Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Budd-daliadau i bobl dros chwedeg

Budd-daliadau pan rydych chi'n hŷn

Mae rhai o'r rheolau ynghylch budd-daliadau yn dibynnu ar eich oed. Mewn llawer o achosion, mae'r rheolau'n newid pan fyddwch chi'n cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth.

Oed pensiwn y wladwriaeth yw’r oed pan fydd pobl yn medru dewis dechrau cael eu Pensiwn gan y Wladwriaeth. Roedd oed pensiwn y wladwriaeth yn arfer bod yn 60 i fenywod ac yn 65 i ddynion. Ond, mae oed pensiwn y wladwriaeth yn newid i’r rhan fwyaf o bobl.

Os ydych yn fenyw a anwyd ar 6 Ebrill 1950, neu ar ôl y dyddiad yma, ni fyddwch bellach yn medru hawlio pensiwn gan y wladwriaeth pan yn 60 oed ac, os ydych yn ddyn a anwyd ar 6 Rhagfyr 1953, neu ar ôl y dyddiad yma, ni fyddwch bellach yn medru hawlio pensiwn gan y wladwriaeth yn 65. Os ydych yn un o’r grwpiau hyn o ddynion neu fenywod, fe fydd yr oed yr ydych yn medru hawlio eich pensiwn gan y wladwriaeth yn dibynnu ar eich dyddiad geni.

Law yn llaw â’r newidiadau i oed pensiwn y wladwriaeth, fe fydd newidiadau i’r oed y byddwch yn medru cael rhai budd-daliadau eraill.

Mae’r budd-daliadau y mae newidiadau i oed pensiwn y wladwriaeth yn effeithio arnynt yn cynnwys:

Am fwy o wybodaeth ynghylch oed pensiwn y wladwriaeth, gweler yr adran ar Oed pensiwn y wladwriaeth.

Os ydych eisoes yn cael budd-daliadau ac yn nesáu at oed pensiwn y wladwriaeth efallai y bydd angen i chi siarad â chynghorydd profiadol ynghylch y ffordd y mae'r gwahanol fudd-daliadau yn gweithio gyda'i gilydd. Os oes dewis gennych rhwng gwahanol fudd-daliadau, fe fydd cynghorydd profiadol yn medru eich helpu i ddewis pa un sydd orau i chi. Fe fyddwch yn medru siarad â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy'n medru rhoi cyngor trwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Oed pensiwn y wladwriaeth

Oed pensiwn y wladwriaeth yw’r oed y mae pobl yn medru dewis cael Pensiwn y Wladwriaeth. Roedd oed pensiwn y wladwriaeth yn arfer bod yn 60 i fenywod ac yn 65 i ddynion. Ond, mae oed pensiwn y wladwriaeth yn newid i’r rhan fwyaf o bobl.

Os ydych yn fenyw a anwyd ar 6 Ebrill 1950, neu ar ôl y dyddiad yma, ni fyddwch bellach yn medru hawlio oed pensiwn y wladwriaeth yn 60 oed ac os ydych yn ddyn a anwyd ar 6 Rhagfyr 1953, neu ar ôl y dyddiad yma, ni fyddwch bellach yn medru hawlio pensiwn y wladwriaeth yn 65 oed.

Os ydych yn un o'r grwpiau hyn o ddynion neu fenywod, fe fydd yr oed yr ydych yn medru hawlio pensiwn y wladwriaeth yn cynyddu'n raddol, gan ddibynnu ar eich dyddiad geni.

Oed pensiwn y wladwriaeth i fenywod

Os cawsoch eich geni cyn 6 Ebrill 1950, mae eich oed pensiwn y wladwriaeth yn 60.

Os cawsoch eich geni ar 6 Ebrill 1950, neu ar ôl y dyddiad hwn, ond cyn 6 Rhagfyr 1953, fe fydd eich oed pensiwn y wladwriaeth rhywle rhwng 60 a 65, gan ddibynnu ar eich dyddiad geni.

Os cawsoch eich geni ar 6 Rhagfyr 1953, neu ar ôl y dyddiad hwn, ond cyn 6 Ebrill 1978, fe fydd eich oed pensiwn y wladwriaeth rhywle rhwng 65 a 68 gan ddibynnu ar eich dyddiad geni.

Os cawsoch eich geni ar 6 Ebrill 1978, neu ar ôl y dyddiad hwn, fe fydd eich oed pensiwn y wladwriaeth yn 68.

Rydych yn medru cyfrifo union ddyddiad eich oed pensiwn y wladwriaeth trwy ddefnyddio’r cyfrifydd oed pensiwn y wladwriaeth calculator ar wefan GOV.UK. Rhowch glic ar www.gov.uk.

Oed pensiwn y wladwriaeth i ddynion

Os cawsoch eich geni cyn 6 Rhagfyr 1953, mae eich oed pensiwn y wladwriaeth yn 65.

Os cawsoch eich geni ar 6 Rhagfyr 1953, neu ar ôl y dyddiad hwn, ond cyn 6 Ebrill 1978, fe fydd eich oed pensiwn y wladwriaeth rhywle rhwng 65 a 68 gan ddibynnu ar eich dyddiad geni.

Os cawsoch eich geni ar 6 Ebrill 1978 neu ar ôl y dyddiad hwn, fe fydd eich oed pensiwn y wladwriaeth yn 68.

Rydych yn medru cyfrifo union ddyddiad eich oed pensiwn y wladwriaeth trwy ddefnyddio’r cyfrifydd oed pensiwn y wladwriaeth ar wefan GOV.UK. Rhowch glic ar: www.gov.uk. Cofiwch, fe allai’r amserlen hon newid oherwydd mae’r Llywodraeth wedi cyhoeddi cynigion newydd i godi oed pensiwn i ddynion i 66 erbyn Ebrill 2020.

Os nad ydych yn siŵr pryd fyddwch chi’n medru cael eich Pensiwn gan y Wladwriaeth, fe allwch holi cynghorydd profiadol, er enghraifft mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, rhowch glic ar CAB agosaf.

Pa fudd-daliadau sydd ar gael i chi pan rydych chi'n hŷn

Help os ydych ar incwm isel

Os ydych yn berson hŷn, efallai y byddwch yn medru hawlio budd-daliad sy’n ddarostyngedig i brawf modd o'r enw Credyd Pensiwn. Mae'n bosib y gallech gael  Budd-dal Tai hefyd ac, yn dibynnu ar eich incwm, efallai y gallech hawlio Gostyngiad y Dreth Gyngor, neu ad-daliad ardrethi yng Ngogledd Iwerddon.

Os ydych yn fenyw, fe fyddwch yn medru hawlio Credyd Pensiwn wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth. Fe fydd eich hawl i Fudd-dal Tai a Gostyngiadau’r Dreth Gyngor yn cael eu cyfrifo’n wahanol unwaith y byddwch chi wedi cyrraedd oed pensiwn, felly efallai y bydd hawl gennych i’r budd-daliadau hyn er nad oedd hawl gennych i’w cael cynt.

Os ydych yn ddyn, mae'n bosib y byddwch yn medru hawlio Credyd Pensiwn unwaith y byddwch chi wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw sydd â’r un dyddiad geni â chi. Er enghraifft, os ydych chi'n ddyn a anwyd ar 24 Medi 1954, gallech hawlio Credyd Pensiwn o 6 Medi 2020, oherwydd dyna oed pensiwn y wladwriaeth menyw a anwyd yr un diwrnod â chi. Bydd eich hawl i Fudd-dal Tai a Gostyngiad y Dreth Gyngor hefyd yn cael ei gyfrifo'n wahanol wedi i chi gyrraedd yr oed hwn felly mae'n bosib y bydd hawl gennych i'r budd-daliadau hyn er nad oedd hawl gennych i'w cael cynt/

Fe fyddwch yn medru cyfrifo union ddyddiad eich oed pensiwn y wladwriaeth trwy ddefnyddio’r cyfrifydd oed pensiwn y wladwriaeth ar wefan GOV.UK. Rhowch glic ar: www.gov.uk. Fe fydd y cyfrifiannell hefyd yn eich helpu i gyfrifo a oes hawl gennych i Gredyd Pensiwn.

