Neidio i’r llywio Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Help gyda’ch rhent – Budd-dâl Tai

This advice applies to Cymru

Beth yw Budd-dal Tai

Mae Budd-dal Tai yn fudd-dal i bobl ar incwm isel i’w helpu i dalu eu rhent. Efallai hefyd y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai os ydych ar fudd-daliadau eraill yn gweithio’n rhan amser neu’n gweithio’n llawn amser ar incwm isel. Ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai i helpu gyda chostau morgais neu fenthyciad cartref. Os ydych yn berchen-feddiannydd, efallai y byddwch yn medru cael help gyda llog eich morgais trwy Gymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu Gredyd Pensiwn.

O 2013, mae budd-dal newydd yn dod i gymryd lle Budd-dal Tai a Chymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy’n gysylltiedig ag incwm a Lwfans Ceisio Gwaith sy’n gysylltiedig ag incwm a’r enw ar y budd-dal newydd hwn yw Credyd Cynhwysol. Mae’n medru cynnwys symiau i helpu gyda rhent neu forgais. Fe fydd Credyd Pensiwn yn aros ac yn y dyfodol fe fydd yn cynnwys symiau ar gyfer rhent yn ogystal â chostau morgais.

Am wybodaeth ynghylch Cymhorthdal Incwm, gweler Help i bobl ar incwm isel – Cymhorthdal Incwm, am wybodaeth ynghylch Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm (LCG), gweler Budd-daliadau i bobl sy’n chwilio am waith , am wybodaeth ynghylch LCCh, gweler Budd-daliadau i bobl sy'n sâl neu'n anabl ac am wybodaeth ynghylch Credyd Pensiwn, gweler Budd-daliadau i bobl hŷn. I gael gwybodaeth am Gredyd Cynhwysol, trowch at ein tudalennau Credyd Cynhwysol..

Nid yw Budd-dal Tai yn helpu gyda’r Dreth Gyngor, ond os ydych ar incwm isel efallai y byddwch yn medru cael gostyngiad ar eich Treth Gyngor trwy gynllun lleol.

Os ydych chi'n rhentu'ch cartref oddi wrth y Goron, neu os ydych chi'n 16 neu 17 oed ac wedi bod mewn gofal, caiff Budd-dal Tai ei dalu gan eich awdurdod lleol.

Pwy sy’n medru cael Budd-dal Tai

Rydych yn talu rhent am y cartref rydych yn byw ynddo

Er mwyn cael Budd-dal Tai rhaid eich bod chi’n talu rhent. Nid oes gwahaniaeth os mai’ch landlord yw’r cyngor, cymdeithas tai neu landlord preifat. Fe fyddwch hefyd yn medru hawlio Budd-dal Tai os ydych yn rhentu ystafell mewn hostel, neu yn lletywr. Rydych yn medru ei hawlio os ydych yn rhannu fflat neu dy ac yn medru cael Budd-dal Tai fel cyd-denant neu is-denant. Ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai os ydych yn rhentu eich cartref gan y Goron, neu os ydych yn 16 neu'n 17 oed ac wedi bod mewn gofal.

Fe fyddwch ond yn medru cael Budd-dal Tai os ydych yn gyfrifol am dalu’r rhent ar gyfer eich cartref, neu’n byw gyda’ch partner sy’n gyfrifol am y rhent. Dim ond un aelod o bâr sy’n medru hawlio Budd-dal Tai. Rhaid eich bod chi hefyd yn byw yn y lleoliad yr ydych yn hawlio Budd-dal Tai ar ei gyfer.

Mae yna rai pobl fydd yn cael eu trin fel nad ydynt yn gyfrifol am dalu rhent hyd yn oed os ydynt yn ei dalu, er enghraifft, os ydych yn rhentu gan berthynas agos sydd hefyd yn byw yn y cartref.

Efallai y bydd myfyrwyr yn medru hawlio Budd-dal Tai, ond mae yna reolau arbennig ar eich cyfer os ydych yn fyfyriwr.

Os oes dau gartref gennych neu rydych i ffwrdd o’ch cartref dros dro, efallai y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai, gan ddibynnu ar yr amgylchiadau.

Os ydych yn byw mewn cartref gofal preswyl neu gartref nyrsio, fel arfer ni fyddwch yn medru hawlio Budd-dal Tai. Efallai y byddwch yn medru cael help gyda ffioedd cartref gofal. Os ydych yn byw mewn cartref gofal, ac rydych angen help ariannol, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Rydych yn byw yn y Deyrnas Gyfunol

Rhaid eich bod chi’n byw yn y DG i hawlio Budd-dal Tai. Os ydych yn dod o dramor neu os ydych newydd ddod i fyw yn y DG efallai y cewch drafferth hawlio’r budd-dal, gan ddibynnu ar eich statws mewnfudo.

Os nad ydych yn siŵr am eich hawl i hawlio budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os ydych wedi bod mewn gofal

Os ydych yn 16 neu’n 17 ac wedi bod mewn gofal gyda’r awdurdod lleol, efallai na fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai. Fe fydd hi’n ddyletswydd ar yr awdurdod lleol i roi llety i chi ac i’ch cefnogi.

Os ydych yn berson ifanc sydd wedi gadael gofal, neu os ydych chi ar fin gadael gofal, a chithau am wybod pa gymorth y medrwch ei ddisgwyl gyda’ch llety, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Rydych yn denant i’r Goron

Rydych yn denant i’r Goron os ydych yn rhentu eich cartref gan y Goron neu gan un o adrannau’r llywodraeth. Os ydych yn denant i’r Goron, ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai onid yw’ch eiddo’n cael ei reoli gan Gomisiynwyr Ystadau’r Goron.

Os ydych yn denant i’r Goron ac nid ydych yn medru cael Budd-dal Tai, efallai y byddwch yn medru cael help gyda’ch rhent ar ffurf Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm (LCG), Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu Gredyd Pensiwn.

Os nad ydych ar un o’r budd-daliadau hyn, holwch os yw’ch landlord yn rhedeg ei gynllun ad-daliad rhent ei hun ar gyfer tenantiaid sydd ar incwm isel.

Am wybodaeth ynghylch Cymhorthdal Incwm, gweler Help i bobl ar incwm isel – Cymhorthdal Incwm, am wybodaeth ynghylch Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm (LCG), gweler Budd-daliadau i bobl sy’n chwilio am waith, am wybodaeth ynghylch LCCh, gweler Budd-daliadau i bobl sy'n sâl neu'n anabl ac am wybodaeth ynghylch Credyd Pensiwn, gweler Budd-daliadau i bobl hŷn.

