Neidio i’r llywio Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Cael Credyd Cynhwysol os ydych chi'n sâl neu'n anabl

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru

Efallai y byddwch chi’n gallu cael Credyd Cynhwysol heb orfod gweithio neu chwilio am waith. Gallai hyn fod oherwydd salwch, anaf neu broblemau iechyd meddwl. Yn dibynnu ar sut mae’ch cyflwr yn effeithio arnoch chi, gallai’r Adran Gwaith a Phensiynau ddweud: 

  • na fydd raid i chi weithio neu wneud unrhyw beth i baratoi ar gyfer gwaith - sef bod â ‘gallu cyfyngedig i weithio a gwneud gweithgareddau cysylltiedig â gwaith’ (LCWRA)
  • na fydd raid i chi weithio, ond efallai y bydd yn rhaid i chi wneud rhai tasgau rheolaidd i fod yn barod ar gyfer gwaith – sef ‘gallu cyfyngedig i weithio’ (LCW)

Gallai paratoi ar gyfer gwaith gynnwys pethau fel mynd i gyfarfodydd rheolaidd yn y Ganolfan Waith, ysgrifennu CV neu gael hyfforddiant.

Os ydych chi’n gwneud hawliad newydd, defnyddiwch y cais ar-lein i egluro sut mae’ch cyflwr yn ei gwneud yn anodd i chi ddod o hyd i waith. Os ydych chi eisoes yn cael Credyd Cynhwysol, dywedwch wrth eich ‘hyfforddwr gwaith’ – dyma’r person a fydd yn cynnal eich cyfweliadau Credyd Cynhwysol yn y Ganolfan Waith.

Ar ôl i chi ddweud wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau efallai y byddwch chi’n cael LCW neu LCWRA yn awtomatig, neu efallai y bydd rhaid i chi lenwi ffurflen a mynd i asesiad meddygol mewn rhai achosion.

Os ydych chi'n symud i Gredyd Cynhwysol o fudd-daliadau eraill

Ni allwch chi hawlio Credyd Cynhwysol os ydych chi'n cael budd-dal gyda phremiwm anabledd difrifol neu wedi rhoi'r gorau i gael budd-dal o'r fath yn ddiweddar. Gallech gael premiwm anabledd difrifol gyda'r budd-daliadau hyn:

  • Lwfans Ceisio Gwaith seiliedig ar incwm
  • Lwfans Cyflogaeth a Chymorth seiliedig ar incwm
  • Cymhorthdal Incwm
  • Budd-dal Tai

Os ydych chi'n cael un o'r budd-daliadau hyn, darllenwch eich llythyr dyfarniad i weld a ydych chi'n cael premiwm anabledd difrifol.

Os i chi roi'r gorau i gael budd-dal gyda phremiwm anabledd difrifol, edrychwch i weld a ydych chi'n dal i fod yn gymwys i gael y premiwm ar GOV.UK. Os ydych chi'n gymwys o hyd, allwch chi ddim hawlio Credyd Cynhwysol am fis ar ôl i'ch budd-dal orffen.

Os na allwch chi hawlio Credyd Cynhwysol, edrychwch i weld pa fudd-daliadau eraill y gallwch chi eu cael.


Edrych i weld a oes gennych chi allu cyfyngedig yn awtomatig

Mewn rhai sefyllfaoedd, byddwch yn cael eich trin yn awtomatig fel LCW neu LCWRA ar ôl i chi ddweud wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau. Gall eich hyfforddwr gwaith ofyn i chi am dystiolaeth, fel apwyntiad ysbyty neu lythyr gan eich meddyg.

Rydych chi’n feichiog ac mae hyn yn ei gwneud yn anodd i chi weithio

Byddwch yn cael LCWRA os ydych chi’n gweithio ac y gallai paratoi ar gyfer gwaith beryglu’ch iechyd chi neu’ch babi.

Rydych chi eisoes yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA)

Byddwch chi’n cael LCWRA yn awtomatig os ydych chi yn y grŵp cymorth Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Os ydych chi eisoes yn cael LCW neu LCWRA ar gyfer Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, nid oes yn rhaid i chi lenwi ffurflen arall na chael asesiad meddygol ar gyfer Credyd Cynhwysol. Byddwch yn parhau i gael LCW neu LCWRA ar Gredyd Cynhwysol cyhyd â nad oes saib rhwng eich hawliad Lwfans Cyflogaeth a Chymorth a’ch hawliad Credyd Cynhwysol.

Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud bod angen i chi gael asesiad arall, ond mae hynny'n anghywir. Gallwch herio eich penderfyniad Credyd Cynhwysol os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud eich bod angen asesiad arall.


Rydych chi’n hŷn nag oedran credyd pensiwn ac yn cael budd-daliadau eraill

Byddwch chi’n cael LCWRA os ydych chi’n hŷn nag oedran credyd pensiwn ac yn cael unrhyw un o'r rhain:

  • Lwfans Gweini
  • Taliad Annibyniaeth Personol gyda’r ‘elfen byw dyddiol uwch’
  • Lwfans Byw i’r Anabl gyda’r ‘elfen gofal cyfradd uchaf’

Byddwch yn cael LCW os ydych chi’n cael un o'r rhain:

  • Taliad Annibyniaeth Personol, ond ddim yr elfen byw dyddiol uwch
  • Lwfans Byw i’r Anabl, ond ddim yr elfen gofal cyfradd uchaf


Rydych chi yn yr ysbyty neu mewn cwarantin

Dywedwch wrth eich hyfforddwr gwaith ar unwaith os ydych chi’n mynd i’r ysbyty neu ganolfan adsefydlu cyffuriau neu alcohol am o leiaf 24 awr. Byddwch yn cael LCW pan fyddwch chi yn yr ysbyty. Byddwch hefyd yn cael LCW ar ôl i chi ddod allan, os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn cytuno eich bod angen amser i wella.

Byddwch hefyd yn cael LCW os ydych chi wedi cael hysbysiad swyddogol i beidio â gweithio gan fod gennych chi glefyd heintus.

Mae gennych chi salwch difrifol

Mae rhai triniaethau a chyflyrau lle byddwch chi’n cael LCW neu LCWRA yn athematig. Byddwch dal angen dweud wrth eich hyfforddwr gwaith am eich diagnosis ac egluro sut bydd eich salwch neu driniaeth yn eich atal rhag gweithio neu baratoi ar gyfer gwaith.

Rydych chi’n debygol o gael LCWRA os ydych chi’n:

  • cael eich trin â chemotherapi neu radiotherapi, yn debygol o ddechrau triniaeth yn y 6 mis nesaf, neu’n gwella ar ôl triniaeth
  • cael diagnosis o salwch marwol ac efallai ddim yn byw mwy na 6 mis - yn yr achos hwn byddwch wastad yn cael LCWRA

Byddwch yn debygol o gael LCW os ydych chi’n cael:

  • dialysis wythnosol
  • cyfnewid plasma
  • eich bwydo'n fewnwythiennol

Bydd eich LCW yn parhau os ydych chi wedi gorffen un o’r triniaethau hyn a bod yr Adran Gwaith a Phensiynau yn cytuno eich bod angen amser i wella.


Dangos na ddylech chi orfod gweithio

Os nad oes gennych chi LCW neu LCWRA yn awtomatig, byddwn yn anfon ffurflen atoch chi i’w llenwi, sef UC50. Efallai y bydd angen i chi gael asesiad meddygol hefyd. Ar sail eich ffurflen a’ch asesiad, bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn penderfynu a oes gennych chi LCW neu LCWRA.

Dylid seilio’r penderfyniad ar yr hyn y gallwch chi ei wneud ar ddiwrnod cyffredin, nid ar yr hyn y gallwch ei wneud ar ddyddiau da neu ddrwg. Os yw’ch cyflwr yn amrywio o ddydd i ddydd, mae’n syniad da cadw dyddiadur i ddangos i’r Adran Gwaith a Phensiynau sut mae'ch cyflwr yn effeithio arnoch chi.

Os oes gennych chi unrhyw gymhorthion, er enghraifft os ydych chi’n defnyddio ffon gerdded, byddwch yn cael eich asesu fel eich bod yn eu defnyddio.

Llenwi’ch ffurflen UC50

Byddwch yn derbyn copi o’r ffurflen UC50 ar ôl i chi ddweud wrth eich hyfforddwr gwaith am eich cyflwr. Gallwch hefyd lawrlwytho’r ffurflen UC50 o GOV.UK os ydych chi angen copi arall.

Bydd angen i chi anfon y ffurflen yn ôl o fewn 4 wythnos – edrychwch ar y llythyr a ddaeth gyda’r ffurflen am yr union ddyddiad. Fel arall, bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn penderfynu a ydych chi’n addas i weithio. Ni fyddant yn gadael i chi wneud cais am LCW neu LCWRA eto os nad yw’ch cyflwr yn newid.