Os ydych yn cael Credyd Pensiwn ac nid ydych yn byw mewn cartref gofal, fe fyddwch yn medru cael help gyda chostau tanwydd yn ystod tywydd oer iawn. Gelwir y rhain yn daliadau tywydd oer.

Consesiynau Teithio

Yn Lloegr

Yn Lloegr, mae pobl hŷn yn cael teithio’n rhad ac am ddim ar y bws.

Os ydych yn fenyw sy’n byw yn Lloegr, rydych yn medru teithio’n rhad ac am ddim ar y bws unwaith fyddwch chi wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth.

Os ydych yn ddyn sy’n byw yn Lloegr, rydych yn medru teithio’n rhad ac am ddim ar y bws wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw sydd â’r un dyddiad geni â chi.

Efallai y byddwch hefyd yn medru teithio’n rhatach ar fathau eraill o drafnidiaeth gyhoeddus.

Yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon

Os ydych yn ddyn neu’n fenyw sy’n byw yng Nghymru neu’r Alban, fe fyddwch yn medru teithio’n rhad ac am ddim ar y bws os ydych dros chwedeg, ac efallai y byddwch yn medru teithio’n rhatach ar fathau eraill o drafnidiaeth gyhoeddus.

Yng Ngogledd Iwerddon, rydych yn medru teithio’n rhad am ddim ar y bws os ydych dros chwedeg.

Am fwy o wybodaeth ynghylch consesiynau teithio yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, gweler Trafnidiaeth gyhoeddus.

Taliad tanwydd y gaeaf

Os ydych chi'n hŷn, gallech gael Taliad Tanwydd y Gaeaf o bosib.

Os ydych chi'n fenyw, gallwch gael Taliad Tanwydd y Gaeaf ar ôl i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth.

Os ydych chi'n ddyn, gallwch gael Taliad Tanwydd y Gaeaf ar ôl i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw a anwyd yr un diwrnod â chi.

Presgripsiynau am ddim

Os ydych chi'n byw yn Lloegr, gallwch gael presgripsiynau am ddim ar ôl i chi droi'n 60. Mae pawb yng ngweddill y DU yn cael presgripsiynau am ddim ta beth.

I gael rhagor o wybodaeth am bresgripsiynau, gweler Help gyda chostau iechyd

Pensiwn y Wladwriaeth

Ar ôl i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth mae'n bosib y byddwch chi'n gallu cael Pensiwn y Wladwriaeth.

Budd-daliadau i bobl sy'n chwilio am waith

Os ydych chi'n ddi-waith ac yn chwilio am waith, rhaid i chi fod o dan oed pensiwn y wladwriaeth i gael Lwfans Ceisio Gwaith. Os ydych chi dros oed pensiwn y wladwriaeth efallai y byddwch yn gallu hawlio Credyd Pensiwn yn lle. Os ydych chi'n ddyn di-waith o dan 65 ond yn hŷn nag oed pensiwn y wladwriaeth menyw a anwyd yr un diwrnod â chi, gallwch ddewis hawlio Credyd Pensiwn yn lle Lwfans Ceisio Gwaith ac ni fydd rhaid i chi gofrestru fel rhywun di-waith.

I gael rhagor o wybodaeth am Lwfans Ceisio Gwaith, gweler Budd-daliadau ar gyfer pobl sy'n chwilio am waith

Budd-daliadau i bobl ag anabledd neu sy’n gofalu am berson anabl

Os ydych yn anabl, efallai y byddwch yn medru hawlio budd-dal ar gyfer costau ychwanegol eich anabledd. Fe fydd hyn yn dibynnu ar eich oed ac amgylchiadau eraill. Os ydych yn gofalu am berson anabl yn eu cartref eu hun, efallai y byddwch yn medru hawlio Lwfans Gofalwr.

Os ydych eisoes yn cael budd-daliadau am fod anabledd gennych neu am eich bod yn gofalu am berson anabl, fe fydd cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth yn effeithio ar rai o’r budd-daliadau hyn. Er enghraifft, ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Analluogrwydd unwaith yr ydych bum mlynedd dros oed pensiwn y wladwriaeth ac nid ydych yn medru cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) pan fyddwch wedi cyrraedd oed pensiwn. Os ydych yn cael Lwfans Cynhaliwr neu Lwfans Anabledd Difrifol, fe fydd unrhyw Bensiwn a gewch gan y Wladwriaeth yn effeithio ar hyn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch budd-daliadau i bobl sy’n anabl, gweler Budd-daliadau i bobl sy’n sâl neu’n anabl.

Os ydych yn cael budd-daliadau oherwydd anabledd ac rydych yn agos at oed pensiwn, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Help os ydych yn weddw

Os yw’ch gŵr, gwraig neu bartner sifil wedi marw, ni fyddwch yn medru cael Budd-dal Profedigaeth unwaith yr ydych yn cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth. Ond, efallai y byddwch yn medru cael Pensiwn gan y Wladwriaeth ar sail cyfraniadau yswiriant gwladol eich diweddar gymar neu bartner sifil.

Mewn rhaid amgylchiadau, efallai y byddwch yn medru hawlio Taliad Profedigaeth sy’n swm un taliad a geir unwaith yn unig. Fe fydd y penderfyniad i roi Taliad Profedigaeth i chi yn dibynnu ar eich oed pan fu farw eich gŵr neu wraig neu bartner sifil ac a oeddent â hawl i Bensiwn y Wladwriaeth ar y pryd.

Am fwy o wybodaeth ynghylch budd-daliadau profedigaeth, gweler Budd-daliadau a phrofedigaeth.

Help os ydych yn gofalu am blant

Os oes cyfrifoldeb gennych dros blant, efallai y byddwch yn medru hawlio Budd-dal Plant i’r plant a, gan ddibynnu ar eich incwm, Credyd Treth Plant.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Budd-dal Plant a Chredyd Treth Plant, gweler Budd-daliadau ar gyfer teuluoedd a phlant.

Help os ydych yn gweithio

Os ydych yn gweithio fwy nag 16 awr yr wythnos, efallai y byddwch yn medru hawlio Credyd Treth Gwaith, gan ddibynnu ar eich incwm, arall. Nid oes terfyn oed uchaf ar gyfer Credyd Treth Gwaith. Cofiwch y bydd unrhyw enillion yn effeithio ar fudd-daliadau a chredydau treth.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Credyd Treth Gwaith, gweler Budd-daliadau a chredydau treth i bobl sy’n gweithio.

Nid oes rhaid i chi roi’r gorau i’ch gwaith pan fyddwch yn hawlio Pensiwn gan y Wladwriaeth, ac nid yw eich enillion yn effeithio arno. Gellir talu Lwfans Byw i’r Anabl, y Taliad Annibyniaeth Bersonol a Lwfans Gweini hefyd os ydych yn gweithio.

Pensiwn y Wladwriaeth

Mae Pensiwn y Wladwriaeth yn fudd-dal i bobl sydd wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth ac mae’n seiliedig ar eu cyfraniadau yswiriant gwladol. Nid oes rhaid eich bod wedi stopio gweithio er mwyn i chi gael Pensiwn y Wladwriaeth. Er eich bod yn medru ei hawlio wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth nid oes rhaid i chi ei hawlio bryd hynny. Os oes well gennych, mae’n bosib i chi aros a’i gael yn nes ymlaen, naill ai fel un tal mawr gyda’ch pensiwn wythnosol arferol neu fel mwy o gyfradd pensiwn wythnosol. Fe fydd hyn yn golygu eich bod yn cael mwy o Bensiwn y Wladwriaeth Ymddeol. Rhaid i chi gyflwyno cais i gael Pensiwn y Wladwriaeth.

Os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol eich hun, ond rydych yn briod neu wedi bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil, efallai y byddwch yn medru cael peth Pensiwn y Wladwriaeth ar sail cyfraniadau yswiriant gwladol eich gŵr, eich gwraig neu eich partner sifil.

