Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Sieciau

Ynglŷn â sieciau

Ar y dudalen hon, cewch hyd i wybodaeth am sieciau, gan gynnwys:

Cewch hyd i fwy o wybodaeth am fanciau a bancio yn Adviceguide – gweler Cymorth a gwybodaeth ychwanegol.

Beth yw siec

Siec yw cyfarwyddyd ysgrifenedig wrthoch chi fel deiliad y cyfrif i’ch banc neu gymdeithas adeiladu. Mae’n awdurdodi taliad o’ch cyfrif i bwy bynnag sydd wedi’i enwi ar y siec (a elwir yn ‘y taledig’). Mae’n rhaid bod y siec wedi’i lofnodi ac wedi cael ei lenwi’n gywir neu gallai’r banc neu gymdeithas adeiladu ei ddychwelyd heb ei dalu.

Os yw siec wedi’i groesi a’i farcio gyda’r geiriau ‘cyfrif taledig’ neu ‘cyfrif taledig yn unig’, mae’n rhaid iddo gael ei dalu i mewn i gyfrif y person sydd wedi ei enwi ar y siec. Fodd bynnag, mae rhai cwmnïau yn darparu cyfleusterau newid siec a byddant yn newid siec sydd wedi’i farcio gyda’r geiriau ‘cyfrif taledig yn unig’. Byddan nhw yn codi tâl arnoch am hyn. Os nad yw siec wedi ei farcio, neu os yw’n siec ‘agored’, nid oes rhaid iddo gael ei dalu i mewn i gyfrif. Yn yr achos hwn, gall y taledig gymryd y siec i’r banc a derbyn arian parod.

Pa mor hir y dylai gymryd i siec glirio?

Mae yna reolau ynglŷn â pha mor hir y dylai gymryd i siec glirio. Mae’r rheolau hyn yn berthnasol i sieciau sy’n cael eu talu i mewn i gyfrifon cyfredol, sylfaenol a chynilo.

Mewn cyfrif cyfredol neu sylfaenol, dylai gymryd uchafswm o ddau ddiwrnod ar ôl talu siec i mewn cyn y dechreuwch ennill llog ar yr arian hwn. Mae’n rhaid eich bod yn gallu codi’r arian o fewn pedwar diwrnod (chwe diwrnod i gyfrif cynilo) ac ar ôl chwe diwrnod, gallwch fod yn sicr na fydd y siec yn cael ei wrthod. Y cyfyngiadau hyn yw’r uchafswm y gallwch ei ddisgwyl, ond mae’n bosib y gallwch wneud y pethau hyn ynghynt.

Os yw banc neu gymdeithas adeiladu yn rhoi’r cyngor anghywir i chi ac nid yw eich siec wedi clirio, mae’n bosib y gallwch hawlio iawndal o’r banc os ydych ar eich colled.

Cewch hyd i fwy o wybodaeth am y cynllun clirio sieciau ar wefan y Gymdeithas Gwasanaethau Clirio Taliadau (APACS): www.apacs.org.uk.

Canslo sieciau

Gallwch ofyn i’ch banc neu gymdeithas adeiladu i stopio siec, hynny yw, gwrthod newid siec yr ydych wedi’i ysgrifennu.

Nid yw yn erbyn y gyfraith i stopio sieciau. Fodd bynnag, mae’n drosedd i roi siec os ydych yn bwriadu ei stopio yn hwyrach, er gall hyn fod yn anodd ei brofi. Mae hefyd yn drosedd os ydych yn rhoi siec gan wybod na fydd y banc na’r gymdeithas adeiladu yn ei newid, hynny yw, yn gwrthod y siec.

Os ydych yn prynu rhywbeth gyda siec ac yna’n stopio’r siec, gellir cymryd camau yn eich erbyn yn y llys am yr arian sy’n ddyledus.

Os hoffech stopio sieciau rhag cael eu talu i mewn i’ch cyfrif os yw siec neu eich llyfr sieciau wedi mynd ar goll neu wedi’i dwyn.

