Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Gwladolion yr Ardal Economaidd Ewropeaidd - hawlio budd -daliadau fel un sy'n ceisio gwaith

This advice applies to Cymru

Os ydych chi'n wladolyn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd sydd wedi dod i'r Deyrnas Unedig o dramor a'ch bod eisiau hawlio rhai budd-daliadau sy'n seiliedig ar brawf modd, rhaid i chi hefyd fodloni amodau prawf a elwir yn brawf preswylfan arferol. Er mwyn bodloni'r amodau hyn, rhaid i chi ddangos:

  • bod hawl gyfreithiol gennych i fyw yn y Deyrnas Unedig. Gelwir hyn yn hawl i breswylio, ac
  • eich bod yn bwriadu setlo yn yr 'Ardal Deithio Gyffredin' (y Deyrnas Unedig, Ynys Manaw, Ynysoedd y Sianel neu Iwerddon) ac ymgartrefu yma am y tro. Gelwir hyn yn breswylfan arferol.

Mae'r dudalen hon yn esbonio'ch hawliau os ydych chi'n wladolyn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd sy'n ceisio gwaith.

Cael cyngor

Mae profi'ch hawl i breswylio a'ch bwriad i setlo yn y Deyrnas Unedig yn medru bod yn anodd ac yn gymhleth. Os oes unrhyw beth yr ydych yn ansicr ohono, gofynnwch am help gan gynghorydd.

Os oes angen help pellach arnoch

Bodloni amodau'r Prawf Preswylfan Arferol - eich statws

Nid oes rhaid i rai o wladolion yr Ardal Economaidd Ewropeaidd fodloni amodau'r prawf o gwbl. Efallai fod gan eraill yr hawl i fyw yn y Deyrnas Unedig ond mae'n rhaid iddynt ddangos eu bwriad i setlo yn y Deyrnas Unedig serch hynny. Mae'ch hawliau'n dibynnu ar eich statws.

►Os oeddech yn gweithio'n ddiweddar ond nad ydych yn gweithio mwyach, gweler Gwladolion yr Ardal Economaidd Ewropeaidd - cyn-weithwyr.

►Gwybodaeth bwysig i wladolion Croatia

Gwledydd yr EEA Mae gwledydd yr Ardal Economaidd Ewropeaidd yn cynnwys pob gwlad sydd yn yr Undeb Ewropeaidd yn ogystal â Norwy, y Swistir a Liechtenstein. I weld pa wledydd sy'n aelodau o'r Undeb Ewropeaidd, gweler gwefan Europa www.europa.eu.

Ceiswyr gwaith

Os ydych chi'n ceisio gwaith ac wedi cofrestru fel ceisiwr gwaith yn y Ganolfan Byd Gwaith, mae gennych yr hawl i breswylio. Ond, fe fydd rhaid i chi fodloni amodau'r prawf preswylfan arferol o hyd, a phrofi eich bod yn bwriadu setlo yn y Deyrnas Unedig ac ymgartrefu yma am y tro. Tan i chi wneud hyn, ni fyddwch yn gallu hawlio llawer o fudd-daliadau, er enghraifft, y lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm. O 1 Ionawr 2014, mae rheoliadau'n golygu na fyddwch chi'n gallu bodloni amodau'r prawf preswylfan arferol at y diben o hawlio'r lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm nes eich bod chi wedi bod yn byw yn yr 'Ardal Deithio Gyffredin' am dri mis o leiaf (er y caniateir ambell absenoldeb byr). Mae hyn yn golygu y bydd rhaid i chi aros o leiaf dri mis cyn y cewch hawlio'r budd-dal hwn.

Ar ôl byw yn yr Ardal Deithio Gyffredin am dri mis mae'n bosibl y byddwch yn gallu hawlio'r lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm os gallwch chi ddangos eich bod chi'n bodloni amodau'r prawf preswylfan arferol. Rhaid i chi hefyd ddangos eich bod chi'n mynd ati o ddifrif i chwilio am waith a bod gennych chi siawns go iawn o gael gwaith. Mae'n bosibl y cewch eich holi pa ymdrechion rydych chi wedi'u gwneud i ddod o hyd i waith cyn dod i'r Deyrnas Unedig ac am eich sgiliau Saesneg.