Os ydych yn 80 neu’n hŷn efallai y byddwch yn medru cael peth Pensiwn gan y Wladwriaeth hyd yn oed os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol (gweler y pennawd Pensiwn Ymddeol i bobl dros 80).

Caiff Pensiwn y Wladwriaeth ei weinyddu gan y Gwasanaeth Pensiwn yng Nghymru, Lloegr a’r Alban, a gan yr Asiantaeth Nawdd Cymdeithasol (Social Security Agency) yng Ngogledd Iwerddon.

Newidiadau o 2016

Os byddwch chi'n cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth ar ôl 6 Ebrill 2016 byddwch yn cael pensiwn haen sengl yn lle'r Pensiwn y Wladwriaeth sylfaenol cyfredol ac Ail Bensiwn y Wladwriaeth (pensiwn ychwanegol). Os byddwch yn cyfrannu'n gyfan gwbl at y pensiwn haen sengl newydd, byddwch yn cael un swm yn seiliedig ar 35 o flynyddoedd cymhwyso o gyfraniadau Yswiriant Gwladol. Os bydd gennych chi lai na 35 mlynedd pan fyddwch yn cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, byddwch yn cael swm gostyngedig. Fodd bynnag, byddwch angen hyn a hyn o flynyddoedd cymhwyso. Os ydych chi wedi gwneud cyfraniadau Yswiriant Gwladol neu wedi cael credydau o dan y system bresennol, bydd y rhain yn cael eu troi'n swm sylfaen haen sengl. Mae rhagor o wybodaeth am y pensiwn haen sengl ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk

Faint yw Pensiwn y Wladwriaeth

Mae Pensiwn y Wladwriaeth yn cynnwys pensiwn sylfaenol a hefyd unrhyw bensiwn ychwanegol, pensiwn graddedig, neu bensiwn ychwanegol yr ydych yn medru ei hawlio.

Pensiwn sylfaenol

Mae yna swm sefydlog o bensiwn sylfaenol. Os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol i gael pensiwn llawn, efallai y cewch ganran o’r swm sefydlog.

Pensiwn ychwanegol

Erbyn hyn, gelwir pensiwn ychwanegol gan y wladwriaeth yn ail bensiwn y wladwriaeth ond yr hen enw arno oedd ‘SERPS’ (state earnings related pension). Telir SERPS ar ben y pensiwn sylfaenol ac mae’n seiliedig ar eich enillion o 1978 i 2002. O Ebrill 6 2002, os ydych yn gweithio a heb hawlio Pensiwn y Wladwriaeth, rydych wedi casglu pensiwn ychwanegol o dan gynllun a elwir yn ail bensiwn y wladwriaeth (S2P) ac nid o dan SERPS. Ni fyddwch yn colli unrhyw bensiwn ychwanegol a gasglwyd o dab SERPS.

Ond, os ydych wedi cael eich contractio allan o gynllun pensiwn ychwanegol y wladwriaeth, neu os oeddech wedi eich contractio allan, ac yn cyfrannu at bensiwn galwedigaethol, pensiwn rhanddeiliaid neu gynllun pensiwn personol, ni fyddwch yn casglu unrhyw bensiwn ychwanegol ar gyfer y cyfnod y cewch/cawsoch eich contractio allan.

Os cawsoch eich contractio allan o SERPS/ S2P, efallai y byddwch am sicrhau eich bod wedi gwneud y penderfyniad iawn. Mae rhai pobl hŷn yn debygol o fod ar eu colled yn ariannol trwy gontractio allan.

Mae gan y Gwasanaeth Cynghori ar Bensiynau gynllunydd contractio-allan defnyddiol ar-lein i’ch helpu i benderfynu ar yr hyn sydd orau i chi. Am wybodaeth bellach, rhowch glic ar www.thepensionsadvisoryservice.org.uk.

Fe fydd y rheolau ynghylch contractio allan o Bensiwn Ychwanegol y Wladwriaeth yn newid yn Ebrill 2012. O ganlyniad i’r newidiadau, ni fyddwch yn medru contracio allan trwy bensiwn galwedigaethol pwrcas arian, pensiwn personol na phensiwn rhanddeiliaid.

Os ydych yn cael eich contracio allan trwy un o’r cynlluniau hyn ar 6 Ebrill 2012, fe fyddwch yn dod yn ôl yn awtomatig i Bensiwn Ychwanegol y Wladwriaeth.

Os ydych yn perthyn i gynllun pensiwn buddion diffiniedig, fel cynllun cyflog terfynol, fe allwch barhau i gael eich contracio allan.

Dylai darparwr eich pensiwn gysylltu â chi cyn i’r newidiadau ddigwydd i ddweud wrthych beth sy’n digwydd i’ch cynllun.

Am wybodaeth bellach ar y newidiadau i gontractio allan, rhowch glic ar www.direct.gov.uk. PDF

Mae nifer fach iawn o bobl sy'n hŷn nag oed penodol, wedi cael cyngor anghywir i optio allan o SERPS rhwng Gorffennaf 1988 ac Ebrill 1997. Os ydych yn y grŵp yma o bobl, efallai bod hawl gennych i iawndal.

Yn gyntaf, dylech ysgrifennu at ddarparwr eich pensiwn, gan ofyn iddo esbonio pam y cawsoch eich cynghori i gontractio allan o SERPS ac i adolygu’r sefyllfa i weld os mai dyma oedd y penderfyniad gorau i chi.

Os nad ydych yn hapus â’r ymateb, neu os ydych yn teimlo eich bod wedi cael y cyngor anghywir, fe allwch gwyno trwy ddefnyddio’u proses gwyno fewnol. Os nad yw hyn yn datrys y broblem, fe allwch fynd â’ch cwyn at yr Ombwdsman Ariannol.

Os ydych chi angen mwy o help cyn i chi gysylltu â darparwr eich pensiwn, cysylltwch â’r Gwasanaeth Cynghori ar Bensiynau yn www.pensionsadvisoryservice.org.uk.

Os ydych wedi cyfrannu at y pensiwn yn ystod y blynyddoedd hyn a heb gadw llygad ar yr hyn sydd wedi digwydd iddo, fe allwch gysylltu â’r Gwasanaeth Olrhain Pensiynau (Pensions Tracing Service) yn www.direct.gov.uk.

Pensiwn graddedig

Os ydych wedi talu cyfraniadau graddedig arbennig ar enillion rhwng 1961 a 1975, efallai y bydd hawl gennych i bensiwn graddedig (a elwir hefyd yn fudd-dal ymddeol graddedig). Fe fyddwch yn medru cael hwn hyd yn oed os nad oes hawl gennych i unrhyw Bensiwn y Wladwriaeth sylfaenol. Ond, mae symiau pensiwn graddedig yn fach, ac felly mae’n bosib y cewch un taliad yn unig yn lle taliadau wythnosol.

Mwy o bensiwn ('gohirio eich pensiwn')

Os nad ydych yn hawlio Pensiwn y Wladwriaeth wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, fe fyddwch yn ennill mwy o bensiwn. Os ydych eisoes wedi hawlio eich pensiwn, rydych yn medru canslo’r cais er mwyn ennill mwy o bensiwn yn nes ymlaen, ond dim ond unwaith fyddwch chi’n medru gwneud hyn.

Telir llog ar y pensiwn nad ydych yn ei hawlio fel eich bod yn cael mwy o arian pan fyddwch chi’n hawlio yn nes ymlaen. Telir hwn naill ai fel mwy o swm wythnosol o Bensiwn y Wladwriaeth, neu mae’n bosib i chi gael swm un taliad ar ben eich pensiwn wythnosol arferol. Gelwir y broses o aros cyn hawlio eich Pensiwn gan y Wladwriaeth yn ‘gohirio eich pensiwn’.

Mae mwy o wybodaeth ynghylch gohirio eich pensiwn ar gael ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk neu dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Yng Ngogledd Iwerddon, mae mwy o wybodaeth ynghylch gohirio eich pensiwn ar gael ar wefan indirect yn: www.nidirect.gov.uk.

Cynnydd ar gyfer rhywun sy’n dibynnu arnoch yn ariannol

Roeddech chi’n arfer bod yn medru hawlio cynnydd ar eich Pensiwn gan y Wladwriaeth ar gyfer rhywun arall sy’n dibynnu arnoch yn ariannol.

O 6 Ebrill 2010, ni fydd yn bosib hawlio cynnydd ar eich Pensiwn gan y Wladwriaeth ar gyfer oedolyn sy’n dibynnu arnoch, fel gŵr, gwraig neu bartner sifil.

Os oedd hawl gennych i’r cynnydd hwn ar 5 Ebrill 2010, fe fyddwch yn medru ei gadw hyd nes eich bod ddim yn cwrdd â’r amodau cymhwysedd mwyach neu hyd nes 5 Ebrill 2020, pa un bynnag sydd gyntaf.

Os oeddech wedi hawlio Pensiwn y Wladwriaeth cyn 5 Ebrill 2003, efallai y bydd hawl gennych i gynnydd ar gyfer eich plant. Rydych yn medru parhau i gael y cynnydd hwn tra’ch bod yn cael Budd-dal Plant

Os oeddech wedi hawlio Pensiwn y Wladwriaeth am y tro cyntaf ar ôl 5 Ebrill 2003, ni fydd hawl gennych i gynnydd ar gyfer eich plant. Dylech hawlio Credyd Treth Plant yn lle.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Credyd Treth Plant, gweler Budd-daliadau i deuluoedd a phlant.

Pensiwn y Wladwriaeth i bobl dros 80

Os ydych yn 80 neu’n hŷn, mae hawl gennych i Bensiwn y Wladwriaeth hyd yn oed os nad ydych wedi talu digon o gyfraniadau yswiriant gwladol. Gelwir hwn yn bensiwn Categori D. Rydych yn medru ei hawlio os nad ydych yn cael unrhyw Bensiwn gan y Wladwriaeth o gwbl, neu os ydych yn cael Pensiwn gan y Wladwriaeth ond caiff ei dalu ar gyfradd ostyngol sy’n llai na’r pensiwn Categori D. Yn yr achos hwn, fe fyddwch yn cael peth pensiwn Categori D ar ben y Pensiwn yr ydych yn ei gael gan y Wladwriaeth ar y pryd er, mwyn cyrraedd swm y pensiwn Categori D. Rhaid eich bod yn byw yn y Deyrnas Gyfunol wrth hawlio, a rhaid eich bod wedi byw yma am o leiaf deng mlynedd ers i chi gyrraedd 60.

Os ydych eisoes yn cael peth Pensiwn gan y Wladwriaeth nid oes angen i chi gyflwyno cais am yr arian ychwanegol hwn. Dylai gael ei dalu’n awtomatig. Os nad ydych yn cael unrhyw Bensiwn gan y Wladwriaeth, fe fyddwch yn medru hawlio hyd at bythefnos cyn eich pen-blwydd yn 80 oed, neu pan yr ydych eisoes yn 80. Dylech ddefnyddio’r ffurflen yn nhaflen NI184 sydd ar gael o’r Gwasanaeth Pensiwn neu swyddfa budd-daliadau. Fe fydd yn rhaid i chi roi eich tystysgrif geni ac, os ydych yn fenyw briod, eich tystysgrif priodas, ond os nad yw’r rhain gennych, dylech hawlio a cheisio profi eich dyddiad geni mewn rhyw ffordd arall.

Os ydych yn 80 neu’n hŷn, fe fyddwch hefyd yn cael ychwanegiad oedran o 25 ceiniog yr wythnos gyda pha Bensiwn Ymddeol bynnag yr ydych yn ei gael gan y Wladwriaeth, ac fe fyddwch yn cael Bonws y Nadolig.

Os ydych eisiau mwy o wybodaeth am bensiwn Categori D, efallai hefyd y bydd y Gwasanaeth Pensiwn yn medru helpu. Dylech hefyd holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth.

Cyfraddau Pensiwn y Wladwriaeth

Pensiwn y WladwriaethCyfradd wythnosol o 7 Ebrill 2014
Pensiwn sylfaenol£113.10
Cynnydd ar gyfer cymar neu berson sy’n gofalu am blant (mae ond yn cael ei dalu os ydych wedi hawlio cyn 6 Ebrill 2010)£64.90
Cynnydd i blant (mae ond yn cael ei dalu os ydych wedi hawlio cyn 5 Ebrill 2003)
Ar gyfer y plentyn cyntaf£8.05
Ar gyfer pob plentyn ychwanegol£11.35
Ychwanegiad oed i'r rheiny sydd dros 80£0.25
Pensiwn y Wladwriaeth i bobl dros 80 sydd heb dalu digon o yswiriant gwladol£67.80

Sut i hawlio Pensiwn y Wladwriaeth

Dylai’r Gwasanaeth Pensiwn gysylltu â chi cyn i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth gan esbonio sut y medrwch chi hawlio Pensiwn y Wladwriaeth.  Os nad ydynt yn cysylltu â chi, dylech gysylltu â’r Gwasanaeth Pensiwn (gweler https://www.gov.uk/find-pension-centre am y manylion cyswllt ar gyfer eich ardal chi) neu linell hawlio Pensiwn y Wladwriaeth ar 0800 731 7898 (ffôn testun 0800 731 7339).

Gallwch hefyd hawlio ar-lein ar wefan GOV.UK, ar www.gov.uk.

Mae yna linell iaith Gymraeg hefyd, sef: 0800 731 7936 neu ffôn testun: 0800 731 7013.

Yng Ngogledd Iwerddon fe allwch chi gysylltu â llinell o’r enw Pension Service Claim line ar 0808 100 2658 (ffôn testun 0808 100 2198). Neu fe allwch chi hawlio ar-lein ar wefan nidirect yn www.nidirect.gov.uk.

Y ffurflen hawlio ar gyfer Pensiwn y Wladwriaeth yw BR1. Os ydych yn cysylltu dros y ffôn, fe fydd y Gwasanaeth Pensiwn yn medru eich helpu chi i hawlio dros y ffôn. Ni fyddwch yn cael ffurflen hawlio. Ar ddiwedd yr alwad ffôn, dylech gael gwybod faint o Bensiwn y Wladwriaeth sy'n ddyledus i chi.

Nid oes rhaid i chi hawlio eich pensiwn wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, ac os ydych yn penderfynu ei ohirio, nid oes rhaid i chi ddweud wrth y Gwasanaeth Pensiwn. Pan fyddwch chi’n hawlio, dylech ddefnyddio ffurflen BR1 sydd ar gael gan y Gwasanaeth Pensiwn neu ar wefan GOV.UK ar www.gov.uk..

Pan fyddwch chi’n llunio’ch cais am Bensiwn y Wladwriaeth, rhaid i chi gynnwys eich rhif yswiriant gwladol.

Fe fydd yn rhaid i chi ddangos hefyd mai eich rhif chi ydyw trwy brofi pwy ydych chi, er enghraifft, trwy roi eich tystysgrif geni neu eich pasbort. Os ydych yn credu bod rhif yswiriant gwladol gennych ond nid ydych yn gwybod beth ydyw, dylech gynnwys gwybodaeth i helpu’r swyddfa i ddod o hyd iddo. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd yn rhaid i chi ofyn am un cyn y gallwch hawlio Pensiwn y Wladwriaeth. Fe fydd y rhaid i chi brofi eich bod wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth, er enghraifft, trwy ddarparu eich tystysgrif geni, pasbort neu gofnodion iechyd.

Am fwy o wybodaeth ynghylch rhifau yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Os ydych yn cael trafferth wrth geisio darparu eich rhif yswiriant gwladol neu wrth brofi pwy ydych chi, neu os ydych yn cael trafferth profi eich dyddiad geni, dylech ddweud wrth gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Hawlio ar gyfraniadau eich cymar neu'ch partner sifil

Os ydych yn briod, wedi bod yn briod neu mewn partneriaeth sifil, ac nid ydych yn medru cael cyfradd lawn Pensiwn y Wladwriaeth oherwydd nad oes digon o gyfraniadau gennych, efallai y byddwch yn medru hawlio peth pensiwn ar sail cyfraniadau eich gŵr, gwraig neu bartner sifil.

