Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Y system Talu Wrth Ennill (TWE)

Beth yw’r system Talu Wrth Ennill (TWE/PAYE)

Mae’r system Talu Wrth Ennill (TWE) yn ddull o dalu treth incwm a chyfraniadau yswiriant gwladol. Bydd eich cyflogwr yn didynnu treth a chyfraniadau yswiriant gwladol o’ch cyflog neu bensiwn galwedigaethol cyn talu eich cyflog neu bensiwn.

Mae Cyflog yn cynnwys tâl salwch, tâl mamolaeth neu dadolaeth a thâl mabwysiadu. Yr ydych yn talu treth dros y flwyddyn gyfan, bob tro y telir chi, yn hytrach na thalu treth mewn un cyfandaliad. Mae’ch cyflogwr yn gyfrifol am anfon y dreth at Gyllid a Thollau EM (HMRC). Bob diwrnod pae fe gewch chi slip cyflog yn nodi eich tâl, treth a chyfraniadau yswiriant gwladol ac unrhyw ddidyniadau eraill o’ch cyflog. Os ydych chi’n derbyn pensiwn, efallai na chewch chi slip cyflog ar gyfer pob taliad.

Ar ddiwedd y flwyddyn dreth, fe gewch chi ffurflen P60 sy’n nodi'r cyfanswm a dalwyd i chi ac a ddidynnwyd oddi wrthych ar gyfer y flwyddyn dreth flaenorol.

Os ydych chi’n talu treth ar eich cyflog neu bensiwn galwedigaethol o dan TWE, gall y system TWE gael ei defnyddio hefyd i gasglu'r dreth incwm ar unrhyw incwm trethadwy arall sydd gennych. Er enghraifft, os ydych chi’n talu o dan TWE ar bensiwn galwedigaethol, cesglir y dreth sy’n ddyledus ar eich Pensiwn Ymddeol Gwladol trwy TWE trwy ddidynnu treth o’ch pensiwn galwedigaethol. Gellir defnyddio’r system TWE hefyd i gasglu treth sy’n ddyledus ar unrhyw ffynonellau incwm eraill megis llog neu rent nas trethwyd.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag yswiriant gwladol, gweler Yswiriant Gwladol - cyfraniadau a budd-daliadau.

Sut mae cyflogwyr yn defnyddio codau treth i ddidynnu treth o dan TWE

Mae HMRC yn defnyddio cod treth i ddweud wrth eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn faint o dreth i’w ddidynnu o’ch cyflog neu bensiwn. Os nad oes gan HMRC ddigon o wybodaeth i roi cod treth lawn, dywedir wrth eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn i ddefnyddio cod treth brys hyd nes y bydd mwy o wybodaeth yn dod i law ac y gellir addasu’r cod treth - gweler o dan y pennawd Codau Treth brys.

Mae’r mwyafrif o godau TWE yn cynnwys rhif wedi’i ddilyn gan lythyren:

  • mae’r llythyren yn berthnasol i’r math o lwfans(au) yr ydych yn eu derbyn - gweler isod
  • mae’r rhif yn dangos y cyfanswm incwm sydd gennych fel lwfansau y gellir ei roi yn erbyn treth - gweler isod.

Y llythyren yn y cod treth

Bydd y llythyren yn y cod treth, sy’n dangos pa lwfansau treth yr ydych yn eu derbyn, yn un o’r canlynol:

L os cawsoch eich geni ar ôl 5 Ebrill 1948 ac rydych yn gymwys i gael y lwfans personol sylfaenol. Rhoddir y cod hwn i chi hefyd os ydych chi’n cael eich trethu ar god brys.

P os cawsoch eich geni rhwng 6 Ebrill 1938 a 5 Ebrill 1948 ac rydych yn gymwys i dderbyn lwfans personol llawn sy’n gysylltiedig ag oed.

Y os cawsoch eich geni cyn 6 Ebrill 1938 ac rydych â hawl i dderbyn lwfans personol llawn sy’n gysylltiedig ag oed.

T gellir rhoi hwn am nifer o resymau. Mae’r rhain yn cynnwys:

  • lle rydych chi’n gofyn amdano, oherwydd nad ydych am ddatgelu eich cod iawn
  • ganwyd chi neu’ch partner cyn 6 Ebrill 1938
  • mae yna lwfans ar sail oed llai yn y cod.

K Defnyddir y cod hwn os yw’ch cyfanswm lwfansau treth yn llai na chyfanswm y didyniadau i’w tynnu oddi ar eich lwfansau. Os yw’ch incwm di-dreth yn dod o fuddion ymarferol, pensiynau, llog neu fudd-daliadau nawdd cymdeithasol, efallai y rhoddir cod K i chi.