Y ffurflen UC50 yw’ch cyfle i ddweud wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau sut mae’ch salwch neu anabledd yn effeithio ar eich gallu i weithio. Ceisiwch egluro pam na ddylai fod angen i chi chwilio am waith fel rhan o’ch hawliad Credyd Cynhwysol.

Dylech hefyd ddefnyddio’r ffurflen i grybwyll unrhyw beth y byddech chi ei angen mewn asesiad meddygol. Er enghraifft, os ydych chi angen cyfieithydd, arwyddwr Iaith Arwyddion Prydain neu Makaton, meddalwedd llais i destun neu lawlyfr byddar/dall, nodwch hyn ar y ffurflen.

Cysylltwch â'ch Cyngor ar Bopeth agosaf os ydych chi angen cymorth gyda’r ffurflen. Gall cynghorwr eich helpu i’w llenwi ac egluro popeth i chi yn bersonol.

Gallwch hefyd gael cymorth gan eich asiantaeth cymorth anabledd leol neu elusen iechyd meddwl leol.

Anfon tystiolaeth feddygol

Gallwch anfon tystiolaeth feddygol o’ch salwch neu anabledd gyda’ch ffurflen UC50. Gall tystiolaeth feddygol roi gwell syniad i’r Adran Gwaith a Phensiynau o sut mae’ch cyflwr yn effeithio ar eich gallu i weithio.

Mae’n syniad da anfon copïau yn hytrach na dogfennau gwreiddiol, rhag ofn y bydd angen i chi ddangos yr un dystiolaeth eto maes o law. Dylech hefyd styffylu eich tystiolaeth i’r ffurflen fel na fydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn ei cholli. Gofalwch eich bod yn cynnwys eich enw a’ch rhif Yswiriant Gwladol ar bob dalen unigol o bapur.

Os ydych wedi cael diagnosis o'ch cyflwr

Dylech anfon tystiolaeth sy’n cefnogi’r hyn rydych chi’n ei ddweud ar y ffurflen. Efallai fod gennych chi’r dystiolaeth hon wrth law yn barod – er enghraifft:

  • allbrint o’r feddyginiaeth rydych chi’n ei chymryd
  • canlyniadau pelydr-x
  • sganiau
  • taflen gadael yr ysbyty
  • cynllun gofal therapydd galwedigaethol

Gallwch ofyn i’ch meddyg teulu am gopïau o nodiadau meddygol diweddar neu lythyrau gan unrhyw arbenigwyr y maent wedi’ch cyfeirio atynt. Gallech hefyd ddarparu llythyr gan eich partner neu ofalwr.

Os oes gennych chi unrhyw broblemau iechyd meddwl (fel iselder), dylech feddwl am unrhyw ddogfennau neu lythyrau sydd gennych chi gan bobl fel:

  • eich nyrs seiciatrig cymunedol
  • cynghorwyr
  • therapydd gwybyddol
  • gweithwyr cymdeithasol

Os nad ydych chi wedi cael diagnosis o'ch cyflwr

Efallai nad ydych chi wedi cael diagnosis os oes gennych chi symptomau heb esboniad fel problemau stumog, blinder neu bendro.

Mae’r ffurflen yn dweud "peidiwch â gofyn neu dalu am wybodaeth newydd", ond mae’n syniad da i chi weld eich meddyg os nad oes gennych chi unrhyw beth i’w anfon. Gofynnwch iddo a all roi llythyr i chi yn egluro’ch cyflwr a sut mae’n effeithio ar eich gallu i weithio.

Gallai rhai meddygon godi tâl arnoch chi am lythyr neu adroddiad newydd. Os na allwch chi fforddio hyn mae’n syniad da holi a allant roi copïau i chi o nodiadau meddygol neu lythyrau diweddar gan unrhyw arbenigwyr y maent wedi’ch cyfeirio atynt. Gallech ddarparu llythyr gan eich partner neu ofalwr hefyd.

Anfon y ffurflen yn ôl

Bydd y ffurflen yn dod gydag amlen â chyfeiriad arni - defnyddiwch hon i’w hanfon yn ôl i'r Adran Gwaith a Phensiynau. Peidiwch â mynd a hi i’r Ganolfan Waith gan y gallai hyn achosi oedi.