Eich incwm a’ch cyfalaf

Er mwyn cael Budd-dal Tai, rhaid bod eich incwm a’ch cyfalaf yn is na lefel penodol. Ond, os ydych yn cael rhai budd-daliadau penodol, mae yna reolau eraill ar eich cyfer chi – gweler isod. Ystyr cyfalaf yw pethau fel cynilion, tir neu eiddo. Fodd bynnag, caiff rhai mathau o gyfalaf eu hanwybyddu, er enghraifft eich eiddo personol. Caiff rhai mathau eraill o gyfalaf eu hanwybyddu hefyd. I gael manylion llawn mathau eraill o gyfalaf a anwybyddir, dylech gael cyngor.

Os oes mwy na £16,000 gennych chi neu’ch partner mewn cyfalaf, ni fyddwch yn cael unrhyw Fudd-dal Tai, os nad ydych yn cael elfen credyd gwarant Credyd Pensiwn.

Os oes cyfalaf gennych chi neu’ch partner dros £6,000, yna cymerir bod gennych beth incwm o’r cyfalaf hwn.

Os ydych chi neu’ch partner wedi cyrraedd oed cymwys Credyd Pensiwn ac mae gennych gyfalaf dros £10,000, cymerir bod gennych beth incwm o’ch cyfalaf.

I ddarganfod mwy am oed cymhwyso Credyd Pensiwn, gweler Budd-daliadau i bobl dros chwedeg.

Os ydych yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy’n gysylltiedig ag incwm, fe fyddwch o fewn y terfynau incwm a chyfalaf ar gyfer Budd-dal Tai yn awtomatig ac fe fyddwch yn gymwys i gael yr uchafswm. Os ydych ar Gredyd Pensiwn ac rydych yn cael y credyd gwarant (waeth a yw ar ei ben ei hun neu gyda’r credyd cynilion), fe fyddwch hefyd yn cael uchafswm Budd-dal Tai yn awtomatig. Os ydych yn cael y credyd cynilion yn unig, efallai y byddwch yn gymwys i Fudd-dal Tai ond fe fydd yn dibynnu ar eich incwm a’ch cynilion. Fe fydd yr awdurdod lleol yn defnyddio ffigurau’r Gwasanaeth Pensiwn ar gyfer incwm a chynilion i asesu a ydych yn medru cael Budd-dal Tai.

Pan fyddwch yn cael eich trin fel pe na baech yn talu rhent

Mewn rhai amgylchiadau, efallai y bydd yr awdurdod lleol yn eich trin chi fel pe na baech yn gyfrifol am dalu’r rhent, er eich bod chi’n gorfod ei dalu ac ni fyddwch yn cael Budd-dal Tai. Dyma fydd yr achos os oes cytundeb rhentu gennych ac mae’r awdurdod lleol yn credu ei fod yn ‘anfasnachol’, er enghraifft, am nad oes modd ei orfodi yn gyfreithiol.

Efallai y cewch eich eithrio rhag Budd-dal Tai oherwydd y rheol hon os ydych yn talu rhent i berthynas agos sydd hefyd yn byw yn y cartref, neu i gynbartner ar gyfer y cartref lle’r oeddech yn arfer byw gyda’ch gilydd. Efallai y bydd yn berthnasol i chi os ydych yn talu rhent i gwmni neu ymddiriedolaeth y mae gennych ryw gysylltiad gydag ef. Fe fydd hefyd yn berthnasol efallai os oeddech chi (neu eich partner) yn arfer bod yn berchen ar y cartref a daeth eich perchnogaeth i ben o fewn y pum mlynedd diwethaf. Fe all fod yn berthnasol os ydych yn byw yn eich cartref fel amod o’ch cyflogaeth neu gyflogaeth eich partner, neu os ydych yn byw yno am eich bod yn aelod o urdd grefyddol sy’n darparu eich costau byw.

Efallai hefyd y bydd yr awdurdod lleol yn defnyddio’r rheol hon os ydyw’n credu y dyfeisiwyd y trefniant rhentu dim ond er mwyn cael y Budd-dal Tai (gelwir hyn yn ‘gymryd mantais o’r cynllun Budd-dal’). Efallai y bydd yr awdurdod lleol yn dweud bod eich trefniant yn ‘cymryd mantais’ os ydych yn oedolyn sy’n byw yng nghartref rhywun arall ac rydych yn dechrau talu rhent iddynt.

Os yw’r awdurdod lleol yn dweud nad ydych yn medru cael Budd-dal Tai am nad ydych yn gyfrifol am y rhent, neu rydych yn credu efallai bod yn berthnasol i chi, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os ydych yn fyfyriwr

Os ydych yn fyfyriwr llawn amser, ni fyddwch yn medru hawlio Budd-dal Tai fel rheol. Ond, fe fyddwch yn medru ei hawlio os ydych yn astudio’n rhan amser.

Fodd bynnag, efallai y gallwch chi hawlio Budd-dal Tai fel myfyriwr llawn amser os oes un o'r canlynol yn wir.

  • rydych chi'n iau na 21 oed ac nid ydych mewn addysg uwch. Mae addysg uwch yn cynnwys cyrsiau gradd, hyfforddiant athro, HNC, HND a chyrsiau ôl-radd.
  • rydych chi'n cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm
  • rydych chi'n cael Credyd Cynhwysol, oni bai bod eich Credyd Cynhwysol yn cynnwys swm ar gyfer costau tai
  • rydych chi'n rhiant sengl
  • rydych chi'n anabl
  • rydych chi a'ch partner yn fyfyrwyr llawn amser ac mae gennych chi blant dibynnol.

Os ydych chi'n fyfyriwr llawn amser ond nad yw'ch partner, gwiriwch a allai'ch partner hawlio Budd-dal Tai yn eich lle chi.

Rwy'n fyddar ac yn astudio'n llawn-amser yn y coleg. Ydw i'n medru cael help i dalu fy rhent?

Ydych, fel myfyriwr anabl, rydych yn medru cael Budd-dal Tai tra bod eich incwm yn is na lefel penodol ac nad oes mwy na £16,000 o gynilion gennych. Rydych hefyd yn medru cael help ariannol o fath arall os ydych yn fyfyriwr anabl. Yn Lloegr mae gwybodaeth bellach ar gael oddi ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk. Yn yr Alban, ewch i wefan y Student Awards Agency yn www.saas.gov.uk.