BR os na roddwyd unrhyw lwfansau i chi a bydd treth yn cael ei ddidynnu ar y gyfradd sylfaenol. Efallai y rhoddir y cod hwn os oes gennych fwy nag un swydd neu bensiwn neu pan fyddwch chi’n dechrau’ch swydd gyntaf ac mae’ch cyflogwr yn aros am god treth.

NT os nad oes rhaid i chi dalu treth. Nid yw’r cod hwn yn cynnwys rhif.

DO os yw’r cyfan o’ch incwm o’r swydd hon neu’r pensiwn yn cael ei drethu ar y gyfradd uwch o 40% (fel arfer, caiff hwn ei ddefnyddio os oes mwy nag un swydd neu bensiwn gennych)

OT lwfansau heb eu rhoi nac yn aros ar ôl gwneud addasiadau eraill. Telir treth ar y gyfradd sylfaenol neu gyfradd uwch, yn dibynnu ar lefel yr incwm.

Cewch wybod mwy am godau treth ar wefan CaThEM ar http://www.hmrc.gov.uk/incometax/codes-basics.htm#3 ac ar wefan GOV.UK ar https://www.gov.uk/tax-codes

Y rhif yn y cod treth

Mae’r rhif yn y cod treth yn cynrychioli cyfanswm y lwfansau sydd ar gael, llai unrhyw swm i’w ddidynnu i warchod incwm neu fudd-daliadau eraill.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â sut y penderfynir ar y codau treth, gweler TWE: Deall eich cod treth.

Ble mae dod o hyd i’ch cod treth

Os rhoddir cod treth TWE i chi, fe’i dangosir ar:

  • hysbysiad cod a anfonir atoch gan eich swyddfa dreth- gweler o dan y pennawd Hysbysiad Cod
  • eich slip cyflog
  • eich datganiad pensiwn os ydych yn derbyn pensiwn galwedigaethol.

Codau Treth Brys

Efallai na fydd y swyddfa dreth yn gallu rhoi cod treth i’ch cyflogwr i’w galluogi hwy i ddidynnu’r swm iawn o dreth dros y flwyddyn gyfan. Yn yr achos hwn, bydd y swyddfa dreth yn rhoi cod treth brys i’ch cyflogwr i’w galluogi i’ch trethu. Mae cod brys yn cymryd yn ganiataol eich bod yn gymwys i dderbyn y lwfans personol sylfaenol yn unig a bydd eich cod treth TWE yn cynnwys y llythyren L, sy’n dangos eich bod yn derbyn y lwfans personol hwn yn unig. Nid yw’n cymryd i ystyriaeth unrhyw lwfansau a gostyngiadau eraill y mae gennych hawl iddynt.

Fe fydd cael eich trethu ar god brys yn dod i ben pan fydd y swyddfa dreth yn anfon cod treth TWE cywir at eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn, a rhoi manylion enillion blaenorol a’r dreth a dalwyd yn y flwyddyn dreth honno i’ch cyflogwr. Mae hyn yn galluogi’ch cyflogwr neu ddarparwr pensiwn i ddidynnu'r swm treth gywir yn y dyfodol ac ad-dalu unrhyw dreth a ordalwyd a achoswyd gan y cod brys. Gall symud at god cywir olygu y bydd arnoch chi dreth am ran gyntaf y flwyddyn ond bydd HMRC yn dweud wrth eich cyflogwr am ddidynnu symiau rhesymol yn unig. Efallai y bydd yn rhaid i chi wedyn dalu peth treth yn ôl yn ddiweddarach. Os ydych chi’n teimlo ar ddiwedd y flwyddyn dreth eich bod wedi talu gormod o dreth oherwydd eich bod wedi’ch trethu ar god brys, fe ddylech chi hawlio ad-daliad trwy ysgrifennu at eich swyddfa dreth.

Ar y llaw arall fe fydd eich trethu ar god brys yn dod i ben ar ddechrau'r flwyddyn dreth newydd. Yn y flwyddyn newydd, bydd eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn fel arfer yn dechrau didynnu treth yn gynyddol, hynny yw, wrth ddidynnu treth bydd eich cyflogwr yn cymryd i ystyriaeth y swm o dreth a dalwyd gennych eisoes yn y flwyddyn honno.

Fe allwch ddod o hyd i fwy o wybodaeth am godau treth brys ar wefan GOV.UK ar www.gov.uk.

Gallwch hefyd ddod o hyd i wybodaeth ddefnyddiol bellach ar wefan LTRG (Low Income Tax Reform Group) ar www.litrg.org.uk.

