASS), ni fyddwch yn medru cael grant mamolaeth ond fe fyddwch yn medru gofyn i’r NASS am un taliad o £300. Yn yr achos hwn, rhaid i chi ofyn cyn bod eich babi’n bythefnos oed.

Os ydych yn cael Credyd Treth Plant neu Gredyd Treth Gwaith, fe fyddwch yn medru cael grant mamolaeth os ydych yn cael Credyd Treth Plant ar gyfradd sy'n uwch na'r elfen teulu neu Gredyd Treth Gwaith ble mae yna hawl i elfen anabledd. Os yw eich incwm yn gostwng am eich bod yn cymryd amser i ffwrdd i gael babi, efallai y byddai'n werth gofyn i'r swyddfa Credydau Treth i ailasesu eich hawl i gredyd treth ar sail incwm y flwyddyn gyfredol. Yna, efallai y gwelwch fod hawl gennych i grant mamolaeth.

Dylech hawlio grant mamolaeth ar ffurflen SF100 (Cychwyn Cadarn) sydd ar gael o swyddfeydd budd-daliadau lleol neu glinigau mamolaeth, neu, yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, fe fyddwch yn medru cael y ffurflen ar-lein yn http://www.dwp.gov.uk/advisers/claimforms/sf100_print.pdf. PDF

Yng Ngogledd Iwerddon, gellir lawrlwytho ffurflenni cais oddi ar wefan nidirect yn www.nidirect.co.uk.

Os ydych chi neu’ch partner yn feichiog, fe fyddwch yn medru hawlio grant mamolaeth o’r unfed wythnos ar ddeg cyn bod disgwyl i’r babi gyrraedd a hyd at dri mis ar ôl geni’r babi.

Fe fyddwch ond yn medru hawlio grant mamolaeth hyd at dri mis ar ôl:

  • dyddiad gorchymyn mabwysiadu, preswylio neu riant
  • y dyddiad y daethoch yn gyfrifol am y babi, os mai chi yw rhiant y babi, ond nid y fam, neu rydych yn gyfrifol am y rhiant yna ac am y babi, ac nid yw’r rhieni’n bartneriaid
  • y dyddiad y daethoch yn warcheidwad i’r babi
  • y dyddiad y mae asiantaeth fabwysiadu yn gosod babi gyda chi
  • dyddiad mabwysiadu babi o dramor.

Fe fydd angen i chi roi tystiolaeth eich bod wedi cael cyngor gweithiwr iechyd proffesiynol ynghylch anghenion iechyd a lles eich plentyn.

Os gwrthodir eich cais am grant mamolaeth ac rydych yn credu bod hawl gennych i gael y grant, fe fyddwch yn medru gofyn am ailystyried y penderfyniad, neu fe fyddwch yn medru apelio. Dylech wneud hyn o fewn mis i’r penderfyniad. Fe fyddwch hefyd yn medru cwyno os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan y swyddfa budd-daliadau, er enghraifft, os oes oedi.

Mae yn erbyn y gyfraith i chi gael eich trin yn annheg oherwydd eich hil, rhyw, rhywioldeb, crefydd neu anabledd pan fydd yr Adran Gwaith a Phensiynau (y DWP) neu asiantaeth o’r enw Social Security Agency yng Ngogledd Iwerddon yn penderfynu a ydych yn gymwys i gael grant mamolaeth. Hefyd, mae gan y DWP bolisi sy'n nodi na fyddant yn gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd pethau eraill, er enghraifft os oes cyfrifoldebau gofal gennych. Os ydych yn teimlo eich bod wedi dioddef gwahaniaethu, rydych yn medru cwyno am hyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch herio penderfyniad ynghylch grant mamolaeth, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych eisiau help i herio penderfyniad ynghylch grant mamolaeth, neu i gwyno, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Budd-daliadau ar gyfer plant

Y prif fudd-daliadau ar gyfer plant yw Budd-dal Plant a Chredyd Treth Plant. Fe fydd y rhan fwyaf o’r bobl sy’n byw yn y Deyrnas Gyfunol yn medru hawlio Budd-dal Plant ar gyfer eu plant (gweler y pennawd Budd-dal Plant). Os nad yw rhieni plentyn yn medru gofalu am blentyn, efallai y bydd y person sy’n gofalu am y plentyn yn medru hawlio Lwfans Gwarcheidwad hefyd (gweler y pennawd Lwfans Gwarcheidwad).

Fe fydd llawer o rieni hefyd yn medru hawlio Credyd Treth Plant ar gyfer eu plant. Efallai y byddwch yn medru cael hwn waeth a ydych chi’n gweithio ai peidio, yn dibynnu ar eich incwm a sawl plentyn sydd gennych (gweler y pennawd Credyd Treth Plant). Os oes plentyn gennych sy’n anabl, efallai y byddwch yn medru cael arian ychwanegol wedi ei gynnwys yn eich budd-daliadau, ac efallai y byddwch yn medru hawlio Lwfans Byw i’r Anabl ar gyfer eich plentyn (gweler y pennawd Lwfans Byw i’r Anabl).