Mae’r rheolau ynghylch pa fyfyrwyr sy’n medru hawlio Budd-dal Tai yn gymhleth. Mae yna reolau hefyd ynghylch sut y caiff grantiau myfyrwyr, benthyciadau myfyrwyr a chymorth ariannol o fath arall eu trin wrth gyfrifo eich incwm.

Efallai y bydd rhai myfyrwyr llawn amser sydd ddim yn medru cael Budd-dal Tai ac angen help ariannol yn medru gofyn am arian gan gronfeydd dewisol yn eu lleoliad astudio.

Am fwy o wybodaeth yn Lloegr, gweler Financial support for higher education students ac yng Nghymru, gweler Cyllid Myfyrwyr Cymru.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cymorth ariannol ar gyfer addysg uwch yn yr Alban, gweler Student Awards Agency guide to support for students in higher education.

Os ydych yn fyfyriwr ac eisiau holi i weld a fedrwch chi gael Budd-dal Tai, neu os ydych am holi faint fyddwch chi’n ei gael, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Faint o Fudd-dal Tai fedrwch chi ei gael

Mae faint o Fudd-dal Tai y medrwch ei dderbyn yn dibynnu faint o rent yr ydych yn ei dalu, faint o incwm sydd gennych a ble rydych chi'n byw.

O fis Ebrill 2013, mae hefyd yn medru dibynnu ar y cyfanswm a gewch o’r holl fudd-daliadau. Gelwir hyn yn Cap ar fudd-daliadau.

Efallai na fydd Budd-dal Tai yn cwmpasu eich holl rent neu’r costau tai sydd wedi eu cynnwys yn eich rhent. Mae’r costau y mae’n medru eu cynnwys yn cynnwys y rhent yr ydych yn ei dalu am eich llety a thaliadau am rai gwasanaethau penodol, fel gofalwr.

Ni fydd Budd-dal Tai yn cwmpasu rhai costau a gwasanaethau sydd, o bosib, yn rhan o’ch rhent, er enghraifft, costau dwr, costau gwresogi, dwr poeth, goleuo neu goginio, a thaliadau am nwy neu danwydd.

Os nad ydych yn siŵr pa gostau sydd wedi eu cynnwys gyda’ch rhent, neu os ydych am holi beth fydd wedi’i gynnwys yn y Budd-dal Tai, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os ydych ar fudd-daliadau

Os ydych ar Gymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu gredyd gwarant Credyd Pensiwn (waeth a yw ar ei ben ei hun neu gyda’r credyd cynilion), fe fydd Budd-dal Tai yn cynnwys eich holl rent cymwys. Ond mae angen i chi gofio efallai na fydd yn talu eich rhent a chostau tai i gyd.

Hefyd, efallai y bydd y Budd-dal Tai y byddwch yn medru ei gael yn gostwng os oes person arall yn byw gyda chi a gellir disgwyl iddo/iddi dalu tuag at y llety, hyd yn oed os nad yw'n gwneud hynny.

Os nad yw’ch Budd-dal Tai yn cynnwys eich holl rent, ac rydych angen mwy o help, efallai y byddwch yn medru cael peth arian ychwanegol gan yr awdurdod lleol.

Os nad ydych ar fudd-daliadau

Os nad ydych yn cael Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu gredyd gwarant Credyd Pensiwn, efallai y bydd Budd-dal Tai yn cwmpasu eich holl rent, neu ran ohono. Fe fydd faint o Fudd-dal Tai a gewch yn dibynnu ar eich incwm a’ch cyfalaf (os ydych yn cael credyd cynilion Credyd Pensiwn, fe fydd yr awdurdod lleol yn defnyddio’r un ffigurau â’r Gwasanaeth Pensiwn i gyfrifo eich Budd-dal Tai). Mae’r incwm y medrwch ei gael cyn iddo ostwng eich Budd-dal Tai yn dibynnu ar eich amgylchiadau, er enghraifft, eich oed, a oes partner neu blant gennych, neu a ydych yn anabl neu’n gofalu am berson anabl. Mae yna rai mathau o incwm sy’n cael eu hanwybyddu hefyd wrth gyfrifo faint o fudd-dal tai y dylech ei gael, er enghraifft cynhaliaeth plant.

Mae angen i chi gofio, efallai na fydd Budd-dal Tai yn talu am eich holl gostau tai neu rent.

Efallai y bydd y Budd-dal Tai a gewch yn gostwng os oes person arall yn byw gyda chi a gellir disgwyl iddo/iddi dalu tuag at y llety, hyd yn oed os nad ydyw'n gwneud hynny.

Os nad yw’ch Budd-dal Tai yn cynnwys eich holl rent ac mae angen mwy o help arnoch, efallai y byddwch yn medru cael arian ychwanegol gan yr awdurdod lleol.

I ddarganfod mwy ynglŷn â sut mae rhent yn cael ei gyfrifo, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cyfyngiadau ar faint o rent fydd Budd-dal Tai yn ei dalu

Os ydych yn talu rhent i landlord preifat, fel arfer fe fydd y rhent y bydd eich Budd-dal Tai yn medru ei dalu yn cael ei gyfyngu i swm a osodir gan swyddog rhent.

Os ydych yn rhentu gan landlord tai cymdeithasol, fel y cyngor neu gymdeithas tai, a'ch bod o oedran gweithio, bydd y rhent y bydd eich Budd-dal Tai yn medru ei dalu yn cael ei gyfyngu os credir bod eich cartref yn rhy fawr i chi.

Mwy am gyfyngiadau rhent Budd-dal Tai os yw’ch cartref cymdeithasol yn rhy fawr

Tenantiaid preifat ar neu ar ôl 7 Ebrill 2008

Os ydych yn denant i landlord preifat, ac yn cyflwyno cais newydd am Fudd-dal Tai ar neu ar ôl 7 Ebrill 2008, fel arfer fe fydd eich awdurdod lleol yn cyfrifo faint o rent y mae'ch Budd-dal Tai yn medru ei dalu gan ddefnyddio’r rheolau Lwfans Tai Lleol. Fe fydd y rheolau Lwfans Tai Lleol hefyd yn berthnasol, fel arfer, os ydych yn symud i gyfeiriad arall o fewn yr un awdurdod lleol.