Pan fyddwch chi’n anfon y ffurflen, gofynnwch i Swyddfa’r Post am brawf eich bod wedi’i hanfon. Mae hyn am ddim a bydd yn fodd i chi brofi pryd i chi anfon y ffurflen.

Mae'n syniad da cadw copi o'ch ffurflen gyflawn. Fel hyn, gallwch fynd â hi gyda chi i’ch asesiad a’i defnyddio i sicrhau nad ydych chi’n anghofio unrhyw beth rydych chi am ei grybwyll yn eich asesiad.

Anfon y ffurflen yn ôl yn hwyr

Mae angen i chi anfon y ffurflen yn ôl o fewn 4 wythnos. Os ydych chi’n hwyr, dylech dal lenwi’r ffurflen a’i hanfon yn ôl cyn gynted â phosibl. Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn fodlon ei derbyn os oes gennych chi reswm da pam fod y ffurflen yn hwyr.

Mae bocs ar dudalen 3 lle gallwch egluro pam eich bod yn anfon y ffurflen yn ôl yn hwyr. Cofiwch gynnwys cymaint o fanylion ag y gallwch ynglŷn â pham mae'ch ffurflen yn hwyr, er enghraifft:

  • os na chawsoch chi’r llythyr atgoffa – os yw hyn yn digwydd, edrychwch i weld a oes gan eich hyfforddwr gwaith eich cyfeiriad cywir
  • eich bod wedi bod yn yr ysbyty
  • eich bod yn rhy sâl
  • bod gennych chi argyfwng gartref
  • eich bod wedi cael profedigaeth
  • eich bod allan o’r wlad

Pryd fyddwch chi angen asesiad meddygol

Ar ôl i chi ddychwelyd eich ffurflen, efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gofyn i chi fynd i asesiad meddygol o’r enw ‘asesiad gallu i weithio’.

Bydd eich asesiad gyda gweithiwr proffesiynol meddygol fel meddyg, nyrs neu ffisiotherapydd. Byddant yn gofyn cwestiynau i chi ac efallai’n cynnal archwiliad corfforol hefyd. Byddant yn anfon adroddiad i’r Adran Gwaith a Phensiynau er mwyn iddynt benderfynu os oes gennych chi LCW neu LCWRA.

Gallwch ddod â rhywun gyda chi i’r asesiad, fel perthynas neu ofalwr.

Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn trefnu’r asesiad ac yn anfon llythyr atoch chi yn dweud pryd a ble mae'r asesiad. Gallai fod hyd at 3 mis ar ôl i chi ddychwelyd eich ffurflen UC50. Dylech gael 7 diwrnod o rybudd o leiaf.

Dywedwch wrth y Gwasanaeth Cynghori Asesu Iechyd ar unwaith os nad ydych chi’n gallu mynd i’ch asesiad. Bydd eu manylion cyswllt ar y llythyr gewch chi. Gallant ad-drefnu'r asesiad os oes gennych chi reswm da a'ch bod yn rhoi gwybod iddynt ddiwrnod o flaen llaw o leiaf. Os nad ydych chi'n rhoi gwybod iddynt, fyddwch chi ddim yn cael eich asesu fel rhywun â LCW neu LCWRA.

Gallwch ofyn i'r aseswyr am asesiad cartref os ydych chi'n rhy sâl i fynd i'r asesiad.

Gallwch hefyd ofyn am addasiadau pe baech chi angen cymorth yn yr asesiad, er enghraifft:

  • mynd i fyny ac i lawr grisiau
  • codi o gadair mewn ystafell aros
  • symud o ystafell i ystafell

Mae’n syniad da dweud wrth yr aseswr am unrhyw addasiadau sydd eu hangen arnoch os ydych chi eisoes wedi’u crybwyll wrth anfon eich ffurflen yn ôl.

Yn yr asesiad

Byddwch yn gallu dweud wrth yr aseswr am eich problemau meddygol yn eich geiriau eich hun. Dywedwch wrthynt am unrhyw feddyginiaeth, cwnsela, ffisiotherapi neu driniaeth arall rydych chi’n ei chael.

Yn ogystal â dweud wrth yr aseswr am unrhyw beth rydych chi’n cael anhawster ei wneud, dywedwch wrthynt os yw rhywbeth yn mynd yn anoddach po fwyaf y byddwch chi’n ei wneud. Mae angen iddynt ystyried pa mor aml rydych chi’n gallu ail-wneud gweithgareddau, dim a dydych chi’n gallu eu gwneud unwaith yn unig.