Budd-dal Plant

Mae Budd-dal Plant yn fudd-dal di-dreth a delir i’r rhan fwyaf o bobl sydd â phlant. Nid oes rhaid eich bod wedi talu unrhyw gyfraniadau Yswiriant Gwladol i gael Budd-dal Plant ac nid oes gwahaniaeth faint o incwm sydd gennych. Ond, os ydych yn cael Budd-dal Plant ac mae gennych incwm sy’n uwch na lefel benodol, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu treth ychwanegol am eich bod yn cael Budd-dal Plant. Am fwy o wybodaeth, gweler Budd-dal Plant a threth os oes incwm uchel gennych.

Pwy sy’n medru cael Budd-dal Plant

Fe fyddwch yn medru cael Budd-dal Plant os ydych yn gyfrifol am blentyn sy’n 16 neu’n iau, neu berson ifanc sy’n iau na 20 os ydynt yn dal i fod mewn addysg lawn amser hyd at Lefel A neu’r cyfwerth neu ar rai cyrsiau hyfforddiant penodol sydd wedi'u cymeradwyo. Efallai y byddwch hefyd yn medru cael Budd-dal Plant ar gyfer person ifanc sydd wedi cael lle ar gwrs. Mae hyn yn golygu bod y rhan fwyaf o rieni yn medru cael Budd-dal Plant, ond rydych chi hefyd yn medru ei gael os ydych yn magu plentyn ac nad chi yw’r rhiant biolegol. Fel arfer, ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Plant ar gyfer plentyn yr ydych yn maethu.

Fe fyddwch chi’n cael Budd-dal Plant ar gyfer pob plentyn rydych yn gyfrifol amdano. Fel arfer, rhaid eich bod chi a’ch plentyn yn byw yn y Deyrnas Gyfunol i hawlio Budd-dal Plant. Os nad ydych yn byw yn y Deyrnas Gyfunol, os ydych yn gadael y Deyrnas Gyfunol am fwy nag ychydig wythnosau, neu os nad yw eich plentyn yn byw yn y Deyrnas Gyfunol, mae’r rheolau’n gymhleth ac efallai y byddwch angen cyngor.

Fel arfer, ni fyddwch yn medru hawlio Budd-dal Plant ar gyfer plentyn sydd yng ngofal awdurdod lleol neu yn y carchar.

Os yw'r plentyn yn marw

Os yw plentyn neu berson ifanc y talwyd Budd-dal Plant ar ei gyfer yn marw, fe fyddwch yn parhau i gael Budd-dal Plant am wyth wythnos ar ôl yr wythnos y mae'n marw. Efallai y bydd y taliadau Budd-dal Plant yn dod i ben cyn wyth wythnos petai'r person ifanc wedi troi'n 20 oed cyn diwedd yr wyth wythnos.

Os yw plentyn yn marw cyn diwedd yr wythnos y cafodd ei eni, fe fyddwch yn medru hawlio Budd-dal Plant am yr wyth wythnos ar ôl yr wythnos y bu farw'r plentyn.

Budd-dal Plant os oes incwm uchel gennych

O 7 Ionawr 2013, os ydych yn deulu sydd ar incwm uwch ac yn cael Budd-dal Plant, fe fydd yn rhaid i chi dalu treth ychwanegol.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â Budd-dal Plant a theuluoedd incwm uwch, gweler Budd-dal Plant a threth os oes incwm uchel gennych.

Faint yw Budd-dal Plant

Telir Budd-dal Plant ar gyfradd uwch ar gyfer eich plentyn hynaf ac ar yr un gyfradd ar gyfer pob un o’ch plant eraill.

Cyfradd wythnosolO 6 Ebrill 2013O 7 Ebrill 2014
Budd-dal Plant i' plentyn hynaf£20.30£20.50
Budd-dal Plant i blant eraill£13.40£13.55

Sut i wneud cais am Fudd-dal Plant

Dylech hawlio Budd-dal Plant trwy gwblhau ffurflen CH2 sydd ar gael o’r Swyddfa Budd-dal Plant, Canolfannau Ymholiad Cyllid a Thollau EM (CThEM) neu swyddfeydd y Ganolfan Byd Gwaith. Rhif ffôn y Swyddfa Budd-dal Plant yw 0300 200 3100 (ffôn testun 0300 200 3103) yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, a 0845 603 2000 yng Ngogledd Iwerddon. Fe allwch lawrlwytho'r ffurflen hon o wefan CThEM yn www.hmrc.gov.uk PDF .

Pan fyddwch chi’n hawlio Budd-dal Plant, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol, neu wybodaeth i helpu’r swyddfa i ddod o hyd i’ch rhif. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, anfonwch y ffurflen i mewn beth bynnag, i osgoi unrhyw oedi.

Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i gael rhif yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Cael Budd-dal Plant am gyfnod cyn i chi hawlio

Fe fyddwch yn medru cael Budd-dal Plant am hyd at dri mis cyn y dyddiad yr ydych yn hawlio. Gelwir hyn yn ôl-ddyddio. Fe fyddwch ond yn medru gwneud hyn os oeddech yn cwrdd ag amodau’r budd-dal cyn i chi hawlio. Dylech esbonio ar eich ffurflen gais pryd y dechreuodd eich hawl i Fudd-dal Plant (er enghraifft, pan ganwyd eich plentyn). Nid oes gwahaniaeth pam nad ydych wedi hawlio ynghynt.

