Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Sut mae sgamwyr yn medru cymryd rheolaeth dros eich cyfrifiadur

Mae sgamiau'n gynlluniau i'ch twyllo chi er mwyn mynd â'ch arian. Maen nhw'n medru dod trwy'r post, trwy alwad ffôn, neges testun, e-bost neu efallai y bydd sgamiwr yn troi i fyny yn eich cartref.

Mae hacwyr cyfrifiadurol yn defnyddio firysau i gael mynediad at eich manylion cyfrifiadurol, er mwyn dwyn eich arian a'ch hunaniaeth ac yna'ch sgamio.  Efallai y bydd hefyd yn mynd i mewn i'ch rhwydwaith diwifr (Wi-Fi) am yr un rheswm.

Mae e-byst a gwefannau ffug yn medru eich twyllo chi i brynu rhywbeth ffug neu drosglwyddo manylion personol.  Er enghraifft, gwefannau sy'n ymddangos fel petai nhw'n gwerthu tocynnau ar gyfer digwyddiadau. Rydych yn talu am y tocynnau ond dydyn nhw ddim yn cyrraedd.

Mae'r dudalen hon yn dweud mwy wrthych am ffyrdd y bydd twyllwyr yn medru mynd i mewn i'ch cyfrifiadur a dwyn eich arian, gwybodaeth bersonol neu hunaniaeth a beth fedrwch chi ei wneud i'ch amddiffyn eich hun.

Gair o gyngor

Sut i atal rhywun rhag cymryd rheolaeth o'ch cyfrifiadur

Efallai y bydd sgamwyr yn defnyddio'ch cyfrifiadur i fynd at eich manylion personol er mwyn dwyn eich arian a'ch hunaniaeth, ac efallai na fyddwch hyd yn oed yn gwybod bod hyn yn digwydd. Ond, fe allwch helpu stopio hyn rhag digwydd trwy ddefnyddio meddalwedd sy'n diogelu'ch cyfrifiadur a thrwy bod yn effro i unrhyw beth sy'n wahanol neu'n anarferol.

Gair o gyngor ar osgoi sgamiau ar-lein

Ffyrdd o gymryd rheolaeth o'ch cyfrifiadur

Firysau cyfrifiadurol

Mae firysau cyfrifiadurol yn rhaglenni cyfrifiadurol sydd wedi eu cynllunio i geisio heintio cyfrifiaduron, tabledi a ffonau smart eraill. Maen nhw'n torri i mewn i'ch cyfrifiadur ac yn lledu o un ddyfais i'r nesaf wrth i chi gyfathrebu â phobl.  Enw arall arnynt yw malwedd neu, yn Saesneg, malware.

Sut mae firysau cyfrifiadurol yn lledu

Mae firysau'n medru lledu trwy:

  • raglenni neu ffeiliau cyfrifiadurol sy'n ymddangos yn ddiniwed ond mewn gwirionedd yn gwneud difrod. Gelwir y rhain yn firysau trojan.   Er enghraifft, efallai y  byddwch yn lawrlwytho ffeil gyda darlun o rywun enwog sy'n edrych yn ddigon diniwed, ond mewn gwirionedd mae'n cuddio'r firws
  • atodiadau e-bost. Yna, mae'r firws yn dod o hyd i bobl newydd yn eich cyfeiriadur e-bost er mwyn ymosod arnyn nhw yn yr un ffordd
  • rhaglenni yr ydych yn eu lawrlwytho oddi ar wefannau
  • dogfennau. Gelwir y rhain yn firysau macro
  • y rhyngrwyd. Gelwir hwn yn fwydyn. Mae'r mwydyn yn sganio am gyfrifiaduron eraill sy'n hawdd ymosod arnynt ac yn anfon copi o'i hun ar draws rhwydweithiau. Mae mwydyn yn medru bwyta cof neu led band eich rhwydwaith, ac fe fydd hyn yn arafu'ch cyfrifiadur neu'n gwneud iddo beidio ag ymateb.

Beth mae firysau'n medru ei wneud pan fyddan nhw'n cyrraedd eich cyfrifiadur

Mae firysau'n medru gadael meddalwedd ddiangen ar eich cyfrifiadur sy'n:

  • monitro gweithgarwch eich cyfrifiadur yn gyfrinachol
  • sganio am wybodaeth breifat, er enghraifft cyfrineiriau
  • rhoi rheolaeth o'ch cyfrifiadur i'r sgamwyr
  • anfon e-byst sbam
  • arddangos hysbysebion digroeso
  • cymryd dros porwr y we
  • defnyddio'ch cyfrifiadur i gynnal gwefannau anghyfreithlon i dwyllo pobl eraill.