Mae’r swm a gewch yn dibynnu ar eich amgylchiadau a lefel eich cofnod cyfraniadau a chofnod cyfraniadau eich gŵr, gwraig neu bartner sifil. Efallai y cewch lai na’r swm sylfaenol. Mae’r rheolau yn gymhleth iawn ac maen nhw’n gweithio’n wahanol gan ddibynnu a ydych yn dal i fod yn briod ac a yw’ch cymar yn fyw, os ydych wedi ysgaru neu os ydych yn weddw. Os ydych yn bartner sifil, mae'r rheolau'n dibynnu a yw'ch partner sifil yn fyw ac a yw'ch partneriaeth sifil wedi cael ei dileu.

Os ydych am wybod mwy am ddefnyddio cyfraniadau yswiriant gwladol eich cymar neu'ch partner sifil, fe allwch holi’r Gwasanaeth Pensiwn.

Fe fyddwch hefyd yn medru holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Mynd i mewn i’r ysbyty

Fe fyddwch yn medru parhau i gael Pensiwn y Wladwriaeth tra’ch bod chi yn yr ysbyty. Ni fydd eich cyfnod yn yr ysbyty yn effeithio ar unrhyw bensiwn ychwanegol (SERPS neu ail bensiwn y wladwriaeth) a gewch chwaith.

Os hoffech fwy o wybodaeth am yr hyn sy’n digwydd i’ch budd-daliadau pan fyddwch chi’n mynd i’r ysbyty, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Mynd dramor

Os ydych yn mynd dramor i fyw, fe fyddwch yn dal i fedru cael eich Pensiwn gan y Wladwriaeth. Mewn rhai gwledydd (gwledydd yr Ardal Economaidd Ewropeaidd a rhai gwledydd sydd â chytundebau gyda’r Deyrnas Gyfunol), fe fyddwch yn medru cael y cynnydd blynyddol yn eich pensiwn a fyddai’n cael ei dalu pe byddech yn dal i fyw yn y DG. Ym mhob gwlad arall, fe fydd eich pensiwn yn aros ar yr un gyfradd ac ni fyddwch yn cael cynnydd blynyddol. Dylech ddweud wrth Ganolfan Pensiwn Rhyngwladol y Gwasanaeth Pensiwn eich bod yn mynd i fyw tramor trwy ffonio 0191 218 7777 (ffacs 0191 218 7293). Mae rhagor o wybodaeth am gael eich Pensiwn y Wladwriaeth dramor yn www.gov.uk

Os ydych yn cael Pensiwn y Wladwriaeth ac rydych yn mynd i fyw dramor, fe allwch holi cynghorydd profiadol hefyd, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Taliad Tanwydd y Gaeaf

Mae Taliad Tanwydd y Gaeaf yn daliad di-dreth ar gyfer pobl sy’n 60 neu’n hŷn.

Caiff Taliad Tanwydd y Gaeaf ei dalu bob blwyddyn yn ystod y gaeaf i helpu gyda’ch costau tanwydd. Ond, fe allwch ddewis sut fyddwch chi’n defnyddio’r arian. Nid yw Taliad Tanwydd y Gaeaf yn dibynnu ar dymheredd, hynny yw pa mor oer yw’r tywydd. Mae yna daliadau eraill a delir dim ond pan fydd y tywydd yn cyrraedd tymheredd penodol, a elwir yn Daliadau Tywydd Oer. Rhoddir y rhain i bobl sydd ar rai budd-daliadau sy’n gysylltiedig ag incwm yn ystod cyfnodau o dywydd oer.

Pwy sy’n medru cael Taliad Tanwydd y Gaeaf

Os ydych yn fenyw, fe fyddwch yn medru hawlio Taliad Tanwydd y Gaeaf wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth. Rhaid i chi fod wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth erbyn yr wythnos gymhwyso ar gyfer y gaeaf dan sylw. Mae’r wythnos gymwys bob amser yn dechrau ar y trydydd dydd Llun ym mis Medi.

Os ydych yn ddyn, fe fyddwch yn medru hawlio Taliad Tanwydd y Gaeaf wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw gyda’r un dyddiad geni â chi. Rhaid eich bod wedi cyrraedd yr oed hwn erbyn yr wythnos gymhwyso ar gyfer y gaeaf dan sylw. I fod yn gymwys ar gyfer Taliad Tanwydd y Gaeaf ar gyfer gaeaf 2012/2013 rhaid eich bod wedi cael eich geni ar 5 Gorffennaf 1951 neu cyn y dyddiad yma.

Mae yna rai pobl sydd ddim yn medru cael taliad, hyd yn oed os ydynt wedi cyrraedd yr oed cymwys. Ni fyddwch yn cael Taliad Tanwydd y Gaeaf os ydych:

  • yn yr ysbyty yn cael triniaeth rad ac am ddim trwy gydol yr wythnos gymwys ac rydych wedi bod yno am dros flwyddyn, neu
  • rydych yn y carchar yn treulio amser am ddedfryd, trwy gydol yr wythnos gymwys, neu
  • rydych yn byw mewn cartref gofal ac yn cael Credyd Pensiwn neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (LCCh) sy'n gysylltiedig ag incwm, neu
  • mae eich partner wedi cyrraedd yr oed cymwys ar gyfer Taliad Tanwydd y Gaeaf ac yn cael Credyd Pensiwn neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm neu LCCh sy'n gysylltiedig ag incwm ar gyfer y ddau ohonoch. Fe fyddan nhw’n derbyn y Taliad Tanwydd y Gaeaf.

Fel arfer, rhaid i chi fod yn byw yn y Deyrnas Unedig i gael Taliad Tanwydd y Gaeaf ac ni ddylai fod amodau mewnfudo ar eich cyfnod yma a fyddai’n eich atal rhag cael help gan yr Adran Gwaith a Phensiynau. Ond, os ydych eisoes yn gymwys i gael Taliad Tanwydd y Gaeaf, fe fyddwch yn medru ei gael o hyd os ydych yn symud i wlad arall yn yr Ardal Economaidd Ewropeaidd neu i’r Swistir.

Os nad ydych yn siŵr a fedrwch chi gael taliad tanwydd y gaeaf, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Faint yw Taliad Tanwydd y Gaeaf

Ar gyfer gaeaf 2014/15 mae Taliad Tanwydd y Gaeaf rhwng £100 a £300, yn dibynnu ar eich amgylchiadau. Mae manylion y cyfraddau ar wefan Directgov yn: www.gov.uk.

Os nad ydych yn siŵr pa gyfradd Taliad tanwydd y gaeaf y medrwch ei hawlio, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Sut i gael Taliad Tanwydd y Gaeaf

Nid oes angen i’r rhan fwyaf o bobl sydd â hawl i Daliad tanwydd y gaeaf gyflwyno cais. Os ydych yn cael Pensiwn y Wladwriaeth, Credyd Pensiwn, Cymhorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, Lwfans Gweini, Lwfans Byw i’r Anabl, Taliad Annibyniaeth Bersonol, Budd-dal Analluogrwydd, Budd-dal Anabledd Anafiadau Diwydiannol, Lwfans Cynhaliwr, Lwfans Anabledd Difrifol neu Fudd-dal Profedigaeth, ac rydych yn cael un o’r budd-daliadau hyn yn ystod yr wythnos gymwys ni fydd angen i chi ofyn amdano. Rhoddir Taliad tanwydd y gaeaf yn awtomatig.

Os ydych wedi hawlio Taliad tanwydd y gaeaf yn llwyddiannus yn ystod y flwyddyn flaenorol ac nid yw eich amgylchiadau wedi newid, ni fydd angen i chi gyflwyno cais cyn i chi ei gael.