Os oes angen help arnoch i hawlio Budd-dal Plant wedi ei ôl-ddyddio, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Gwiriadau Budd-dal Plant, newid amgylchiadau a thwyll

Rydych yn medru holi cwestiynau ynghylch eich Budd-dal a dweud am unrhyw newidiadau i’ch amgylchiadau a allai effeithio ar eich budd-dal, trwy ddefnyddio cysylltiad rhyngrwyd diogel ar wefan CThEM yn: www.hmrc.gov.uk. Mae’r newidiadau y mae’n rhaid i chi ddweud amdanynt yn cynnwys:

  • newidiadau i'ch cyfeiriad a manylion banc
  • os yw’ch plentyn yn troi'n 16 oed ac yn parhau ag neu'n gadael addysg neu hyfforddiant llawn-amser
  • os byddwch yn mynd dramor am fwy na phedair wythnos.

Efallai eich bod yn cyflawni twyll budd-dal os ydych yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol yn fwriadol, neu os nad ydych yn llwyddo i ddweud am newid mewn amgylchiadau sy’n medru effeithio ar eich Budd-dal Plant, er enghraifft, os oes plentyn gennych dros 16 sy’n gadael ysgol ac yn dechrau gwaith. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, efallai y byddwch yn medru achosi gordaliad y bydd yn rhaid ei ad-dalu. Gellir gwirio eich amgylchiadau ar unrhyw adeg tra’ch bod yn hawlio. Mae twyll budd-dal yn drosedd a gellir eich erlyn neu ofyn i chi dalu dirwy.

Am fwy o wybodaeth ar yr hyn fedrwch chi ei wneud os gofynnir i chi fynd i gyfweliad dan rybudd, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn poeni eich bod dan amheuaeth o dwyll, rydych yn destun archwiliad neu rydych wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Sut caiff Budd-dal Plant ei dalu

Telir Budd-dal Plant gan y Swyddfa Budd-dal Plant, sy’n rhan o Gyllid a Thollau EM. Os ydych yn byw gyda rhiant arall eich plant, telir Budd-dal Plant i’r fam. Os nad ydych yn byw gyda’r rhiant arall, telir Budd-dal Plant fel arfer i’r rhiant sy’n byw gyda’r plentyn. Os oes mwy nag un person yn hawlio Budd-dal Plant ar gyfer yr un plentyn, mae yna reolau ynghylch pwy ddylai gael y budd-dal.

Problemau gyda Budd-dal Plant

Mae'r broses ar gyfer herio penderfyniad am Fudd-dal Plant yn dibynnu ar ddyddiad y penderfyniad. Os nad ydych yn hapus gyda phenderfyniad ynghylch Budd-dal Plant a wnaed ar neu ar ôl 6 Ebrill 2014, rhaid i chi ofyn am ailystyriaeth orfodol o'r penderfyniad cyn y gallwch chi apelio. Rhaid i chi wneud hyn o fewn mis i ddyddiad y penderfyniad.

Os gwnaed y penderfyniad cyn 6 Ebrill 2014, efallai y byddwch yn gallu defnyddio'r hen broses apelio mewn rhai achosion. Mae hyn yn golygu y gallwch ofyn i rywun fwrw golwg arall ar y penderfyniad neu apelio'n syth. I weld a allwch chi wneud hyn, gallwch gael cyngor gan gynghorydd profiadol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Ni allwch apelio yn erbyn rhai penderfyniadau sy'n ymwneud â Budd-dal Plant, er enghraifft, penderfyniad ynghylch pwy ddylai dderbyn Budd-dal Plant pan fydd dau berson wedi hawlio.

Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a ddarparwyd gan y Swyddfa Budd-dal Plant, er enghraifft, oherwydd camgymeriadau neu oedi, fe fyddwch yn medru cwyno. Fe fyddwch yn medru gwneud hyn waeth a ydych chi eisiau herio penderfyniad ai peidio.

Mae yn erbyn y gyfraith i chi gael eich trin yn annheg oherwydd eich hil, rhyw, crefydd, rhywioldeb neu anabledd pan fydd y Swyddfa Budd-dal Plant yn delio gyda'ch cais am Fudd-dal Plant. Hefyd, mae'r Swyddfa Budd-dal Plant yn rhan o Gyllid a Thollau Ei Mawrhydi, sydd â pholisi sy'n nodi na fyddant yn gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd pethau eraill, er enghraifft os oes cyfrifoldebau gofal gennych. Os ydych yn teimlo eich bod wedi dioddef gwahaniaethu, rydych yn medru cwyno am hyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch herio penderfyniad am fudd-dal ac ynghylch cwyno, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych am herio penderfyniad ynghylch Budd-dal Plant neu os ydych am gwyno fe fyddwch hefyd yn medru holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Lwfans Gwarcheidwad

Mae Lwfans Gwarcheidwad yn fudd-dal di-dreth y byddwch yn medru ei hawlio os ydych yn gofalu am blentyn sydd ddim yn blentyn i chi (yn fiolegol neu trwy fabwysiadu) a bod rhieni'r plentyn wedi marw. Mewn rhai achosion, gallwch ei gael os oes un rhiant dal yn fyw ond nad yw'r rhiant hwnnw'n gallu gofalu am y plentyn am reswm penodol. Felly, efallai y byddwch yn medru cael Lwfans Gwarcheidwad os ydych yn gofalu am blentyn amddifad, neu y mae’r rhieni sy’n fyw ar goll neu yn y carchar, neu y mae’r rhiant mabwysiadu wedi marw.