Fel arfer, unwaith y gallwch chi hawlio'r lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm fel ceisiwr gwaith, dim ond am chwe mis y gallwch chi gael statws ceisiwr gwaith a hawlio budd-daliadau. Gall y chwe mis hyn gael eu rhannu dros sawl cyfnod o geisio gwaith cyn belled nad ydych chi'n mynd dros y chwe mis. Os ydych chi'n gadael y Deyrnas Unedig am o leiaf flwyddyn gallwch ddechrau cyfnod newydd o chwe mis o geisio gwaith wrth ddychwelyd ond os byddwch chi'n gadael am lai na blwyddyn, bydd rhaid i chi ddarparu tystiolaeth 'argyhoeddiadol' wrth ddychwelyd fod gennych chi siawns go iawn o gael gwaith cyn y gallwch chi gael statws ceisiwr gwaith eto.

Ers 1 Ionawr 2014, gall eich budd-dal ddod i ben ar ôl chwe mis o geisio gwaith oni bai eich bod chi'n gallu darparu tystiolaeth 'argyhoeddiadol' bod gennych chi siawns go iawn o gael gwaith. Byddai cynnig swydd pendant sy'n dechrau yn y dyfodol agos yn cyfrif fel tystiolaeth argyhoeddiadol. Gofynnir i chi fynychu asesiad o'ch rhagolygon gwirioneddol o gael gwaith' i weld pa mor debygol ydych chi o gael gwaith.

Ers 1 Ebrill 2014, gall eich budd-dal ddod i ben ar ôl chwe mis, neu os ydych chi'n aelod o deulu ceisiwr gwaith o'r Ardal Economaidd Ewropeaidd, gall rheoliadau olygu na fyddwch yn gallu hawlio budd-dal tai hyd yn oed os ydych chi'n cael lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm. Fodd bynnag, os oeddech chi eisoes yn derbyn y ddau fudd-dal hyn ar 31 Mawrth 2014 gallwch barhau i dderbyn budd-dal tai nes daw eich lwfans ceisio gwaith i ben, neu nes i chi wneud cais newydd am fudd-dal tai, p'un bynnag sy'n digwydd gyntaf.

Os ydych chi'n wladolyn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd sy'n ceisio gwaith a'ch bod wedi dod i'r DU ar neu ar ôl y dyddiad hwn, mae rheoliadau'n golygu na fyddwch chi'n gallu hawlio budd-dal plant neu gredydau treth nes eich bod chi wedi bod yn byw yn y Deyrnas Unedig am dri mis. Ni fydd y cyfyngiad hwn yn berthnasol os ydych chi wedi byw yn y Deyrnas Unedig am gyfnod parhaus o dri mis o leiaf ac yna'ch bod yn gadael ac yn dychwelyd o fewn blwyddyn.

Os oeddech chi'n gweithio yn y Deyrnas Unedig a'ch bod wedi colli'ch swydd

Os ydych chi'n wladolyn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd sydd wedi bod yn gweithio yn y Deyrnas Unedig ond eich bod wedi colli'ch swydd heb fod unrhyw fai arnoch chi, er enghraifft, cafodd eich swydd ei dileu neu mae contract tymor penodol wedi dod i ben, dywedir eich bod chi'n ddi-waith yn anwirfoddol. Os ydych chi'n ddi-waith yn anwirfoddol ac wedi cofrestru fel ceisiwr gwaith, gallwch barhau i gael yr hawl i breswylio fel gweithiwr ac i hawlio budd-daliadau fel y lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm a budd-dal tai. O 1 Ionawr 2014, os ydych chi'n ddi-waith yn wirfoddol ac wedi bod yn gweithio yn yr Ardal Deithio Gyffredin am lai na blwyddyn cyn colli'ch gwaith, dim ond am chwe mis ar ôl i chi golli'ch gwaith y gallwch chi gadw statws gweithiwr a hawlio lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm. Trwy gydol y cyfnod hwn rhaid i chi ddangos eich bod chi'n mynd ati o ddifrif i chwilio am waith a bod â siawns go iawn o gael gwaith. Ar ôl y chwe mis hyn bydd eich budd-dal yn dod i ben, hyd yn oed os ydych chi'n dal i fod yn chwilio am waith a bod dal i fod gennych siawns go iawn o gael gwaith. Fodd bynnag, os ydych chi wedi gweithio yn y Deyrnas Unedig am fwy na blwyddyn cyn cael eich gwneud yn ddi-waith yn anwirfoddol, mae'n bosibl y gallwch chi hawlio lwfans ceisio gwaith seiliedig ar incwm am fwy na chwe mis os ydych chi'n parhau i chwilio am waith ac yn gallu darparu tystiolaeth argyhoeddiadol fod gennych chi siawns go iawn o gael gwaith.

Os ydych chi wedi gadael eich swydd heb reswm da, cewch eich gweld fel un sydd wedi gwneud eich hun yn ddi-waith yn wirfoddol. Gallai hyn effeithio ar eich cais am lwfans ceisio gwaith.

Camau nesaf

Did this advice help?