Hysbysiad cod

Mae hysbysiad cod yn dangos eich cod treth os ydych yn mynd i dalu trwy system TWE. Fel arfer anfonir yr hysbysiad allan yn Ionawr neu Chwefror ar gyfer y flwyddyn dreth sy’n cychwyn ar y 6 Ebrill canlynol. Rhoddir y cod a ddangosir ar gyfer y flwyddyn dreth honno yn unig. Mae’r nodiadau sy’n dod gyda’r hysbysiad cod yn esbonio sut y cyfrifwyd y cod.

Nid yw pawb yn derbyn hysbysiad cod bob blwyddyn. Mae’n dibynnu ar ba lwfansau a gostyngiadau yr ydych yn eu hawlio ac os ydyw’r rhain yn dueddol o newid o flwyddyn i flwyddyn. Os mai’r unig newidiadau ydyw cynnydd y lwfansau yn y Gyllideb neu unrhyw newid yn y cyfraddau llog, bydd eich cyflogwr neu ddarparwr pensiwn yn cynnwys y rhain yn awtomatig yn eich cyflog neu bensiwn a chewch chi ddim hysbysiad cod.

Mae’n bwysig gwirio fod yr hysbysiad cod yn rhoi’r lwfansau a gostyngiadau cywir, oherwydd os yw’n anghywir fe fyddwch yn talu’r swm anghywir o dreth.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â’ch hysbysiad cod, gweler TWE: Deall eich cod treth.

Fe ddylech chi wirio yn ofalus eich bod wedi derbyn yr holl lwfansau a gostyngiadau y mae gennych hawl iddynt a bod eich holl incwm wedi’i gymryd i ystyriaeth. Os oes angen help, fe ddylech chi gysylltu â’ch swyddfa dreth leol neu ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn swyddfa Cyngor ar Bopeth. Er mwyn chwilio am fanylion eich swyddfa CAB agosaf, yn cynnwys y rheiny sy’n gallu rhoi cyngor trwy ebost, cliciwch ar CAB agosaf.

Hunan Asesiad

O dan y system Hunan Asesiad, mae’n rhaid i chi gwblhau ffurflen dreth sy’n rhoi manylion eich holl incwm arall yn ychwanegol at eich incwm cyflogaeth neu bensiwn. Gallai hyn gynnwys:

  • incwm o rentu ystafell
  • incwm hunan gyflogaeth
  • incwm heb ei drethu.

Rhaid i chi ddweud wrth HMRC os ydych yn derbyn incwm trethadwy yn ychwanegol at unrhyw incwm yr ydych yn talu treth arno trwy TWE. Efallai y bydd yn rhaid i chi gwblhau ffurflen dreth.

Os oes arnoch chi ddyled o £3,000 neu lai mewn treth ar ffynonellau incwm sydd heb gael eu trethu trwy TWE, a’ch bod am dalu’r dreth trwy eich rhif cod, rhaid i chi anfon eich ffurflen dreth erbyn 31 Hydref, neu os ydych chi’n ffeilio ar-lein erbyn 30 Rhagfyr yn dilyn diwedd y flwyddyn dreth. Os oes arnoch chi fwy na’r cyfanswm hwn, neu os ydyw’n well gennych, fe allwch chi dalu’r dreth sy’n ddyledus ar ffynonellau incwm eraill yn syth i HMRC.

Os ydych chi am wirio eich bod yn talu’r swm cywir o dreth, neu os ydych yn credu eich bod wedi gordalu neu dalu rhy ychydig o dreth, fe ddylech chi gysylltu â’ch swyddfa dreth a gofyn a allwch chi gwblhau ffurflen dreth. Os ydych chi’n ffeilio ar-lein, gwneir y cyfrifiad treth i chi yn awtomatig. Os ydych chi’n anfon ffurflen bapur yn ôl, bydd HMRC yn cyfrifo'r dreth i chi neu fe allwch chi ddewis gwneud y cyfrifiad eich hun.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag Hunan Asesiad, yn cynnwys manylion am y terfynau amser ar gyfer anfon eich ffurflen dreth, gweler Hunan Asesiad.

Er mwyn cael cymorth gydag Hunan Asesiad, fe ddylech chi gysylltu â’ch swyddfa dreth neu ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn swyddfa Cyngor ar Bopeth. Er mwyn chwilio am fanylion eich swyddfa CAB agosaf, yn cynnwys y rheiny sy’n gallu rhoi cyngor trwy ebost, cliciwch ar CAB agosaf.

Newid mewn amgylchiadau

Os ydyw’ch amgylchiadau yn newid yn ystod y flwyddyn dreth, er enghraifft, mae gennych ffynhonnell incwm newydd, rhaid i chi hysbysu HMRC yn ysgrifenedig cyn gynted ag sy’n bosibl.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â newidiadau arbennig mewn amgylchiadau, gweler Talu Wrth Ennill (TWE): problemau cyffredin.

Did this advice help?