Telir Lwfans Gwarcheidwad gan y Swyddfa Budd-dal Plant (rhan o CThEM).

Telir Lwfans Gwarcheidwad ar gyfradd o £16.35 yr wythnos am bob plentyn cymwys. (o 7 Ebrill 2014).

Os nad ydych yn siŵr a ydych yn medru hawlio Lwfans Gwarcheidwad, cysylltwch â’r llinell gymorth Lwfans Gwarcheidwad. Mae'r manylion cyswllt ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk.

Fe fyddwch yn medru hawlio Lwfans Gwarcheidwad ar ffurflen BG1 sydd ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk neu drwy ffonio'r llinell gymorth Lwfans Gwarcheidwad. Os nad ydych eisoes wedi hawlio Budd-dal Plant, dylech ei hawlio ar yr un pryd â Lwfans Gwarcheidwad. Fe fydd yn rhaid i chi roi rhif yswiriant gwladol neu wybodaeth i helpu dod o hyd i’ch rhif, neu fe fydd yn rhaid i chi ofyn am rif yswiriant gwladol os nad oes un gennych. Os oeddech yn bodloni’r amodau ar gyfer Lwfans Gwarcheidwad cyn i chi hawlio, fe fyddwch yn medru cael hyd at dri mis o’r budd-dal wedi’i ôl-ddyddio.

Am fwy o wybodaeth ynghylch rhifau yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Gallwch gael rhagor o wybodaeth am Lwfans Gwarcheidwad ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk.

Help ar gyfer plant anabl

Mae un o fy mhlant yn anabl. Rwy'n rhiant sengl ac nid wyf yn medru gweithio am fod fy mhlentyn angen llawer o ofal. Ydw i'n medru cael help ariannol ychwanegol? Nid Saesneg yw fy iaith gyntaf a dydw i ddim yn medru deall yr hyn y mae'r holl ffurflenni'n ei ddweud yn iawn.

Dylech gael Cymhorthdal Incwm os yw'ch plentyn yn iau nag 16. Efallai hefyd y byddwch yn cael peth help ariannol ychwanegol am fod eich plentyn yn anabl. Dylai'ch swyddfa budd-daliadau leol fod yn medru rhoi taflen i chi'n esbonio popeth yn eich iaith eich hun. Os ydych chi angen cyfieithydd ar y pryd i hawlio Cymhorthdal Incwm, dylid darparu un. Os nad ydynt yn rhoi'r help yma i chi, mynnwch gyngor gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, yn eich canolfan Cyngor ar Bopeth leol.

Os ydych yn gyfrifol am blentyn anabl, efallai y byddwch yn medru cael Lwfans Byw i’r Anabl ar gyfer y plentyn. Efallai hefyd y byddwch yn medru cael symiau ychwanegol pan fydd budd-daliadau eraill sy’n ddibynnol ar brawf moddion yn cael eu cyfrifo - er enghraifft, gyda Budd-dal Tai a Gostyngiadau’r Dreth Gyngor. Efallai hefyd y byddwch yn gymwys i symiau ychwanegol wrth gyfrifo Credyd Treth Plant (gweler y pennawd Credyd Treth Plant).

Lwfans Byw i’r Anabl

Fe fyddwch yn medru cael Lwfans Byw i’r Anabl ar gyfer plentyn sydd ag anghenion gofal neu broblemau symudedd. Mae anghenion gofal yn cynnwys help i olchi a gwisgo, ac mae problemau symudedd yn cynnwys anhawster wrth gerdded ar oed y byddai’r rhan fwyaf o blant ddim angen help. Nid yw plant sy’n iau na 16 yn medru hawlio Lwfans Byw i’r Anabl ar eu pen eu hun, ac felly fel arfer fe fyddwch yn ei hawlio ar ran eich plentyn os mai chi yw’r rhiant neu warcheidwad.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Lwfans Byw i’r Anabl, gan gynnwys rheolau arbennig i blant, gweler Budd-daliadau i bobl sy’n sâl neu’n anabl.

Help pellach os oes plentyn anabl gennych

Os oes plentyn anabl gennych, gwnewch yn siwr eich bod yn cael yr holl help arall sydd ar gael i chi. Er enghraifft, efallai y bydd y cyngor yn helpu gyda gofal. Mae yna gonsesiynau cludiant a pharcio a allai helpu'ch plentyn wrth deithio. Mae yna reolau arbennig ynghylch addysg i blant anabl.

Am fwy o wybodaeth ynghylch help gan y cyngor, gweler Gofal cymunedol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch consesiynau cludiant a pharcio, gweler Dewisiadau trafnidiaeth ar gyfer pobl anabl.

Credyd Treth Plant

Mae Credyd Treth Plant yn daliad i bobl â phlant, waeth a ydyn nhw mewn gwaith neu allan o waith. Caiff ei dalu gan Gyllid a Thollau EM (CThEM). Fe fyddwch yn medru cael Credyd Treth Plant os yw’ch incwm yn ddigon isel ac rydych yn gyfrifol am o leiaf un plentyn. Fe fyddwch yn cael Credyd Treth Plant am bob plentyn. Nid oes angen i chi gael incwm isel iawn i gael peth help gan Gredyd Treth Plant, ac felly mae’r rhan fwyaf o bobl sydd â phlant yn cael y credyd.

Mae gwybodaeth am Gredyd Treth Plant ar wefan Cyllid a Thollau Ei Mawrhydi ar http://www.hmrc.gov.uk PDF

Pwy sy’n medru cael Credyd Treth Plant

Fe fyddwch yn medru cael Credyd Treth Plant os ydych yn 16 neu’n hŷn ac yn gyfrifol am o leiaf un plentyn. Mae hyn yn golygu plentyn o dan 16, neu berson ifanc hyd at 20 oed sydd mewn addysg llawn amser hyd at Lefel A neu’r cyfwerth, neu ar gyrsiau hyfforddiant penodol sydd wedi eu cymeradwyo. Efallai y byddwch hefyd yn medru cael Credyd Treth Plant ar gyfer person ifanc a dderbyniwyd ar un o'r cyrsiau hyn. Rydych hefyd yn medru cael Credyd Treth Plant ar gyfer person ifanc sy’n iau na 18 sydd wedi cofrestru gyda’r Gwasanaeth Gyrfaoedd, os yw wedi gadael yr ysgol o fewn yr 20 wythnos diwethaf.

Cymhwysedd ariannol

Fe fydd swm y Credyd Treth Plant a gewch yn dibynnu ar eich amgylchiadau a’ch incwm. Os ydych yn byw gyda'ch partner, fe fydd eich incwm yn cael ei gyfuno wrth asesu eich cais. Mae incwm gros yn golygu eich incwm cyn tynnu treth ac yswiriant gwladol.

Nid yw cynilion yn effeithio ar eich hawl yn uniongyrchol, ond os ydych yn cael llog ar eich cynilion, caiff hyn ei gynnwys fel incwm ac fe fydd yn effeithio ar y swm o Gredyd Treth Plant sy’n ddyledus.

Ni fydd peth o’ch incwm yn cael ei ystyried wrth gyfrifo eich Credyd Treth Plant. Ni fydd Budd-dal Plant, taliadau cynhaliaeth na Lwfans Mamolaeth yn cael eu hystyried, ynghyd â’r rhan fwyaf o Daliadau Mamolaeth Statudol, Tâl Tadolaeth Statudol a Thâl Mabwysiadu Statudol.

Os yw'r plentyn neu berson ifanc yn marw

Os ydych yn hawlio Credyd Treth Plant i blentyn ac mae'r plentyn yn marw, rydych yn parhau i fod yn gymwys ar gyfer y credyd treth, ar yr un gyfradd, am wyth wythnos yn union wedi'r farwolaeth, neu hyd nes y dyddiad y byddai'r person ifanc wedi cyrraedd 20, pa un bynnag sydd gyntaf.

Faint o Gredyd Treth Plant fyddwch chi’n ei gael

Mae uchafswm y Credyd Treth Plant y byddwch yn medru ei gael yn seiliedig ar eich amgylchiadau, ond efallai y byddwch yn cael llai na hyn, gan ddibynnu ar eich incwm. Mae’r uchafswm yn cynnwys gwahanol elfennau.

Mae elfen gyntaf Credyd Treth Plant yn elfen deulu a delir i unrhyw deulu sydd â chyfrifoldeb dros un plentyn neu fwy.

Fe fyddwch hefyd yn cael elfen plentyn ar gyfer pob plentyn neu berson ifanc yn eich teulu. Fe fyddwch yn cael yr un swm waeth beth yw oed y plentyn. Mae yna symiau ychwanegol i blant sy’n anabl a thelir y rhain ar ben yr elfen plentyn. Os yw’ch plentyn wedi cofrestru’n ddall neu â hawl i Lwfans Byw i’r Anabl, fe fyddwch yn medru cael yr elfen plentyn anabl. Os yw’ch plentyn yn ddifrifol anabl ac â hawl i gyfran uchaf cydran gofal Lwfans Byw i’r Anabl, fe fyddwch â hawl i’r elfen ddifrifol anabl hefyd.

Mae’r cyfrifiad ar gyfer credyd treth yn gymhleth iawn. Os ydych am wybod faint ddylech ei gael, dylech gysylltu â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cyfraddau Credyd Treth Plant

Uchafswm Credyd Treth Plant y flwyddyn

o 6 Ebrill 2013

Uchafswm Credyd Treth Plant y flwyddyn

o 6 Ebrill 2014

Elfen teulu£545£545
Elfen plentyn:
I bob plentyn£2,720£2,750
I bob plentyn anabl£3,015£3,100
I bob plentyn sy'n ddifrifol anabl£1,220£1,255

Sut i ofyn am Gredyd Treth Plant

I ofyn am Gredyd Treth Plant, rydych yn medru cysylltu â llinell gymorth credyd treth am becyn cais. Y ffurflen gais ar gyfer eich cais cyntaf yw Ffurflen TC600. Fe fyddwch yn gofyn am Gredyd Treth Gwaith ar yr un ffurflen. Dylech ateb pob cwestiwn ar y ffurflen gais rhag ofn y byddwch yn medru cael Credyd Treth Gwaith hefyd. Rhif y llinell gymorth yw 0345 300 3900 (ffôn testun 0345 300 3909).

Mae angen llawer o wybodaeth ar y ffurflen gais, gan gynnwys eich incwm ar gyfer y flwyddyn dreth flaenorol. Cofiwch, os yw’ch incwm yn mynd i fod yn wahanol iawn i’r flwyddyn dreth ddiwethaf, eich bod yn dweud wrth CThEM. Os ydych yn cael trafferth wrth lenwi’r ffurflen, mae yna nodiadau sy’n dod gyda’r ffurflen, neu fe fyddwch yn medru ffonio’r llinell gymorth credyd treth, neu holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth.

Mae hefyd yn bwysig eich bod yn cadw cymaint o dystiolaeth o’ch amgylchiadau personol â phosib. Dylech gadw ffurflenni P60 (neu P45 os ydych wedi gadael swydd), datganiadau ynghylch unrhyw fudd-daliadau yr ydych yn eu cael a mantolenni gan eich banc neu gymdeithas adeiladu ynghylch unrhyw gynilion. Fe fydd unrhyw ddogfennaeth am eich incwm neu gyfalaf yn eich helpu i lenwi’r ffurflen.

Pan fyddwch yn gofyn am Gredyd Treth Plant, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol. Fel arfer, fe fydd yn rhaid i chi roi rhif yswiriant gwladol unrhyw bartner sy’n byw gyda chi hefyd. Os nad ydych yn gwybod eich rhif yswiriant gwladol, ond rydych yn credu bod un gennych, ceisiwch roi cymaint o wybodaeth â phosib i helpu’r swyddfa i ddod o hyd i’ch rhif. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un.

Am fwy o wybodaeth ynghylch sut i ofyn am rif yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol - cyfraniadau a budd-daliadau.

Cael Credyd Treth Plant wedi ei ôl-ddyddio

Efallai y byddwch yn medru cael peth Credyd Treth Plant am gyfnod cyn i chi ofyn amdano, os oeddech yn bodloni’r amodau a byddech wedi medru hawlio ynghynt. Gelwir o broses o gael credyd treth am gyfnod cyn i chi ofyn amdano yn ‘ôl-ddyddio’. Fel arfer, fe fyddwch ond yn medru cael Credyd Treth Plant wedi ei ôl-ddyddio am uchafswm o 1 mis cyn y dyddiad yr ydych yn ceisio. Nid oes rhaid i chi roi rhesymau pam nad ydych wedi hawlio ynghynt. Dylech ofyn am gael credyd treth wedi ei ôl-ddyddio ar eich ffurflen gais.

Os ydych eisiau helpu i hawlio Credyd Treth Plant wedi ei ôl-ddyddio, dylech gysylltu â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Gwiriadau Credyd Treth Plant a thwyll

Efallai eich bod yn cyflawni twyll credyd treth os ydych yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol yn fwriadol wrth ofyn am gredydau treth, neu os nad ydych yn llwyddo i hysbysu ynghylch newid mewn amgylchiadau. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, fe fyddwch yn medru achosi gordaliad a fydd yn rhaid ei ad-dalu ac efallai y bydd yn rhaid i chi dalu dirwy. Gellir gwirio eich amgylchiadau ar unrhyw adeg tra eich bod chi’n hawlio ac mae swyddogion CThEM hefyd yn medru gofyn i chi ddarparu mantolenni banc a thystiolaeth arall, ac efallai y byddant yn eich cyfweld. Mae twyll credyd treth yn drosedd a gellir eich erlyn neu wneud i chi dalu dirwy.

Am fwy o wybodaeth ynghylch gordalu credydau treth, yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, gweler Gordalu credydau treth yn y Taflenni ffeithiau ar Fudd-daliadau.

Am fwy o wybodaeth yng Nghymru, Lloegr a’r Alban ar riportio newid yn eich amgylchiadau, gweler Credydau treth – riportio newid yn eich amgylchiadau, yn y Taflenni ffeithiau ar fudd-daliadau.

Os ydych yn poeni ynghylch y posibilrwydd eich bod dan amheuaeth o dwyll, eich bod yn destun archwiliad neu wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosach, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Sut caiff Credyd Treth Plant ei dalu

Gellir talu Credyd Treth Plant yn syth i mewn i’ch cyfrif banc neu gymdeithas adeiladu, neu i mewn i gyfrif cerdyn swyddfa bost. Os nad ydych yn rhoi manylion cyfrif i CThEM mae'n bosib y byddwch yn colli eich hawl i Gredyd Treth Plant. Os ydych yn cael trafferth agor cyfrif, dylech gysylltu â CThEM i esbonio. Fe fydd Credyd Treth Plant yn cael ei dalu i brif gynhaliwr y teulu. Os ydych yn rhan o bâr, fel arfer y prif gynhaliwr yw’r person sy’n cael Budd-dal Plant.

Am fwy o wybodaeth ynghylch talu budd-daliadau a chredydau treth, gweler Talu budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn cael trafferth talu Credyd Treth Plant, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Newid amgylchiadau a gordalu credydau treth

Rhoddir credydau treth am flwyddyn dreth gyfan. Mae blwyddyn dreth yn dechrau ar ddechrau mis Ebrill ac yn parhau hyd nes diwedd y mis Mawrth canlynol. Os ydych yn hawlio ar ôl Ebrill, fe fydd eich dyfarniad yn dechrau o’r dyddiad yr ydych yn hawlio ac yn parhau hyd nes diwedd y mis Mawrth canlynol. Fel arfer, gosodir y swm yr ydych yn ei gael am flwyddyn. Os yw’ch amgylchiadau’n newid yn ystod cyfnod eich dyfarniad, dylech ddweud wrth CThEM cyn gynted â phosib. Mae hyn yn bwysig, oherwydd fel arall, mae’n bosib na fyddwch yn cael yr holl gredyd treth sy’n ddyledus i chi, neu efallai y cewch ormod o dâl ac fe fydd yn rhaid i chi ei ad-dalu i CThEM. Fe fydd rhai newidiadau i’ch amgylchiadau yn golygu bod eich dyfarniad yn dod i ben a bod yn rhaid i chi hawlio eto. Fe fydd newidiadau eraill yn golygu bod eich dyfarniad yn parhau ond y bydd yn cael ei gyfrifo eto, ac ni fydd rhai newidiadau yn effeithio ar eich dyfarniad o gwbl.

Am fwy o wybodaeth ynghylch gordaliadau, yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, gweler Gordalu credydau treth yn y Taflenni ffeithiau ar Fudd-daliadau.

Problemau gyda Chredyd Treth Plant

Os gwrthodir rhoi Credyd Treth Plant i chi a chithau’n credu bod hawl gennych iddo, neu os yw’r swm a ddyfarnwyd i chi yn anghywir yn eich barn chi, fe fyddwch yn medru gofyn i CThEM esbonio eu penderfyniad. Os ydych yn dal i fod yn anfodlon, mae’n bosib i chi ofyn am ailystyried y penderfyniad neu fe fyddwch yn medru apelio. Rhaid i chi wneud hyn o fewn 30 diwrnod i benderfyniad CThEM.

Mae gwybodaeth am yr hyn fedrwch chi ei wneud os ydych chi’n credu bod eich Credyd Treth Plant yn anghywir ar wefan CThEM ar http://www.hmrc.gov.uk/leaflets/wtc_ap.pdf. PDF

Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan CThEM, er enghraifft, cafwyd oedi hir, neu maen nhw wedi colli dogfennau a anfonwyd atynt, dylech gwyno. Fe fyddwch yn medru gwneud hyn waeth a ydych chi’n herio penderfyniad gan CThEM ai peidio.

Mae yn erbyn y gyfraith i chi gael eich trin yn annheg oherwydd eich hil, rhyw neu anabledd pan fydd CThEM yn penderfynu ynghylch eich cais am Gredyd Treth Plant. Hefyd, mae ganddynt DWP bolisi sy'n nodi na fyddant yn gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd pethau fel eich rhywioldeb, eich crefydd neu eich statws HIV gofal. Os ydych yn teimlo eich bod wedi dioddef gwahaniaethu, rydych yn medru cwyno am hyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cwyno am CThEM, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os nad ydych yn hapus gyda phenderfyniad ynghylch Credyd Treth Plant neu os ydych am gwyno, mae hefyd yn bosib i chi holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Help o fath arall tra’ch bod chi ar Gredyd Treth Plant

Pan fyddwch chi’n cael Credyd Treth Plant, efallai y bydd hawl gennych i help ariannol o fath arall hefyd. Os ydych yn talu rhent, efallai y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai. Os ydych yn gorfod talu Treth Gyngor, efallai hefyd y byddwch yn medru cael Gostyngiad ar y Dreth Gyngor. Caiff Credyd Treth Plant ei ystyried fel incwm ar gyfer y ddau fudd-dal hyn, sy’n golygu ei fod yn effeithio ar faint o Fudd-dal Tai a Gostyngiad ar y Dreth Gyngor y byddwch yn medru ei gael.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Budd-dal Tai, gweler Help gyda’ch rhent - Budd-dal Tai, ac am fwy o wybodaeth ynghylch Gostyngiadau’r Dreth Gyngor, gweler Gostyngiadau’r Dreth Gyngor – beth sydd angen i chi ei wybod.

Os ydych yn cael Credyd Treth Plant, efallai y byddwch hefyd yn medru cael help o fath arall. Er enghraifft, efallai bod hawl gennych i fudd-daliadau iechyd, gan gynnwys presgripsiynau rhad ac am ddim. Efallai hefyd y byddwch yn medru cael help gyda chostau babi newydd gan grant mamolaeth Cychwyn Cadarn (gweler y pennawd Help gyda chostau babi newydd - grantiau mamolaeth gan y Gronfa Gymdeithasol), help gyda chostau angladd o daliad angladd neu ginio ysgol am ddim. Os ydych yn feichiog neu’n magu plentyn ifanc, efallai hefyd y bydd hawl gennych i fitaminau rhad ac am ddim a thalebau i helpu gyda chost llaeth, ffrwythau a llysiau. Fe fydd y penderfyniad i roi’r help yma i chi yn dibynnu ar eich incwm, ac a ydych chi’n cael Credyd Treth Gwaith hefyd.

Os oes unrhyw gwestiynau gennych ynghylch yr help ychwanegol sydd ar gael i chi tra’ch bod yn cael Credyd Treth Plant, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Help gyda chostau gofal plant

Nid yw Credyd Treth Plant yn cynnwys unrhyw help gyda chostau gofal plant. Ond, os ydych yn gweithio ac ar incwm isel, efallai y bydd hawl gennych i Gredyd Treth Gwaith.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Credyd Treth Gwaith, gweler Budd-daliadau a chredydau treth i bobl sy’n gweithio.