Mae’n bosib yr hoffech stopio sieciau rhag cael eu talu o’ch cyfrif os yw eich siec neu lyfr siec wedi mynd ar goll neu wedi’i ddwyn.

Os hoffech stopio siec, ffoniwch y banc neu’r gymdeithas adeiladu yn syth gan roi manylion y siec. Dylid cadarnhau’r galwad ffôn yn ysgrifenedig cyn gynted â phosibl. Codir tâl arnoch am stopio siec. Os ydych yn stopio siec, bydd hyn yn canslo’r siec yn gyfan gwbl, heblaw bod cyfnod byrrach yn cael ei gytuno, er enghraifft, os ydych yn gohirio talu tan fod digon o arian yn eich cyfrif.

Fel arfer, ni fyddwch yn gallu stopio siec yr ydych wedi’i ddefnyddio gyda cherdyn gwarantu siec. Fodd bynnag, gwiriwch delerau ac amodau eich cyfrif oherwydd gallai fod amgylchiadau lle gallwch stopio siec. Mae’n bosib y bydd yn rhaid i chi dalu am hyn.

Os yw banc neu gymdeithas adeiladu yn talu allan ar ôl stopio’r siec, mae’n rhaid iddynt ad-dalu deiliad y cyfrif. Mewn rhai amgylchiadau penodol, mae’n bosib y gall y gymdeithas adeiladu geisio adennill yr arian ond gallwch ddadlau yn erbyn hyn. Os yw hyn yn digwydd i chi, mynnwch gyngor cyfreithiol.

Sieciau wedi’u gwrthod

Mae’n rhaid i fanc neu gymdeithas adeiladau newid (anrhydeddu) unrhyw siec a ysgrifennwch, ar yr amod bod gennych ddigon o arian yn eich cyfrif neu fod y siec o fewn cyfyngiadau gorddrafft cytunedig. Gelwir siec nad yw’n cael ei dderbyn yn siec wedi’i wrthod.

Os nad yw’r banc neu’r gymdeithas adeiladu yn derbyn siec pan fod gennych ddigon o arian yn eich cyfrif neu o fewn gorddrafft cytunedig, gallwch gymryd camau yn erbyn y banc.

Os nad oes gennych ddigon o arian yn eich cyfrif cyfredol i dalu gyda siec ond mae gennych ddigon mewn cyfrif arall, er enghraifft, mewn cyfrif cadw, gallai eich banc ddefnyddio’r arian sydd yn y cyfrif hwn. Fodd bynnag, nid oes raid i’ch banc neu gymdeithas adeiladu wneud hyn. Gallai’r banc neu’r gymdeithas adeiladu ymdrin â’r siec fel gofyniad am orddrafft a gallai gytuno yn dibynnu ar eich cofnod credyd.

Dylech fod yn ofalus ynglŷn â derbyn siec wrth rywun nad ydych yn ei adnabod neu’n ymddiried ynddo am eitem ddrud, megis car. Os caiff siec ei roi drwy dwyll neu os yw’r siec wedi’i ddwyn, gellir cymryd yr arian yn ôl wedi iddo fynd trwy’r system clirio. Os yw hyn yn digwydd, dylech gysylltu â banc deiliad y cyfrif yn syth. Nid yw banciau fel arfer yn cymryd arian yn ôl a dylid pennu pob achos ar amgylchiadau’r unigolyn.

Os caiff siec ei ddychwelyd heb ei dalu, gallwch geisio adennill y swm o ddeiliad y cyfrif. Os nad ydych yn gwybod cyfeiriad deiliad y cyfrif, gallech:

  • ysgrifennu at y gangen lle daeth y siec
  • ddweud wrth yr heddlu os ydych yn drwgdybio twyll
  • os nad yw’r siec dal wedi cael ei dalu, gallech ystyried mynd i’r llys.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â mynd i’r llys, yn Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon, gweler Hawliadau Bychain neu, yn Yr Alban, gweler Beth i’w wneud os oes rhywun arnoch arian neu iawndal am nwyddau neu wasanaethau diffygiol.