O dan reolau'r Lwfans Tai Lleol, fe fydd yr awdurdod lleol yn cyfyngu ar yr uchafswm o Fudd-dal Tai y byddwch chi’n medru ei gael. Gelwir hyn yn Lwfans Tai Lleol safonol ac mae wedi cael ei gyfrifo gan swyddog rhent.

Mae’r Lwfans Tai Lleol yn seiliedig ar y prisiau rhent ar gyfer yr ardal ble rydych chi'n byw a'r nifer o ystafelloedd sydd eu hangen ar eich teulu, yn ôl rheolau'r Budd-dal Tai. Efallai na fydd y nifer yma o ystafelloedd yr un peth â'r nifer sydd gennych mewn gwirionedd.

Er enghraifft, o 1 Ionawr 2012, os ydych yn sengl, o dan 35 oed, ac nad oes unrhyw blant dibynnol gennych, mae’r budd-dal tai yn seiliedig ar y rhent ar gyfer ystafell sengl gyda chyfleusterau sy’n cael eu rhannu. Ond, mae rhai pobl wedi eu heithrio, er enghraifft, rhai pobl sydd angen gofal dros nos, gofalwyr maeth, kinship carers yn yr Alban, pobl dan 22 oed sy'n gadael gofal, rhai pobl anabl, a phobl 25 i 34 oed sydd wedi bod yn byw mewn hostel i’r digartref.

Efallai y gwelwch china fydd swm y Budd-dal Tai a delir i chi yn ddigon i dalu eich rhent i gyd. Os yw hyn yn wir, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu'r gwahaniaeth allan o unrhyw incwm arall sydd gennych, neu ddod o hyd i lety rhatach. Efallai y byddwch yn medru cael help pellach gyda chostau tai.

Mae'n anodd iawn herio penderfyniad swyddog rhent ynghylch Lwfans Tai Lleol oherwydd nid ydych yn medru apelio yn ei erbyn. Ond, efallai y byddwch yn medru herio penderfyniad awdurdod lleol ynghylch faint o fudd-dal tai y mae’n ei dalu i chi os ydych yn credu ei fod yn anghywir. Gweler Problemau gyda Budd-dal Tai.

Os ydych yn ystyried symud i lety wedi'i rhentu'n breifat, neu'n ystyried symud i ardal arall, fe fyddwch yn medru darganfod faint o rent y bydd Budd-dal Tai yn ei dalu ble rydych am fyw. Rydych yn medru holi swyddfa Budd-dal Tai'r awdurdod lleol i weld pa ffigwr Lwfans Tai Lleol a ddefnyddir i gyfrifo eich Budd-dal Tai neu edrychwch ar wefan Asiantaeth y Swyddfa Brisio yn www.voa.gov.uk.

Tenantiaid preifat cyn 7 Ebrill 2008

Os ydych yn denant i landlord preifat ac wedi ceisio am Fudd-dal Tai cyn 7 Ebrill 2008, mae yna reolau gwahanol ynghylch faint o’ch rhent y gall Budd-dal Tai ei dalu. Efallai y bydd y rheolau hyn yn berthnasol os nad ydych wedi hawlio o’r newydd nac wedi symud cartref ers hynny. Maen nhw hefyd yn berthnasol i fathau penodol o lety, er enghraifft ble’r ydych yn cael gofal, cymorth neu oruchwyliaeth mewn rhai achosion.

Efallai bod y rheolau hyn yn dal i olygu nad yw Budd-dal Tai yn talu’r cyfan o’ch rhent. Y swyddog rhent sy'n penderfynu faint o'ch rhent y bydd eich Budd-dal Tai yn ei dalu. Yn lle defnyddio rheolau'r Lwfans Tai Lleol, maen nhw'n edrych ar y rhent yr ydych yn ei dalu ac yn penderfynu a yw'n rhesymol i Fudd-dal Tai dalu'r swm cyfan. Mae hyn yn dibynnu ar sawl peth, gan gynnwys cost eich rhent o gymharu â safleoedd tebyg eraill yn yr ardal ac a yw'r llety o'r maint cywir ar gyfer eich anghenion.

Er enghraifft, o 1 Ionawr 2012, os ydych yn sengl, o dan 35 oed a heb unrhyw blant, mae'r swyddog rhent yn cymharu'ch rhent gyda rhent y farchnad ar gyfer ystafell sengl gyda chyfleusterau sy'n cael eu rhannu. Ond, mae rhai pobl wedi eu heithrio, er enghraifft, rhai pobl sydd angen gofal dros nos, gofalwyr maeth, kinship carers yn yr Alban, pobl dan 22 oed sy'n gadael gofal, rhai pobl anabl, a phobl 25 i 34 oed sydd wedi bod yn byw mewn hostel i’r digartref.

Mae'r awdurdod lleol yn cyfrifo faint o Fudd-dal Tai sy'n ddyledus i chi ar sail penderfyniad y swyddog rhent.

Os nad yw'r Budd-dal Tai y medrwch ei hawlio yn talu eich rhent i gyd, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu'r gwahaniaeth o unrhyw incwm arall sydd gennych, neu ddod o hyd i lety rhatach. Efallai y byddwch yn medru cael help pellach gyda chostau tai.

Os oeddech wedi ceisio am Fudd-dal Tai cyn 7 Ebrill 2008, fe fyddwch yn medru herio penderfyniad swyddog rhent os ydych yn credu ei fod yn anghywir, er enghraifft, os nad oes llety rhatach ar gael yn yr ardal. Nid ydych yn medru apelio'n uniongyrchol i'r swyddog rhent, ond rydych yn medru gofyn i'r awdurdod lleol ofyn i'r swyddfa rhent adolygu eu penderfyniad.

Os ydych am herio penderfyniad swyddog rhent, dylech siarad â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf

Cyfyngiadau eraill ar Fudd-dal Tai

Oedolion sy’n byw yng nghartref rhywun arall

Gelwir oedolyn sy’n byw yn eich cartref ac sydd ddim yn denant neu’n lletywr, heblaw am eich partner, yn berson annibynnol. Er enghraifft, efallai bod ffrind, rhiant, mab neu ferch sy’n oedolyn neu berthynas arall yn byw gyda chi. Os oes person annibynnol yn byw yn eich cartref, fel arfer tynnir swm o’ch Budd-dal Tai oherwydd cymerir y gellir gofyn iddyn nhw gyfrannu peth arian tuag at gostau’r llety, hyd yn oed os nad ydynt yn gwneud hynny. Mae swm y didyniad yn dibynnu ar eu hamgylchiadau nhw.

Os oeddech yn byw gyda rhywun fel person annibynnol, ac yna rydych yn cytuno i dalu rhent tra eu bod nhw’n dal i fyw yno, efallai na fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai tuag at y rhent yna, os nad ydych yn medru dangos na ddyfeisiwyd y trefniadau er mwyn cael Budd-dal Tai.

Os oes person annibynnol yn byw yn eich cartref, neu os oeddech yn arfer bod yn annibynnol ac rydych am hawlio Budd-dal Tai, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os ydych yn gorfod talu rhent mewn dau gartref ar yr un pryd

Fel arfer, dim ond ar gyfer un cartref ar y tro y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai. Ond, os oes rhaid i chi dalu rhent am ddau gartref, efallai y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai ar gyfer y ddau am gyfnod cyfyngedig. Efallai y bydd hyn yn berthnasol, er enghraifft, os ydych yn symud o’ch cartref yn sydyn ac yn gorfod talu rhent ar gyfer eich hen gartref, os yw cartref newydd yn cael ei addasu ar gyfer person anabl, neu os ydych yn gorfod gadael eich cartref oherwydd trais yn y cartref. Mae’r rheolau ynghylch talu Budd-dal Tai ar gyfer dau gartref yn gymhleth.

Os fyddwch chi angen hawlio Budd-dal Tai am fwy nag un cartref ar yr un pryd, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os ydych i ffwrdd o’ch cartref

Os ydych i ffwrdd o’ch cartref dros dro ac mae’n rhaid i chi dalu rhent o hyd, efallai y byddwch yn medru parhau i gael Budd-dal Tai. Efallai y bydd hyn yn berthnasol, er enghraifft, os ydych yn yr ysbyty neu os ydych i ffwrdd o’ch cartref am eich bod yn ofni trais. Fe fyddwch ond yn medru cael Budd-dal Tai am hyd at nifer penodol o wythnosol tra nad ydych yn byw gartref.

Os ydych angen hawlio Budd-dal Tai tra eich bod chi i ffwrdd o’ch cartref dros dro, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Y cap ar fudd-daliadau

Gan ddechrau ym mis Ebrill 2013, efallai y bydd terfyn ar swm y Budd-dal Tai a gewch os yw cyfanswm eich incwm o’r holl fudd-daliadau yn fwy na’r terfynau canlynol:

  • £500 yr wythnos i bâr (gyda phlant dibynnol neu heb blant dibynnol)
  • £500 yr wythnos i riant sengl gyda phlant dibynnol
  • £350 yr wythnos i rywun sengl heb blant

Darllenwch fwy am y cap ar fudd-daliadau ac a yw’n berthnasol i chi

Os ydych chi angen gofal dros nos

O 1 Ebrill 2011, os oes gennych chi neu eich partner anabledd neu broblem iechyd sy’n golygu eich bod chi angen gofal dros nos gan gynhaliwr sydd ddim yn byw gyda chi, ac mae gennych ystafell wely ychwanegol sydd ar gael i’ch cynhaliwr, efallai y byddwch yn medru cael mwy o Fudd-dal Tai tuag at gost yr ystafell ychwanegol.

Gellir ôl-ddyddio hyn ar gyfer y cyfnod cyfan yr ydych yn gymwys iddo, ar ôl 1 Ebrill 2011.

Os oeddech eisoes yn hawlio Budd-dal Tai ar 1 Ebrill 2011, mae i fyny i chi i ddweud wrth eich awdurdod lleol os oes angen ystafell wely ychwanegol arnoch ar gyfer cynhaliwr dros nos, oherwydd efallai na fydd yn gwybod hynny yn barod.

Os oes gennych chi blentyn anabl nad yw'n gallu rhannu ystafell wely

Os oes gennych chi blentyn anabl nad yw'n gallu rhannu ystafell wely gyda phlentyn arall oherwydd anabledd, mae'r rheolau budd-dal tai yn gadael i'r plentyn anabl gael ei ystafell wely ei hun fel rheol. Mae hyn yn golygu y gallwch chi gael mwy o fudd-dal tai tuag at gost ystafell wely'r plentyn. Rhaid i'r plentyn fodloni pob un o'r amodau canlynol:

  • mae ganddo hawl i gyfradd uwch neu ganol elfen gofal lwfans byw i'r anabl
  • mae'r awdurdod lleol yn fodlon nad yw'n rhesymol disgwyl i'r plentyn anabl rannu ystafell wely gyda phlentyn arall oherwydd ei anabledd
  • mae ystafell wely ychwanegol yn eich cartref ar gyfer y plentyn.

Help pellach gyda chostau tai

Os nad yw’ch Budd-dal Tai yn cynnwys eich holl rent ac rydych angen mwy o help, tra’ch bod chi â hawl i beth Budd-dal Tai, fe fyddwch yn medru gofyn i’r awdurdod lleol am daliad tai dewisol. Mae hwn yn daliad ychwanegol (nid Budd-dal Tai) a allai fod ar gael i chi os ydych angen help ariannol pellach gyda’ch costau tai. Mae i fyny i’r awdurdod lleol a fyddwch chi’n cael yr help hwn, ac felly dylech roi cymaint o wybodaeth â phosib.

Os ydych eisiau mwy o wybodaeth ynghylch taliadau tai dewisol, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Isafswm taliadau

Isafswm y Budd-dal Tai y gellir ei dalu bob wythnos yw 50c. Ar ôl cyfrifo eich budd-dal, os ydych â hawl i lai na 50c yr wythnos, ni fyddwch yn cael unrhyw Fudd-dal Tai.

Sut i hawlio Budd-dal Tai

Os ydych yn hawlio Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy'n gysylltiedig ag incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm

Pan fyddwch chi’n hawlio Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm yn eich swyddfa Canolfan Byd Gwaith leol, rydych yn cael ffurflen hawlio ar gyfer Budd-dal Tai ar yr un pryd.

Bydd rhaid i chi holi Adran Budd-daliadau Tai eich awdurdod lleol p’un ai ydynt yn derbyn y ffurflen hon neu beidio. Mae’n bosib na fydd awdurdod lleol yn derbyn ceisiadau am Fudd-dal Tai ond ar ei ffurflenni eu hunain. Os taw dyma’r drefn gyda’ch awdurdod lleol, bydd rhaid i chi gael un o’u ffurflenni nhw, ei llenwi a’i hanfon yn ôl cyn gynted â phosib. Mae’n bosib y bydd hyn yn arwain at benderfyniad cyflymach ynglyn â’ch cais. Dylech gadw copi o unrhyw ffurflen hawlio yr ydych yn ei llenwi.

Neu, efallai y byddwch yn medru hawlio Budd-dal Tai dros y ffôn os yw'ch awdurdod lleol wedi cyhoeddi rhif ffôn ar gyfer hawlio dros y ffôn. Os ydych wedi hawlio Budd-dal Tai dros y ffôn, efallai y bydd eich awdurdod lleol angen i chi gymeradwyo datganiad ysgrifenedig o'ch amgylchiadau.

Os ydych eisoes yn cael Cymhorthdal Incwm, LCCh sy'n gysylltiedig ag incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm ac yn dechrau talu rhent, fe fyddwch yn medru gofyn am ffurflen hawlio Budd-dal Tai mewn Canolfan Byd Gwaith a chysylltu â’r awdurdod lleol am gopi o’u ffurflen hawlio Budd-dal Tai nhw.

Mae rhai awdurdodau lleol yn gadael i chi gyflwyno cais am Fudd-dal Tai drwy'r e-bost neu dros y rhyngrwyd. Mae i fyny i'ch awdurdod lleol i benderfynu a yw'n caniatáu ceisiadau electronig. Maen nhw hefyd yn medru penderfynu ar rai o'r amodau y bydd yn rhaid i chi eu bodloni i wneud cais electronig.

Ailhawlio cyflym

Mae’n bosib y byddwch yn gallu llenwi ffurflen hawlio Budd-dal Tai fyrrach a elwir yn ‘ailhawlio cyflym’ ('rapid reclaim'). I lenwi'r ffurflen hon, rhaid eich bod chi wedi gwneud cais am un o’r budd-daliadau canlynol yn ystod y 26 wythnos diwethaf:

  • Cymhorthdal incwm
  • Lwfans Ceisio Gwaith – yn seiliedig ar incwm
  • Budd-dal analluogrwydd.

Y terfyn amser yw deuddeg wythnos os ydych wedi hawlio o’r blaen am Fudd-dal Tai a Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Rhaid eich bod chi’n ailhawlio un o’r budd-daliadau hyn hefyd, yn ogystal â Budd-dal Tai, a bod eich amgylchiadau heb newid.

I gael mwy o wybodaeth am sut i hawlio’n ôl yn gyflym, gofynnwch yn eich Canolfan Byd Gwaith leol.

Os ydych yn hawlio Credyd Pensiwn

Os ydych yn cyflwyno cais am Gredyd Pensiwn dros y ffôn, fe fyddwch yn medru hawlio Budd-dal Tai ar yr un pryd. Mae hyn yn golygu na fydd yn rhaid i chi gyflwyno cais ysgrifenedig.

Rydych yn dal i fedru hawlio'n syth gan eich awdurdod lleol os ydych am wneud hynny.

Os ydych am hawlio Budd-dal Tai ac rydych eisoes yn cael Credyd Pensiwn, dylech ofyn i'ch awdurdod lleol am ffurflen hawlio. Efallai y byddwch yn medru hawlio dros y ffôn, drwy'r e-bost neu dros y rhyngrwyd. Nid yw pob awdurdod lleol yn gadael i chi wneud hyn, felly holwch eich awdurdod lleol ynghylch sut i hawlio.

Os ydych yn cyflwyno cais am gredyd cynilion Credyd Pensiwn (ond nid credyd gwarant) ac rydych hefyd yn hawlio Budd-dal Tai, fe fydd y Gwasanaeth Pensiwn yn trosglwyddo manylion eich incwm a'ch cyfalaf yn awtomatig at eich awdurdod lleol. Yna, fe fydd eich awdurdod lleol yn defnyddio'r manylion hyn i gyfrifo'ch Budd-dal Tai.

Os nad ydych yn hawlio Cymhorthdal Incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy'n gysylltiedig ag incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu Gredyd Pensiwn

Os nad oes hawl gennych i un o’r budd-daliadau hyn, dylech hawlio Budd-dal Tai’n syth gan swyddfa Budd-dal Tai eich awdurdod lleol

Dylech ddefnyddio’r ffurflen hawlio a gawsoch gan y swyddfa Budd-dal Tai a gofyn am ddyddio’r cais o’r dyddiad y gofynnoch amdani.

Dylech ateb pob cwestiwn ar y ffurflen hawlio sy’n berthnasol i chi, gan gynnwys manylion eich amgylchiadau personol, eich incwm a’ch cynilion. Dylech gadw copi o’r ffurflen hawlio.

Neu, efallai y byddwch yn medru hawlio Budd-dal Tai dros y ffôn os yw'ch awdurdod lleol wedi cyhoeddi rhif ffôn ar gyfer hawlio dros y ffôn. Os ydych wedi hawlio Budd-dal Tai dros y ffôn, efallai y bydd eich awdurdod lleol angen i chi gymeradwyo datganiad ysgrifenedig o'ch amgylchiadau.

Mae rhai awdurdodau lleol yn gadael i chi gyflwyno cais am Fudd-dal Tai drwy'r e-bost neu dros y rhyngrwyd. Mae i fyny i'ch awdurdod lleol i benderfynu a yw'n caniatáu ceisiadau electronig. Maen nhw hefyd yn medru penderfynu ar rai o'r amodau y bydd yn rhaid i chi eu bodloni i wneud cais electronig.

Gwybodaeth i gefnogi eich cais

Pan fyddwch chi’n cyflwyno cais am Fudd-dal Tai, fe fydd yn rhaid i chi roi eich rhif yswiriant gwladol (YG). Os nad ydych yn gwybod eich rhif yswiriant gwladol, ond rydych yn credu bod un gennych, ceisiwch roi gwybodaeth a fydd yn helpu’r swyddfa i ddod o hyd i’ch rhif. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un. I ddangos mai eich rhif chi yw’r rhif neu i ofyn am rif, fe fydd yn rhaid i chi roi tystiolaeth hefyd o bwy ydych chi, er enghraifft, tystysgrif geni.