Os nad ydych yn cael Credyd Treth Gwaith, efallai bod help o fath arall ar gael i chi gyda gofal plant. Er enghraifft, os ydych yn iau na 18, efallai y byddwch yn medru cael help gyda chostau gofal plant os ydych yn mynd yn ôl i’r ysgol. Os ydych chi ar y Rhaglen Waith, efallai y bydd y mudiad sy’n darparu’r Rhaglen Waith yn medru helpu gyda’ch costau gofal plant.

Talebau gofal plant

Os ydych yn gweithio, efallai y bydd eich cyflogwr yn cynnig cymorth i chi gyda gofal plant ar ffurf talebau gofal plant. Mae'r Cynllun Talebau Gofal Plant yn golygu eich bod yn ildio peth o'ch cyflog yn gyfnewid am y talebau gofal plant ac mae yna fanteision o ran treth os ydych yn cael talebau yn lle cyflog. Ond, os ydych yn cael gostyngiad yn eich cyflog, fe allai hyn ostwng eich cyflog at swm sy'n is na'r terfyn enillion is gan effeithio ar eich hawliau i rai budd-daliadau. Fe allai eich Pensiwn Gwladwriaeth, Lwfans Mamolaeth, Tâl Mamolaeth Statudol, Tâ‏l Tadolaeth Statudol a chredydau treth gael eu heffeithio os yw eich cyflog yn is na'r terfyn enillion is.

Am fwy o wybodaeth am y Cynllun Talebau Gofal Plant, ewch at www.direct.gov.uk neu holwch gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cychwyn Cadarn

Os ydych mewn ardal Cychwyn Cadarn, efallai y byddwch yn medru cael cyngor ynghylch y gofal plant sydd ar gael gan raglen Cychwyn Cadarn yn eich ardal chi. Am wybodaeth ynghylch help arall gyda gofal plant, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth.

Cronfa Ymddiriedolaeth Plant

Mae’r Gronfa Ymddiriedolaeth Plant yn gyfrif cynilion a buddsoddi i blant.  Roedd y llywodraeth yn arfer rhoi taliadau i blant trwy’r gronfa hon ac mae eich teulu a’ch ffrindiau hefyd yn medru cyfrannu. Ond, mae hyn bellach wedi dod i ben ac nid yw’r llywodraeth wedi agor unrhyw gyfrifon newydd i blant a aned ers 2 Ionawr 2011.

Os ganwyd eich plentyn rhwng 1 Medi 2002 a 2 Ionawr 2011, ac roeddech yn cael Budd-dal Plant, roedd gan eich plentyn hawl i gyfrif Cronfa Ymddiriedolaeth Plant.

Os oes gan eich plentyn gyfrif Cronfa Ymddiriedolaeth Plant fe fydd yn medru defnyddio’r cyfrif wedi cyrraedd 18 oed ac yn medru gwario’r arian fel y mae’n dymuno’i wario.

Mae'ch teulu a’ch ffrindiau yn medru cyfrannu i gyfrif Cronfa Ymddiriedolaeth Plant, hyd at gyfanswm o £3,720 y flwyddyn. Mae'r flwyddyn yn dechrau ar benblwydd y plentyn. Mae'r uchafswm y gallwch ei gyfrannu yn codi i £3,840 y flwyddyn o fis Ebrill 2014.

Unwaith y bydd plentyn yn 16, fe fydd yn medru rheoli Cyfrif y Gronfa Ymddiriedolaeth Plant ei hun, ond ni fydd yn medru defnyddio’r arian hyd nes ei fod yn 18 oni bai bod ganddo salwch marwol.

Os yw plentyn sydd â Chronfa Ymddiriedolaeth Plant yn marw, fe fydd yr arian yn y cyfrif yn mynd at y person sydd â hawl i etifeddu ystad y plentyn – y rhiant/rhieni gan amlaf.

Am fwy o wybodaeth am y Gronfa Ymddiriedolaeth Plant, ewch i wefan GOV.UK yn www.gov.uk.

Help o fath arall gyda chostau magu plant

Os ydych ar incwm isel, efallai y byddwch yn medru cael help o fath arall gyda chostau magu eich plant. Er enghraifft, efallai y bydd hawl gan eich plant i ginio ysgol am ddim neu help gyda chostau gwisg ysgol. Os ydych yn feichiog neu mae gennych blant ifanc, efallai hefyd y byddwch yn medru cael talebau i helpu gyda chost llaeth, ffrwythau neu lysiau. Yn y rhan fwyaf o achosion, fe fydd yr help yma’n dibynnu ar y budd-daliadau yr ydych yn eu cael.

Am fwy o wybodaeth ynghylch help o fath arall i blant os ydych ar incwm isel, gweler Help gyda chostau iechyd, addysg a chyfreithiol.

Os yw’ch incwm wedi newid am fod plant gennych, a hoffech chi gael cyngor ariannol diduedd, rhowch dro ar brawf iechyd ariannol y Gwasanaeth Cyngor am Arian. Mae’n cymryd ychydig funudau yn unig i ateb y cwestiynau, ac ar y diwedd fe fydd gwell dealltwriaeth gennych o’ch sefyllfa ariannol.

Mae’r prawf iechyd hefyd yn rhoi cynllun gweithredu ariannol i chi, ynghyd â syniadau ynghylch sut i wneud y mwyaf o’ch arian. Am fwy o wybodaeth, rhowch glic ar www.moneyadviceservice.org.uk.