Maen nhw hefyd yn medru diffodd amddiffynfeydd diogelwch eich cyfrifiadur, gan ei adael yn agored i fwy o firysau.   Ac yna mae nhw'n medru tracio'r wybodaeth yr ydych yn ei bwydo i'ch cyfrifiadur, trwy fonitro'r hyn yr ydych yn ei wasgu ar eich bysellfwrdd.

Ysbïwedd

Mae ysbïwedd neu, yn Saesneg, spyware , yn medru tracio defnyddwyr trwy hysbysebion sy'n medru ymddangos ar eich cyfrifiadur. Pan fyddwch chi'n clicio ar ddolen hysbysebu, efallai y bydd yn eich tywys at wefan sy'n medru gosod firws ar eich cyfrifiadur, heb yn wybod i chi.

Yna, mae'r firws yn medru cymryd dros porwr y we, sganio'r cyfrifiadur am wybodaeth breifat ac arafu'r cyfrifiadur. Mae'n medru bod yn anodd cael gwared ar ysbïwedd.

Clustfeinio ar eich Wi-Fi

Os ydych yn defnyddio rhwydwaith diwifr i fynd i mewn i'r rhyngrwyd, mae'r signal sy'n gadael i chi gysylltu at y rhyngrwyd yn defnyddio dolen radio gydag amrediad o sawl can troedfedd. Gelwir hyn yn rhwydwaith Wi-Fi.  Os nad yw'ch rhwydwaith yn ddiogel, mae pobl eraill hefyd yn medru defnyddio'ch dolen rhyngrwyd os ydyn nhw o fewn amrediad y signal.

Mae sgamwyr hefyd yn medru sefydlu mynediad at rwydweithiau Wi-Fi ffug mewn mannau cyhoeddus. Os ydych yn cofrestru ar y rhwydwaith, maen nhw'n medru ceisio cael gafael yn eich manylion personol, er enghraifft cyfrineiriau a gwybodaeth am eich cardiau credyd.

Sgamiau cyfrifiadurol eraill

Meddalwedd wystlo

Mae Meddalwedd wystlo yn copïo ffeiliau neu luniau personol o'ch cyfrifiadur. Pan fydd gan sgamiwr reolaeth drostyn nhw, mae'n anfon cais am arian yn ddychwelyd am y ffeiliau neu'r lluniau. Os nad ydych yn trosglwyddo'r arian, mae’n bygwth rhyddhau delweddau a ffeiliau eraill er mwyn codi embaras arnoch.

Meddalwedd codi ofn

Mae Meddalwedd codi ofn yn feddalwedd ddiogelwch dwyllodrus, fel meddalwedd gwrthfirws, sy'n diogelu'ch cyfrifiadur.  Mae'n cuddio mewn hysbysebion sy'n ymddangos ar eich sgrin neu mewn hysbysiadau sy'n hysbysebu diweddariadau i feddalwedd ddiogelwch.

Os ydych yn clicio ar yr hysbysebion neu'r hysbysiadau, gan feddwl eich bod yn lawrlwytho meddalwedd ddiogelwch gyfreithlon, efallai y  byddwch, heb yn wybod i chi, yn dechrau lawrlwytho meddalwedd codi ofn i'ch cyfrifiadur.

Pan fydd y feddalwedd codi ofn wedi cael ei gosod, efallai y bydd yn riportio firysau neu'n dweud bod firws gennych er bod eich cyfrifiadur yn lân. Weithiau, fe fydd yn lawrlwytho firws neu ysbïwedd i'ch cyfrifiadur sy'n dwyn gwybodaeth bersonol neu'n arafu'ch cyfrifiadur. Efallai y gofynnir hefyd i chi dalu am y diweddariadau ffug hyn.

Galwadau ffôn yn smalio eu bod gan gwmnïau cyfrifiadur

Mae yna rai sy'n ffonio'n smalio eu bod yn gweithio i gwmnïau cyfrifiadur adnabyddus sydd wedi darganfod problemau neu firysau ar eich cyfrifiadur.  Maen nhw'n eich perswadio i roi mynediad iddynt at eich cyfrifiadur gyda chyfrineiriau a gwybodaeth ddiogelwch ac yna'n gofyn am daliad a manylion banc.

Ni fydd cwmnïau cyfrifiadur didwyll yn gwneud hyn. Os ydych chi angen help technegol, cofiwch ffonio neu e-bostio llinell gymorth darparwr gwasanaethau'r rhyngrwyd neu siaradwch â chwmni trwsio cyfrifiaduron lleol.

Camau nesaf

Did this advice help?