Os nad ydych ar Gymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth sy'n gysylltiedig ag incwm neu Gredyd Pensiwn, fe fydd yn rhaid i chi roi tystiolaeth o’ch incwm a’ch cyfalaf, er enghraifft, llyfr cynilion neu slipiau cyflog.  Fe fydd yn rhaid i chi ddangos eich bod yn gyfrifol am y rhent hefyd, er enghraifft, trwy ddarparu cytundeb tenantiaeth.

Am wybodaeth ar sut i ofyn am rif yswiriant gwladol, gweler Yswiriant gwladol - Cyfraniadau a budd-daliadau.

Os ydych yn cael trafferth gofyn am rif yswiriant gwladol, neu brofi pwy ydych chi, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cael Budd-dal Tai wedi ei ôl-ddyddio

Efallai y byddwch yn medru cael peth Budd-dal Tai am y cyfnod cyn i chi gyflwyno eich cais os fyddech chi wedi medru hawlio ynghynt. Gelwir y broses o gael budd-dal am gyfnod cyn i chi hawlio yn ‘ôl-ddyddio’. Fe fyddwch yn medru cael Budd-dal Tai wedi ei ôl-ddyddio am chwe mis os ydych yn medru dangos bod gennych reswm da dros beidio â hawlio ynghynt, er enghraifft, cawsoch y cyngor anghywir. O 6 Hydref 2008, mae'r cyfnod ar gyfer ôl-ddyddio budd-daliadau yn gostwng i chwe mis. Mae’n rhaid i chi ddangos hefyd eich bod â hawl i Fudd-dal Tai trwy gydol y cyfnod y cafodd ei ôl-ddyddio - eich bod yn talu rhent, a bod eich incwm yn ddigon isel. Fel arfer, ni fyddwch yn cael unrhyw fudd-dal wedi ei ôl-ddyddio am y rheswm nad oeddech yn gwybod y medrech hawlio yn unig. Dylech esbonio ar eich ffurflen gais eich bod am hawlio budd-dal o ddyddiad cynharach, a dweud pam nad ydych wedi hawlio ynghynt.

Mae'r rheolau'n wahanol os ydych chi neu'ch partner wedi cyrraedd neu basio'r oedran y gallwch ddechrau hawlio Credyd Pensiwn, ac nid ydych yn cael Cymhorthdal Incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy'n seiliedig ar incwm. Yn yr achos hwn, nid oes rhaid i chi roi unrhyw resymau dros ôl-ddyddio'ch cais. Y cyfnod ar gyfer gofyn am ôl-ddyddio budd-dal i'r bobl yma yw tri mis.

Os ydych am hawlio Budd-dal Tai wedi ei ôl-ddyddio, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Dirwyon sifil am achosi gordaliad

Mewn rhai achosion yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu dirwy sifil os ydych yn gwneud rhywbeth sy’n achosi gordaliad. Mae hyn yn medru digwydd os ydych yn rhoi gwybodaeth anghywir, er enghraifft, neu heb ddatgelu rhywbeth, ac yn cael mwy o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth nag y ddylech chi ei gael oherwydd hynny. Gellir gofyn i chi dalu’r ddirwy hon dim ond os nad yw’n achos  o dwyll. Os yw’n achos o dwyll, mae rheolau gwahanol yn berthnasol.

Gallwch apelio yn erbyn penderfyniad i gyflwyno cosb sifil.

Gwiriadau Budd-dal Tai, newid mewn amgylchiadau a thwyll

Efallai y byddwch yn cyflawni twyll budd-dal os ydych yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol yn fwriadol wrth geisio am Fudd-dal Tai, neu os nad ydych yn llwyddo i ddweud am newid yn eich amgylchiadau. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, fe allwch achosi gordaliad y bydd yn rhaid ei ad-dalu. Gellir gwirio eich amgylchiadau ar unrhyw adeg tra’ch bod yn hawlio ac fe fydd swyddogion twyll hefyd yn medru cael gwybodaeth amdanoch gan asiantaethau eraill y llywodraeth a gan eich cyflogwr, banc neu gwmnïau nwy, trydan, dŵr ac ati. Mae twyll Budd-dal yn drosedd a gellir eich erlyn neu ofyn i chi dalu dirwy. Efallai y caiff eich Budd-dal ei ostwng os ydynt yn eich cael yn euog fwy nag unwaith.

Am fwy o wybodaeth ar yr hyn fedrwch chi ei wneud os gofynnir i chi fynd i gyfweliad dan rybudd, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn poeni y gallech fod dan amheuaeth o dwyll, rydych yn destun archwiliad neu rydych wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Sut caiff Budd-dal Tai ei dalu

Caiff Budd-dal Tai ei dalu gan eich awdurdod lleol.

Os ydych yn denant i’r awdurdod lleol, ni fyddwch yn cael eich Budd-dal Tai wedi ei dalu’n syth i chi. Yn hytrach, fe fydd yn cael ei gymryd oddi ar eich rhent fel eich bod yn talu llai o rent neu ddim rhent o gwbl (gelwir hyn yn ad-daliad rhent hefyd).

Os ydych yn denant preifat neu’n denant i gymdeithas dai ac nid ydych yn dod o dan reolau'r Lwfans Tai Lleol efallai y cewch eich Budd-dal Tai wedi ei dalu yn syth i chi neu'ch landlord, gan ddibynnu ar eich amgylchiadau.

Os ydych yn dod o dan reolau'r Lwfans Tai Lleol, fel arfer, fe fydd eich awdurdod lleol yn talu Budd-dal Tai i chi, yn hytrach na'r landlord. Ni fyddwch yn medru dewis ei gael wedi ei dalu yn syth i'ch landlord. Ond, fe fydd yna rai amgylchiadau o hyd pan fydd yr awdurdod lleol yn medru talu'ch Budd-dal Tai yn syth i'ch landlord yn lle i chi, er enghraifft os ydych yn annhebygol o dalu'r rhent neu'n cae trafferth rheoli arian.

O 1 Ebrill 2011, os yw’r landlord yn cytuno i ostwng y rhent i’ch helpu i aros yn yr eiddo, efallai y bydd hefyd yn bosib i’r landlord gael ei dalu’n uniongyrchol gan yr awdurdod lleol.