Os nad ydych yn cael un o’r budd-daliadau hyn yn ystod yr wythnos gymwys, ac nid ydych wedi llwyddo i hawlio Taliad tanwydd y gaeaf o’r blaen, fe fydd yn rhaid i chi gyflwyno cais. Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn cysylltu â chi beth bynnag ac yn anfon ffurflen gais atoch. Os na fydd hyn yn digwydd, fe fyddwch yn medru cael ffurflen gais gan Linell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf neu ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk.

Yng Ngogledd Iwerddon, rydych yn medru cael ffurflen gais gan Linell Gymorth Taliadau Tanwydd y gaeaf neu oddi ar wefan nidirect yn www.nidirect.gov.uk.

Os oes angen i chi gyflwyno cais, rhaid i chi sicrhau bod eich cais yn cyrraedd erbyn 31 Mawrth ar ôl y gaeaf yr ydych yn hawlio ar ei gyfer.

Taliadau Tanwydd y Gaeaf wedi eu hôl-ddyddio

Nid ydych yn medru hawlio Taliad tanwydd y gaeaf ar gyfer y rhan fwyaf o aeafau blaenorol. Ond, os oeddech yn 60 neu'n hŷn mewn wythnosau cymwys o 1997/1998 i 1999/2000, ac ni chawsoch Daliad tanwydd y gaeaf am nad oeddech yn cael budd-dal cymwys, rydych yn medru hawlio un nawr.  Nid oes terfyn amser ar gyfer hawlio. Fe fyddwch yn medru cael ffurflen gais oddi ar wefan Directgov yn www.directgov.uk neu o linell gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf- gweler y pennawd Llinell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf, isod.

Llinell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf

Mae Llinell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf ar 0845 915 1515 (ffôn testun 0845 601 5613). Rydych yn medru defnyddio’r llinell gymorth hon ar gyfer unrhyw ymholiadau sydd gennych ynghylch Taliadau Tanwydd y Gaeaf, neu i ddarganfod mwy am yr hyn sy’n digwydd os ydych yn disgwyl taliad ac mae’n hwyr.

Problemau gyda Thaliadau Tanwydd y Gaeaf

Os ydych wedi cyflwyno cais am Daliad tanwydd y gaeaf ac nid ydych yn cael y taliad, neu mae’n llai nag y dylech ei gael yn eich barn chi, mae’n bosib i chi herio’r penderfyniad a wnaed ynghylch eich cais. Os nad ydych wedi cyflwyno cais, dylech gysylltu â Llinell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf a gofyn am benderfyniad ffurfiol. Unwaith y cewch benderfyniad, fe fyddwch yn medru gofyn i’r swyddfa i ailystyried y penderfyniad neu apelio. Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan Linell Gymorth Taliadau Tanwydd y Gaeaf neu’r Gwasanaeth Pensiwn, er enghraifft, oherwydd camgymeriadau neu oedi, fe fyddwch yn medru cwyno. Mae’n bosib i chi wneud hyn waeth a ydych hefyd am herio penderfyniad ai peidio.

Am fwy o wybodaeth am herio penderfyniad ynghylch budd-dal ac am gwyno, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os nad ydych yn cytuno â phenderfyniad ynghylch taliad tanwydd y gaeaf neu os ydych am gwyno, fe allwch hefyd holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Bonws y Nadolig

Os ydych yn cael Pensiwn y Wladwriaeth neu Gredyd Pensiwn, fe fydd hawl gennych i Fonws y Nadolig. Fel arfer, mae’n £10 y flwyddyn. Mewn rhai achosion, rydych hefyd yn medru cael bonws ar gyfer eich partner.

Ni thelir Bonws y Nadolig i bobl sy’n cael Pensiwn y Wladwriaeth neu Gredyd Pensiwn yn unig - mae’n medru cael ei dalu hefyd i rai pobl sy’n cael budd-daliadau anabledd neu fudd-daliadau profedigaeth.

I ddarganfod mwy am Fonws y Nadolig, ewch at wefan GOV.UK yn www.gov.uk neu ffoniwch y llinell ymholiadau arbennig ar 0800 141 2591.

Yng Ngogledd Iwerddon, rhowch glic ar wefan Nidirect yn www.nidirect.gov.uk.

Am fwy o wybodaeth am fudd-daliadau anabledd, gweler Budd-daliadau i bobl sy’n sâl neu’n anabl. Am fwy o wybodaeth am fudd-daliadau profedigaeth, gweler Budd-daliadau a phrofedigaeth.

Credyd Pensiwn

Mae Credyd Pensiwn yn fudd-dal i bobl dros chwedeg. Mae’n seiliedig ar faint o arian sydd gennych yn dod i mewn.

Mae Credyd Pensiwn yn cynnwys credyd gwarant a chredyd cynilion. Mae credyd gwarant Credyd Pensiwn yn ychwanegu at eich incwm wythnosol hyd at lefel sydd wedi’i warantu. Mae’r credyd cynilion ar gyfer pobl sydd â swm bach o’u hincwm eu hun neu gynilion. Efallai y bydd hawl gennych i gredyd gwarant gyda’r credyd cynilion, neu’r ddau. Rydych yn medru hawlio Credyd Pensiwn waeth a ydych yn dal i fod yn gweithio ai peidio. Nid oes angen i chi fod wedi talu unrhyw gyfraniadau yswiriant gwladol.

Caiff Credyd Pensiwn ei weinyddu gan y Gwasanaeth Pensiwn.

Pwy sy’n medru cael Credyd Pensiwn

Os ydych yn fenyw, i hawlio Credyd Pensiwn rhaid eich bod chi wedi cyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth.

Os ydych yn ddyn, rydych yn medru hawlio Credyd Pensiwn wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw sydd â’r un dyddiad geni â chi.

Gallwch gyfrifo union ddyddiad eich oed pensiwn y wladwriaeth drwy ddefnyddio’r cyfrifydd oed pensiwn y wladwriaeth ar wefan GOV.UK. Rhowch glic ar: www.gov.uk. Os ydych chi'n ddyn, bydd y cyfrifydd yn eich helpu i weld a oes gennych chi hawl i Gredyd Pensiwn hefyd.

Rydych yn hawlio Credyd Pensiwn i chi’ch hun a'ch partner sy’n byw gyda chi. Os ydych chi, eich partner, neu’r ddau ohonoch yn byw'n barhaol mewn cartref gofal fe fydd yn rhaid i’r ddau ohonoch hawlio Credyd Pensiwn fel person sengl fel arfer.

Mae yna reolau gwahanol ar gyfer cael y credyd gwarant a’r credyd cynilion. Cofiwch, efallai y bydd hawl gennych i’r ddau, ac felly mae’n werth i chi roi’r holl fanylion ar y ffurflen gais.

Pwy sy’n medru cael credyd gwarant

Os ydych yn fenyw, rydych yn medru hawlio credyd gwarant wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth.

Os ydych yn ddyn, rydych yn medru hawlio credyd gwarant wedi i chi gyrraedd oed pensiwn y wladwriaeth menyw sydd â’r un dyddiad geni â chi. Nid oes gwahaniaeth beth yw oed eich partner.

Rhaid eich bod yn byw yn y Deyrnas Unedig ac ni ddylai fod unrhyw reoliadau mewnfudo arnoch tra’ch bod chi yma a fyddai’n eich atal rhag hawlio budd-daliadau. Rhaid bod eich incwm yn is na swm penodol hefyd. Mae’r swm yn dibynnu ar eich amgylchiadau. Nid oes terfyn ar faint o gyfalaf – cynilion ac eiddo - sydd gennych, ond fe fyddwch yn cael eich trin fel petai gennych incwm o unrhyw gyfalaf dros £10,000. Ond, mae rhai mathau o gyfalaf yn cael eu hanwybyddu, er enghraifft, eich eiddo personol a’r cartref yr ydych yn berchen arno ac yn byw ynddo. Mae rhai mathau penodol eraill o eiddo hefyd yn cael eu hanwybyddu. Am fanylion llawn y mathau eraill o eiddo sy’n cael eu hanwybyddu, dylech gael cyngor.

Pwy sy’n medru cael credyd cynilion

Fe fyddwch yn medru cael y credyd cynilion os ydych chi neu eich partner yn 65 neu’n hŷn. Nid oes gwahaniaeth pa un ohonoch sy’n cyflwyno’r cais am Gredyd Pensiwn. Rhaid eich bod chi’n byw yn y Deyrnas Gyfunol ac ni ddylai fod unrhyw reolaethau mewnfudo ar eich cyfnod yma a fyddai’n eich atal rhag hawlio budd-daliadau. Rhaid bod gennych fwy na swm penodol o incwm, ond nid cymaint fel nad ydych yn cael unrhyw gredyd cynilion.

Faint o Gredyd Pensiwn fedrwch chi ei gael

Pan fyddwch chi’n gofyn am Gredyd Pensiwn, fe fydd y Gwasanaeth Pensiwn yn cyfrifo os oes hawl gennych i unrhyw gredyd gwarant yn gyntaf ac, os felly, faint. Yna, fe fydd yn edrych i weld a fedwch chi gael unrhyw gredyd cynilion. Mae yna enghreifftiau o faint o gredyd pensiwn mae unigolyn neu bâr yn medru ei hawlio yn www.direct.gov.uk/en/Pensionsandretirementplanning/PensionCredit/DG_180159.

Faint yw eich credyd gwarant

Caiff eich incwm wythnosol (sy’n cynnwys incwm eich partner os ydych yn byw gyda’ch partner) ei gymharu at swm penodol wythnosol o’r enw ‘gwarant isafswm perthnasol’. Fe fydd y warant isafswm perthnasol yn amrywio o berson i berson oherwyd mae’n cynnwys elfennau gwahanol sy’n dibynnu ar eich amgylchiadau. Mae cyfraddau’r elfennau gwahanol yn sefydlog ac fel arfer cânt eu cynyddu bob mis Ebrill.

Fe fyddwch ond â hawl i gredyd gwarant os yw’ch incwm yn llai na’r gwarant isafswm perthnasol. Dim ond mathau penodol o incwm sy’n cyfrif ar gyfer Credyd Pensiwn ac ni fydd eich holl incwm yn cael ei ystyried, sy’n golygu nad ydyw’n effeithio ar eich Credyd Pensiwn. Caiff incwm o fath arall ei ddiystyru’n rhannol, sy’n golygu bod modd i chi gael swm penodol bob wythnos cyn iddo effeithio ar eich Credyd Pensiwn. Er enghraifft, caiff cynhaliaeth plant, Lwfans Byw i’r Anabl a Lwfans Gweini eu diystyru’n llwyr. Fe fydd cynilion dros £10,000 yn codi eich incwm £1 yr wythnos am bob £500 ychwanegol (neu ran o £500).

Swm eich credyd gwarant yw’r gwahaniaeth rhwng eich gwarant isafswm perthnasol a’ch incwm. Os yw’ch incwm yn fwy na’ch gwarant isafswm perthnasol, ni fyddwch yn cael unrhyw gredyd gwarant, ond efallai y cewch beth credyd cynilion.

Mae eich gwarant isafswm perthnasol yn cynnwys gwarant isafswm safonol sy’n swm sefydlog ar gyfer person sengl ac yn swm sefydlog ar gyfer pâr. Os oes anghenion ychwanegol gennych, er enghraifft, am eich bod yn anabl, fe fydd symiau ychwanegol yn cael eu hychwanegu at eich gwarant isafswm perthnasol. Mae yna symiau ychwanegol ar gyfer anabledd difrifol ac ar gyfer gofalu am berson anabl. Os ydych wedi cael eich symud at Gredyd Pensiwn o Gymhorthdal Incwm neu Lwfans Ceisio Gwaith sy’n seiliedig ar incwm, efallai hefyd y byddwch yn cael swm ychwanegol i sicrhau nad ydych yn waeth eich byd.

Os ydych eisiau mwy o wybodaeth ynghylch symiau ychwanegol mewn credyd gwarant, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Credyd gwarant a chostau tai

Os oes morgais neu fenthyciad cartref gennych, efallai y byddwch yn medru cael swm ychwanegol i helpu gyda llog eich morgais. Efallai hefyd y byddwch yn medru cael help tuag at beth costau tai eraill, er enghraifft, rhent fe tenant y Goron, rhent tir neu les cyfnod hir a pheth costau gwasanaeth. Ond, yn y rhan fwyaf o amgylchiadau, os ydych yn rhentu eich cartref, ni fyddwch yn medru cael unrhyw gredyd gwarant ar gyfer costau tai a dylech hawlio Budd-dal Tai yn lle.

Am fwy o wybodaeth ynghylch Budd-dal Tai, gweler Help gyda’ch rhent – Budd-dal Tai.

Os oes oedolion eraill yn byw yn eich cartref heblaw am eich partner, eich landlord, neu gydberchennog, tenant neu letywr, gellir gwneud didyniad o’r costau tai y mae’r credyd gwarant yn medru eu cynnwys. Efallai y bydd hyn yn berthnasol, er enghraifft, os oes mab neu ferch sy’n oedolyn yn byw gyda chi.

Os hoffech fwy o wybodaeth ynghylch y credyd gwarant, fe allwch glicio ar www.gov.uk neu holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Yng Ngogledd Iwerddon, am fwy o wybodaeth ynghylch credyd gwarant, rhowch glic ar www.nidirect.gov.uk.

Faint yw credyd cynilion

Mae faint o gredyd cynilion sydd ar gael i chi yn dibynnu a yw’ch incwm wythnosol yn fwy neu’n llai na’r ‘terfyn credyd cynilion’. Mae hon yn gyfradd a osodir bob blwyddyn ac mae’n dibynnu a ydych chi’n berson sengl neu’n aelod o bâr. Os yw’ch incwm yn llai na’r terfyn credyd cynilion neu’r un peth, ni fyddwch yn cael unrhyw gredyd cynilion. Os yw’ch incwm yn fwy na’r terfyn credyd cynilion, efallai y cewch beth gredyd cynilion. Ond, os yw’ch incwm yn fwy na’ch ‘gwarant isafswm incwm perthnasol’ (gweler y pennawd Faint o gredyd gwarant), efallai y bydd yn rhy uchel i gael unrhyw gredyd cynilion.

Mae’r broses o gyfrifo credyd cynilion yn gymhleth. Fe fyddwch yn medru cael gwybod mwy am y cyfrifiad yn www.gov.uk neu holwch gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Yng Ngogledd Iwerddon, mae mwy o wybodaeth ynghylch cyfrifiad credyd cynilion yn www.dsdni.gov.uk.

Sut i hawlio Credyd Pensiwn

Gallwch hawlio Credyd Pensiwn dros y ffôn. Mantais hawlio dros y ffôn yw bod y Gwasanaeth Pensiwn, mewn rhai achosion, yn gallu gwneud penderfyniad a dechrau taliadau ar unwaith. Os ydych chi'n cael pensiwn galwedigaethol, mae'n bosib y gallan nhw gysylltu â'ch darparwr pensiwn i gadarnhau manylion eich taliadau pensiwn tra byddwch chi ar y ffôn. Os bydd angen, gallan nhw drefnu ymweliad â'ch cartref i'ch helpu i hawlio.

Y rhif i'w ffonio yng Nghymru, Lloegr a'r Alban yw:

Llinell hawlio Credyd Pensiwn
Ffôn: 0800 991 234 (dydd Llun i ddydd Gwener rhwng 8.00am a 6.00pm)
Ffôn testun: 0800 169 0133

Yng Ngogledd Iwerddon, llinell ymgeisio'r Gwasanaeth Pensiwn yw 0808 100 6165 (ffôn testun 0808 1001165).

Os byddwch yn hawlio dros y ffon, bydd angen y manylion canlynol arnoch:

  • eich rhif yswiriant gwladol
  • faint o arian rydych chi'n ei gael bob wythnos, er enghraifft, eich pensiwn
  • unrhyw gynilon a buddsoddiadau sydd gennych
  • eich costau tai, os oes rhai, er enghraifft, taliadau llog morgais, neu daliadau gwasanaeth.

Os oes gennych chi bartner, fe fyddwch angen yr un wybodaeth amdanyn nhw.

Os yw'n well gennych, gallwch hawlio Credyd Pensiwn drwy gwblhau ffurflen hawlio. Gallwch ei llenwi ar-lein neu ei hargraffu a'i llenwi ar bapur. Mae'r ffurflen ar gael ar wefan GOV.UK yn www.gov.uk. Yng Ngogledd Iwerddon ewch i www.nidirect.gov.uk lle mae'r ffurflen hawlio hefyd ar gael.

Er mwyn cyflwyno cais dilys am Gredyd Pensiwn, rhaid i chi roi gwybodaeth benodol, fel arfer o fewn un mis i gyflwyno eich cais. Er enghraifft, fe fydd angen eich rhif yswiriant gwladol arnoch neu dystiolaeth i alluogi’r Gwasanaeth Pensiwn i ddod o hyd i’ch rhif. Os nad oes rhif yswiriant gwladol gennych, fe fydd rhaid i chi ofyn am un.

Am fwy o wybodaeth ynghylch rhifau yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol – cyfraniadau a budd-daliadau.

Fe fydd rhaid i chi brofi pwy ydych chi hefyd.  Efallai y byddwch yn medru gwneud hyn trwy ddarparu dogfen fel trwydded yrru, tystysgrif geni, priodas neu bartneriaeth sifil, neu basbort.  Efallai y gofynnir i chi ddarparu mwy nag un darn o dystiolaeth. Os nad oes unrhyw dystiolaeth ddogfennol gennych, ceisiwch roi cymaint o dystiolaeth arall a ffeithiau amdanoch chi’ch hun â phosib.

Fe fydd rhaid i chi roi tystiolaeth o’ch incwm hefyd. Gallai’r dystiolaeth hon gynnwys, er enghraifft, slipiau pensiwn, prawf o gostau gwasanaeth, prawf o unrhyw arian arall sy’n dod i mewn. Rhaid i chi anfon neu ddangos dogfennau gwreiddiol i’r Gwasanaeth Pensiwn, nid llungopïau. Fe fyddant yn cael eu dychwelyd atoch cyn gynted â phosib.

Os ydych angen help pellach i hawlio, fe allwch ffonio rhif cenedlaethol y Gwasanaeth Pensiwn neu holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Ôl-ddyddio Credyd Pensiwn

Fel arfer, rydych chi’n cael Credyd Pensiwn o’r dyddiad yr ydych yn cysylltu â’r Gwasanaeth Pensiwn am y tro cyntaf i ddweud wrthynt eich bod am hawlio. Fe fydd yn rhaid i chi roi’r holl wybodaeth sydd ei angen i gefnogi eich cais o fewn un mis. Ond, efallai y byddwch yn medru cael Credyd Pensiwn am gyfnod o hyd at dri mis cyn i chi gyflwyno eich cais. Gelwir hyn yn ôl-ddyddio. O 6 Hydref 2008, efallai y byddwch yn medru cael Credyd Pensiwn wedi'i ôl-ddyddio am gyfnod byrrach o dri mis. Nid oes rhaid i chi roi rheswm dros hawlio’n hwyr tra’ch bod chi’n esbonio ar eich ffurflen gais pryd y dechreuodd eich hawl i Gredyd Pensiwn.

Credyd Pensiwn, newid mewn amgylchiadau a thwyll

Efallai y byddwch yn cyflawni twyll budd-dal os ydych yn rhoi gwybodaeth anghywir neu gamarweiniol, neu os nad ydych yn llwyddo i ddweud am newid mewn amgylchiadau, sy’n effeithio ar eich Credyd Pensiwn. Hyd yn oed os nad ydych yn twyllo, fe fyddwch yn medru achosi gordaliad, ac fe fydd yn rhaid ei ad-dalu. Mae twyll budd-dal yn drosedd a gellir eich erlyn a gofyn i chi dalu dirwy.

Am fwy o wybodaeth ar yr hyn fedrwch chi ei wneud os gofynnir i chi fynd i gyfweliad dan rybudd, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os ydych yn poeni eich bod yn cael eich amau o dwyll, rydych yn destun archwiliad neu wedi eich cael yn euog, neu os gofynnwyd i chi ad-dalu gordaliad budd-dal, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Sut caiff Credyd Pensiwn ei dalu

Fel arfer, fe fydd Credyd Pensiwn yn cael ei dalu yn syth i mewn i’ch cyfrif banc, cymdeithas adeiladu neu Swyddfa Bost. Os byddech yn cael trafferth agor neu reoli cyfrif addas, gall y Gwasanaeth Pensiwn eich talu gan ddefnyddio Taliad Syml. Byddwch yn cael cerdyn Taliad Syml i'w ddefnyddio i gasglu'ch arian mewn safle PayPoint sy'n dangos yr arwydd Taliad Syml/Simple Payment.

Am fwy o wybodaeth ynghylch ffyrdd o dalu, gweler Talu budd-daliadau a chredydau treth.

Credyd Pensiwn a help o fath arall

Os ydych yn cael unrhyw gredyd gwarant (ar ei ben ei hun neu gyda chredyd cynilion), fe fyddwch yn cael uchafswm yr help yn awtomatig pan fyddwch chi’n ceisio am fudd-daliadau eraill, ac fe fyddwch yn cael help gyda chostau penodol. Os ydych yn cael credyd cynilion ar ei ben ei hun, efallai y byddwch yn dal i fedru cael help gyda rhai o’r costau hyn.

Os ydych ar gredyd gwarant, mae’n golygu y byddwch yn medru cael uchafswm Budd-dal Tai a Gostyngiadau’r Dreth Gyngor. Fe fyddwch hefyd yn cael help gyda chostau iechyd, er enghraifft, presgripsiynau rhad ac am ddim a help gyda chost ffioedd llys. Os ydych ar gredyd cynilion neu gredyd gwarant, mae hyn yn golygu y byddwch yn medru gofyn am help gan y Gronfa Gymdeithasol, er enghraifft, benthyciadau cyllidebu a thaliadau angladd.

Problemau gyda Chredyd Pensiwn

Os ydych wedi cyflwyno cais am Gredyd Pensiwn ac wedi cael eich gwrthod, neu os ydych yn credu bod y swm a ddyfarnwyd i chi yn anghywir, fe allwch ofyn i’r Gwasanaeth Pensiwn ailystyried y penderfyniad, neu fe allwch apelio. Dylech wneud hyn o fewn mis i’r penderfyniad.

Os nad ydych yn hapus gyda’r gwasanaeth a gawsoch gan y Gwasanaeth Pensiwn, er enghraifft, oherwydd oedi neu gamgymeriadau, dylech gwyno. Fe fyddwch yn medru gwneud hyn waeth a ydych hefyd yn herio penderfyniad ynghylch Credyd Pensiwn.

Am fwy o wybodaeth ynghylch herio penderfyniadau, ac ynghylch cwyno, gweler Problemau gyda budd-daliadau a chredydau treth.

Os nad ydych yn hapus gyda phenderfyniad ynghylch Credyd Pensiwn neu os ydych am gwyno fe allwch hefyd holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os oes angen help arnoch i hawlio neu gasglu budd-daliadau

Os ydych angen help i hawlio neu gasglu eich budd-daliadau, fe allwch ofyn i rywun arall fod yn berson penodedig (appointee) neu’n asiant ar eich rhan. Mae person penodedig yn medru cymryd y cyfrifoldeb o hawlio a chasglu eich budd-dal os nad ydych yn medru gwneud hyn eich hun. Ni fydd asiant yn medru hawlio ar eich rhan, ond fe fyddwch yn medru trefnu i asiant gasglu eich budd-dal o fanc, cymdeithas adeiladu neu swyddfa bost os nad ydych yn medru gwneud hynny eich hun.

Os ydych am benodi rhywun fel person penodedig neu asiant, neu rydych am ddod yn berson penodedig neu’n asiant i berson oedrannus sy’n adnabyddus i chi, mae gwybodaeth yn www.gov.uk. Os byddwch angen mwy o gyngor, dylech holi cynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Did this advice help?