Gall yr asesiad ddechrau y funud y byddwch chi’n cyrraedd. Er enghraifft, gall yr aseswyr eich gwylio tra’ch bod yn yr ystafell aros. Ond ni allant seilio eu hadroddiad yn llwyr ar sut rydych chi ar ddiwrnod yr asesiad. Mae’n rhaid iddynt ystyried sut mae’ch cyflwr yn effeithio arnoch chi’n gyffredinol, ar ddyddiau da a gwael.

Cyrraedd eich asesiad

Gallwch gael eich costau teithio yn ôl, ond nid ymlaen llaw. Bydd angen i chi ofyn i’ch hyfforddwr gwaith ar ôl i chi gael eich asesiad. Dylech ei holi ymlaen llaw os byddwch chi angen hawlio costau i dalu am:

  • dacsi – byddant yn disgwyl i chi ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus heblaw eich bod yn gofyn iddynt ymlaen llaw
  • rhywun i ddod gyda chi i’r asesiad

Bydd y costau teithio yn cael eu talu yn uniongyrchol i’r cyfrif rydych chi’n ei ddefnyddio ar gyfer eich taliadau Credyd Cynhwysol.

Cael penderfyniad yr Adran Gwaith a Phensiynau

Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn ysgrifennu atoch chi ar ôl eich asesiad. Gall gymryd wythnosau neu fisoedd iddynt ddod i benderfyniad. Os nad ydych chi wedi clywed unrhyw beth ar ôl 8 wythnos, gofynnwch i’ch hyfforddwr gwaith pam nad ydych chi wedi derbyn llythyr penderfyniad eto.

Ni fydd gennych LCW neu LCWRA tra byddwch yn aros am eich asesiad. Os ydych chi’n rhoi nodyn meddyg i’ch hyfforddwr gwaith, dylai ystyried eich cyflwr wrth benderfynu pa weithgareddau cysylltiedig â gwaith sydd angen i chi eu gwneud.

Os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud nad oes gennych chi allu cyfyngedig

Gallwch ofyn i'r Adran Gwaith a Phensiynau ailystyried eu penderfyniad os ydych chi’n credu ei fod yn anghywir.

Dylech hefyd ofyn i’r Adran Gwaith a Phensiynau ailystyried eu penderfyniad os yw’ch cyflwr wedi gwaethygu. Bydd angen i chi anfon tystiolaeth yn dangos bod eich cyflwr wedi newid.

Os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud bod gennych chi allu cyfyngedig

Mae bod â LCWRA yn golygu na fydd yn rhaid i chi weithio neu wneud unrhyw beth i baratoi am waith. Mae LCW yn golygu na fydd yn rhaid i chi weithio, ond efallai y bydd yn rhaid i chi wneud rhywfaint o weithgareddau sy’n gysylltiedig â gwaith. Dyma ragor o wybodaeth am ba weithgareddau cysylltiedig â gwaith y bydd angen i chi eu gwneud ar Gredyd Cynhwysol.

Os oes gennych chi LWCRA, byddwch yn cael arian ychwanegol gyda’ch hawliad ac ni fydd y cap budd-daliadau yn effeithio arnoch chi. Fel arfer, mae’r cap budd-daliadau yn penderfynu ar uchafswm y gallwch ei gael ar ôl adio’ch budd-daliadau at ei gilydd.

Byddwch hefyd yn cael arian ychwanegol os ydych chi wedi cael LCW ers cyn 2017.

Edrychwch i weld faint o Gredyd Cynhwysol y byddwch chi'n ei gael a gweld sut mae LCW a LCWRA yn effeithio ar eich taliad Credyd Cynhwysol.

Fel arfer, bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn ailasesu eich LCW neu LCWRA bob 1, 2 neu 3 blynedd. Efallai y byddant hefyd yn eich ailasesu os ydych chi’n dechrau gweithio.

Os oes gennych chi LCWRA, efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn penderfynu na fyddant angen eich ailasesu yn y dyfodol – byddant yn dweud wrthych yn y llythyr penderfyniad y byddant yn ei anfon atoch ar ôl eich asesiad. Byddant ond yn gwneud hyn os nad yw’ch cyflwr yn debygol o wella llawer yn y dyfodol, ac mae hyn yn golygu y byddwch chi wastad â LCWRA.

A oedd y cyngor hwn yn fuddiol?
Pam nad oedd y cyngor yn fuddiol?
A oedd y cyngor hwn yn fuddiol?

Diolch i chi, cyflwynwyd eich adborth.