Os telir Budd-dal Tai yn syth i chi, fe fyddwch yn ei gael trwy siec, siec 'giro' y byddwch yn medru ei newid yn y Swyddfa Bost, neu'n syth i'ch cyfrif banc neu gymdeithas adeiladau.

Fel arfer telir Budd-dal Tai yn ôl-weithredol. Mae hyn yn golygu y caiff ei dalu ar ôl y dyddiad y mae eich rhent yn ddyledus. Gellir ei dalu bob wythnos, pythefnos, pedair wythnos neu fis, gan ddibynnu pa mor aml yr ydych yn talu eich rhent. Mae hawl gennych i gael eich talu bob pythefnos os yw’ch Budd-dal Tai yn £2 yr wythnos neu fwy ac nid yw’n cael ei dalu i’r landlord.

Am fwy o wybodaeth ynghylch talu Budd-daliadau, gweler Talu budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn cael trafferth gyda’r ffordd y caiff eich Budd-dal Tai ei dalu, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Am ba mor hir y caiff Budd-dal Tai ei dalu

Yn gyffredinol, unwaith y byddwch wedi dechrau cael Budd-dal Tai gellir parhau gyda’r taliad am gyfnod amhenodol. Fe fydd Budd-dal Tai yn dod i ben pan na fydd hawl gennych iddo mwyach.

Ond, mewn rhai amgylchiadau, mae’n rhaid i chi gyflwyno cais newydd er mwyn parhau i gael y budd-dal. Er enghraifft, os ydych yn symud i fyw mewn ardal awdurdod lleol arall, fe fydd yn rhaid i chi gyflwyno cais newydd i adran Budd-dal Tai'r awdurdod lleol newydd. Fel arall, dylech gofio dweud am unrhyw newidiadau a allai effeithio ar faint o Fudd-dal Tai a gewch, er enghraifft, newid mewn incwm neu gyfalaf, neu newid yn y nifer o bobl sy’n byw gyda chi. Os nad ydych yn dweud am y newidiadau hyn, efallai y cewch lai o fudd-dal neu achosi gordaliad y bydd yn rhaid i chi ei ad-dalu yn nes ymlaen.

Os ydych ar fudd-daliadau incwm isel

Gellir parhau i dalu Budd-dal Tai yn ddi-gyfyng tra eich bod chi ar Gymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm, Budd-dal Analluogrwydd neu Lwfans Anabledd Difrifol. Dylech ddweud am y newidiadau perthnasol mewn amgylchiadau a allai effeithio ar eich hawl i Fudd-dal Tai neu’r swm a gewch, er enghraifft, os yw’ch partner yn gadael, mae gennych blentyn newydd neu rydych yn symud i fyw yn rhywle arall o fewn yr un awdurdod lleol. Os nad ydych yn dweud am newidiadau perthnasol, efallai na fyddwch yn cael digon o dâl, neu efallai y byddwch yn achosi gordaliad y bydd yn rhaid i chi ei ad-dalu.

Ond, os ydych yn stopio cael un o’r budd-daliadau hyn am eich bod chi (neu eich partner) yn cael swydd neu mae eich oriau neu gyflog yn codi, efallai y bydd hawl gennych i barhau i gael Budd-dal Tai ar yr un gyfradd am bedair wythnos arall. Gelwir hyn yn daliad estynedig.

Am fwy o wybodaeth ynghylch taliadau estynedig Budd-dal Tai, gweler Budd-daliadau a chredydau treth i bobl sy’n gweithio.

Os yw’ch amgylchiadau yn newid

Dylech ddweud wrth yr awdurdod lleol am unrhyw newidiadau i’ch amgylchiadau a allai effeithio ar eich budd-dal, er enghraifft, newid yn y nifer o bobl sy’n byw gyda chi, neu newid yn eich incwm neu gyfalaf. Os ydych yn symud, rhaid i chi roi eich cyfeiriad newydd a rhoi gwybodaeth am y denantiaeth. Os ydych yn symud i awdurdod lleol newydd, fe fydd yn rhaid i chi gyflwyno cais newydd.

Os ydych yn cael Credyd Pensiwn, fe fyddwch yn medru dweud wrth y Gwasanaeth Pensiwn am rhai newidiadau mewn amgylchiadau, ac fe fyddan nhw’n pasio’r wybodaeth ymlaen i’r awdurdod lleol. Mae hyn am fod eich Budd-dal Tai yn seiliedig ar ffigurau’r Gwasanaeth Pensiwn ar gyfer eich incwm a’ch cyfalaf. Ond, mae yna rai newidiadau y mae’n rhaid i chi ddweud wrth yr awdurdod lleol amdanynt, sef newidiadau i’ch tenantiaeth, newidiadau i’r bobl sy’n byw gyda chi, absenoldeb o’ch cartref (os yn fwy na 13 wythnos), newidiadau yn ymwneud â phlant, newidiadau i gyfalaf dros £16,000, ac unrhyw newidiadau i incwm a chyfalaf partner sydd heb ei gynnwys yn eich cais am Gredyd Pensiwn.

Os nad ydych yn siŵr a ddylech ddweud am newid, dylech ddweud rhag ofn. Os nad ydych yn dweud am newid, efallai y cewch llai nag sy’n ddyledus i chi, neu efallai y cewch ordaliad, neu efallai y byddwch yn destun archwiliad am dwyll.

Os hoffech fwy o wybodaeth ynghylch y newidiadau y dylech ddweud amdanynt, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Problemau gyda Budd-dal Tai

Os gwrthodir rhoi Budd-dal Tai i chi a chithau’n credu bod y penderfyniad yn anghywir, neu os ydych yn credu bod swm y Budd-dal Tai wedi ei gyfrifo’n anghywir, fe fyddwch yn medru gofyn am ailystyried y penderfyniad, neu apelio. Dylech wneud hyn o fewn mis i’r penderfyniad ynghylch eich Budd-dal Tai.

Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan yr adran Budd-dal Tai (er enghraifft, oherwydd oedi hir neu gamgymeriadau sydd heb gael eu sortio), fe fyddwch yn medru cwyno. Fe fyddwch yn medru gwneud hyn waeth a ydych hefyd yn herio penderfyniad ynghylch Budd-dal Tai.

Gwahaniaethu

Discrimination

A oedd y cyngor hwn yn fuddiol?
Pam nad oedd y cyngor yn fuddiol?
A oedd y cyngor hwn yn fuddiol?

Diolch i chi, cyflwynwyd eich adborth.