Sieciau neu lyfrau siec a gollwyd neu sydd wedi'u dwyn

Mae’n rhaid i chi ddweud wrth y banc neu’r gymdeithas adeiladu cyn gynted â phosib os ydych yn colli eich llyfr siec neu os yw rhywun yn ei ddwyn.

Ai chi sy’n gyfrifol os bydd rhywun yn defnyddio eich llyfr siec ar ôl iddo gael ei ddwyn?

Os ydych wedi colli eich llyfr siec neu os yw rhywun yn ei ddwyn a’ch bod yn credu bod rhywun wedi’i ddefnyddio i godi arian o’ch cyfrif heb eich caniatâd, mae’n rhaid i chi ddweud wrth eich banc neu gymdeithas adeiladu cyn gynted â phosibl.

Byddwch yn gyfrifol am unrhyw godiadau arian anawdurdodedig a wneir cyn eich bod yn dweud wrth eich banc neu gymdeithas adeiladu eich bod wedi colli eich llyfr siec. Fodd bynnag, mae hyn yn wir hyd at uchafswm o £50, oni bai eich bod wedi ymddwyn yn dwyllodrus neu wedi bod yn esgeulus.

Nid chi fydd yn gyfrifol am unrhyw godiadau arian anawdurdodedig ar ôl i chi ddweud wrth eich banc neu gymdeithas adeiladu, oni bai eich bod wedi ymddwyn yn dwyllodrus neu wedi bod yn esgeulus.

Os yw eich banc yn credu mai chi sy’n gyfrifol am siec a gollwyd neu sydd wedi’i ddwyn, mynnwch gyngor gan ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich Canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf, gan gynnwys y rheiny sy’n rhoi cyngor drwy e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Os codwyd arian o’ch cyfrif heb eich caniatad chi, mae’n rhaid i’r banc neu’r gymdeithas adeiladu ad-dalu’r arian yn syth. Os oes tystiolaeth sy’n dweud eich bod wedi gweithredu’n dwyllodrus neu’n esgeulus, gallent ohirio’r ad-daliad tra eu bod yn cyflawni ymchwiliadau pellach. Fodd bynnag, mae’n rhaid cyflawni’r ymchwiliad o fewn ychydig o ddyddiau.

Mae’n rhaid bod gan eich banc neu gymdeithas adeiladu ffordd o riportio cerdyn sydd wedi’i golli neu ei ddwyn neu pan fod rhywun wedi defnyddio manylion eich cerdyn heb eich caniatad chi.

Mae’n rhaid bod eich banc neu gymdeithas adeiladu yn gallu cadarnhau’n ysgrifenedig eich bod wedi riportio eich llyfr siec sydd wedi’i ddwyn hyd at 18 mis ar ôl ei riportio.

Am fwy o wybodaeth am beth i’w wneud os yw rhywun yn defnyddio eich manylion banc trwy dwyll, gweler Bancio-diogelwch a thwyll.

Sieciau a gollwyd yn y post

Os caiff siec ei golli yn y post, dylech lenwi ffurflen hawlio’r Post Brenhinol sydd ar gael mewn swyddfeydd post, a stopio’r siec. Bydd y Post Brenhinol yn gwirio p’un ai bod llythyr wedi cael ei ddanfon a dylai ad-dalu’r gost am stopio’r siec. Os yw’r siec eisoes wedi cael ei gyflwyno i’w newid, mae’n bosib y byddwch chi yn gyfrifol.

Am fwy o wybdodaeth am sut i gwyno am y Post Brenhinol, gweler Problemau gyda’r post.

Help a gwybodaeth pellach

Cewch fwy o wybodaeth am fanciau a chymdeithasau adeiladu ar y tudalennau Adviceguide canlynol: