Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Dod â phartneriaeth sifil i ben

Beth yw partneriaeth sifil

Mae partneriaeth sifil yn berthynas a gofrestrir yn gyfreithiol rhwng dau berson o'r un rhyw.

Sut mae partneriaeth sifil yn dod i ben

Daw partneriaeth sifil i ben os ydych chi neu eich partner yn marw. Os ydych am derfynu eich partneriaeth sifil cyn i un ohonoch farw, mae angen i chi gael caniatâd gan y llys. Mae yna ffyrdd gwahanol y medrwch ofyn i'r llys ddiweddu eich partneriaeth sifil. Rydych yn medru gofyn i'r llys roi:

  • ·gorchymyn diddymu .Rhaid bod eich partneriaeth sifil wedi para o leiaf un flwyddyn cyn y medrwch ofyn am orchymyn diddymu.
  • ·gorchymyn gwahanu Nid oes rhaid i chi aros hyd nes i’ch partneriaeth sifil bara am flwyddyn cyn y medrwch ofyn am orchymyn gwahanu.  Rydych yn medru gofyn am orchymyn gwahanu ar unrhyw adeg.
  • ·dirymiad.

Os nad ydych yn Ddinesydd Prydeinig, mae dod â phartneriaeth sifil i ben yn medru effeithio ar eich hawl i aros yn y Deyrnas Unedig.

Os oes plant gennych, fe fydd yn rhaid i chi sortio trefniadau ar gyfer y plant [link to heading Plant ar ddiwedd partneriaeth sifil] pan fyddwch yn dod â phartneriaeth sifil i ben.  

Efallai y byddwch angen sortio trefniadau ariannol os ddaw eich partneriaeth sifil i ben.  .

Efallai y byddwch angen sortio problemau yn ymwneud â thai os daw eich partneriaeth sifil i ben.

Wrth bwy i ddweud pan ddaw eich partneriaeth sifil i ben

Os ydych chi a'ch partner yn gwahanu, efallai y bydd angen i chi ddweud wrth:

  • eich landlord neu swyddfa dai
  • eich swyddfa budd-dâl tai
  • eich swyddfa treth y cyngor
  • eich benthyciwr morgais
  • cwmnïau dwr, nwy, trydan a ffôn
  • eich swyddfa budd-daliadau
  • eich swyddfa dreth, yn enwedig os ydych yn cael credydau treth
  • yr ysgol bresennol a'r ysgol newydd os oes plant gennych ac maen nhw'n symud
  • eich banc neu unrhyw sefydliad ariannol arall os oes gennych gyfrif ar y cyd. Efallai y bydd yn ddoeth i chi rewi'r cyfrif i atal eich partner rhag tynnu peth o'r arian, neu'r cyfan ohono
  • cwmnïau hur-bwrcas neu gredyd
  • cwmnïau yswiriant, yn enwedig os oes polisïau ar y cyd gennych
  • y swyddfa bost, os ydych am ailgyfeirio'ch post
  • eich meddyg, deintydd a chlinig iechyd plant.

Gorchmynion diddymu

Os ydych am ddiddymu eich partneriaeth sifil, fe fydd angen i chi ofyn i'r llys am orchymyn diddymu. Rhaid bod eich partneriaeth sifil wedi para o leiaf un flwyddyn cyn y medrwch ofyn am ddiddymiad. Rhaid i chi brofi i'r llys bod y bartneriaeth sifil wedi chwalu'n anadferadwy - hynny yw wedi chwalu'n barhaol. Rhaid eich bod yn medru profi o leiaf un o'r pethau canlynol:

  • mae eich partner wedi ymddwyn yn afresymol.
  • rydych wedi byw ar wahân ers o leiaf dwy flynedd os mae’r ddau ohonoch yn cytuno i’r diddymiad
  • rydych wedi byw ar wahân ers o leiaf pum mlynedd os oes un ohonoch ddim yn cytuno i’r diddymiad.
  • mae eich partner wedi eich gadael o leiaf ddwy flynedd yn ôl

Sut i ofyn am orchymyn diddymu

I ofyn am orchymyn diddymu, fe fydd angen i chi lenwi rhai ffurflenni. Rydych yn medru cael y rhain trwy fynd at wefan y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn www.justice.gov.uk. Rydych hefyd yn medru cael y ffurflenni o'r llys agosaf sy'n delio gyda diddymu partneriaethau sifil. I ddod o hyd i'ch llys agosaf, chwliwch o dan 'courts' yn eich llyfr ffôn lleol neu ewch at wefan y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn www.justice.gov.uk.

Os yw'ch partner yn cytuno i ddiddymiad eich partneriaeth sifil, fe fydd y llys yn edrych ar y papurau ac yn gwneud gorchymyn amodol o ddiddymiad. Gwneir y diddymiad yn derfynol chwe wythnos o ddyddiad y gorchymyn amodol.

Os nad yw'ch partner yn cytuno i'r diddymiad, dylech siarad â chyfreithiwr. Mae ffioedd cyfreithiol yn medru bod yn uchel iawn felly mae'n well ceisio dod i gytundeb cyn mynd i'r llys. Efallai y byddwch yn medru cael cymorth cyfreithiol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cymorth cyfreithiol, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Partneriaethau sifil a gorchmynion gwahanu

Os ydych am wahanu oddi wrth eich partner sifil ond nid ydych am ddiddymu'r bartneriaeth sifil (neu mae wedi bod yn llai na blwyddyn ers i chi gofrestru eich partneriaeth sifil), rydych yn medru gofyn i'r llys am orchymyn gwahanu.

Nid oes rhaid i chi aros am flwyddyn ar ôl cofrestru eich partneriaeth sifil cyn gofyn am orchymyn gwahanu ac nid oes rhaid i chi fod wedi byw ar wahân i’ch partner yn gyntaf. Ond, ni fydd yr un ohonoch yn rhydd i gofrestru partneriaeth sifil arall (na phriodi) oni chewch orchymyn diddymu.

Os oes plant gennych, ni fydd y llys yn rhoi gorchymyn gwahanu onid yw'n fodlon ynghylch y trefniadau ar gyfer y plant.

Rydych yn medru cael gorchymyn gwahanu o lys sirol. Fe fydd y llys yn rhoi gorchymyn gwahanu i chi os ydych yn medru profi o leiaf un o'r canlynol:

  • mae eich partner wedi ymddwyn yn afresymol.
  • rydych wedi byw ar wahân ers o leiaf dwy flynedd os ac mae'r ddau ohonoch yn cytuno i'r diddymiad
  • rydych wedi byw ar wahân ers o leiaf pum mlynedd os oes un ohonoch ddim yn cytuno i'r diddymiad.
  • mae eich partner wedi eich gadael o leiaf ddwy flynedd yn ôl.

Os ydych yn cael gorchymyn gwahanu ac rydych chi am ofyn am orchymyn diddymu yn nes ymlaen, nid oes unrhyw beth i'ch atal rhag gwneud hyn. Fe fyddwch yn medru defnyddio'r un dystiolaeth a ddefnyddioch i gael y gorchymyn gwahanu ac ni fydd yn rhaid i chi brofi'r un pethau eilwaith.

Ymddygiad afresymol

Efallai y byddwch am ddod â'ch partneriaeth sifil i ben oherwydd ymddygiad afresymol eich partner. Mae ymddygiad afresymol yn ymddygiad sy'n golygu na ellir disgwyl i chi fyw gyda'ch partner sifil mwyach. Mae ymddygiad afresymol yn medru cynnwys:

  • creulondeb meddyliol neu gorfforol atoch chi neu eich plant
  • sarhad llafar
  • methu â bod yn gyfrifol yn ariannol
  • meddwdod
  • bod yn anffyddlon yn rhywiol
  • pasio clefydau penodol a drosglwyddir yn rhywiol atoch.

Efallai y cafwyd sawl enghraifft o ymddygiad afresymol yn ystod y bartneriaeth sifil. Nid oed rhaid i bob digwyddiad ar ei ben ei hun fod yn ddifrifol. Mae cyfnod hir o ddigwyddiadau llai difrifol yn medru bod yn ddigon i ddod â phartneriaeth sifil i ben. Efallai hefyd y bydd un digwyddiad difrifol iawn yn ddigon, er enghraifft, os yw eich partner wedi cam-drin plentyn yn rhywiol.

Pan fyddwch yn gofyn i'r llys am orchymyn diddymu, dylech fod yn medru rhoi cyfrif manwl o'r ymddygiad yr ydych yn credu ei fod wedi arwain at chwalu eich partneriaeth sifil. Os yn bosib, rhowch ddyddiadau a lleoliadau digwyddiadau.

Os ydych wedi aros gyda'ch partner am chwe mis neu fwy ar ôl dyddiad y digwyddiad diwethaf o ymddygiad afresymol, efallai y bydd y llys yn credu nad ydych yn gweld yr ymddygiad mor afresymol â hynny.

Byw ar wahân

Rydych yn medru gofyn am ddiddymiad neu orchymyn gwahanu os ydych chi a'ch partner sifil wedi byw ar wahân ers o leiaf dwy flynedd, ac mae'r ddau ohonoch yn cytuno bod y llys yn gwneud y gorchymyn. Os ydych wedi byw ar wahân ers o leiaf pum mlynedd, nid oes angen i'r ddau ohonoch gytuno.

Fel arfer, mae byw ar wahân yn golygu nad ydych wedi bod yn byw yn yr un cartref. Mewn rhai amgylchiadau, efallai y byddwch wedi aros yn yr un cartref ond mae'n rhaid i chi ddangos nad ydych wedi rhannu prydau bwyd, cysgu gyda'ch gilydd na gwneud pethau i'ch gilydd fel golchi, coginio neu lanhau.

Os ydych wedi gofyn am orchymyn diddymu am eich bod wedi byw ar wahân ers pum mlynedd, efallai y bydd y llys yn gwrthod rhoi gorchymyn os fyddai'n achosi caledi ariannol neu galedi arall i'ch partner.

Enciliad

Efallai y byddwch am ddod â'ch partneriaeth sifil i ben am fod eich partner wedi eich gadael. Mae hyn yn golygu eu bod wedi gadael y cartref yn erbyn eich dymuniadau heb reswm da. Rhaid eu bod wedi bod i ffwrdd am o leiaf dwy flynedd cyn i chi ofyn am ddiweddu'r bartneriaeth sifil.

Pan fyddwch yn gofyn am ddiweddu'r bartneriaeth sifil, rhaid i chi ddweud bod eich partner wedi gadael a rhoi'r dyddiad yr aeth i ffwrdd. Rhaid i chi hefyd roi'r amgylchiadau ynghylch sut y gadawodd eich partner a dweud eu bod wedi aros i ffwrdd heb eich cytundeb.

Mewn rhai achosion os yw eich partner wedi eich gadael, mae hyn yn medru cyfrif fel ymddygiad afresymol. Os yw enciliad eich partner yn cyfrif fel ymddygiad afresymol, ni fydd yn rhaid i chi aros dwy flynedd cyn i chi ofyn am ddiweddu partneriaeth sifil.

Dirymiad

Cyn bod partneriaeth sifil yn gyfreithlon, rhaid iddi gwrdd â rhai amodau penodol. Er enghraifft, rhaid eich bod chi a'ch partner dros 16 pan fyddwch yn cofrestru ac ni chewch fod yn bartner sifil neu'n briod â rhywun arall yn barod. Os nad yw'ch partneriaeth sifil yn cwrdd ag un o'r amodau hyn, mae'r llys yn medru diweddu'r bartneriaeth trwy roi dirymiad.

Am fwy o wybodaeth ynghylch amodau y mae'n rhaid i chi eu bodloni i gofrestru partneriaeth sifil, gweler Cofrestru partneriaeth sifil.

Pan fydd y llys yn rhoi dirymiad, mae'n medru dweud bod eich partneriaeth sifil:

  • yn ddi-rym. Mae hyn yn golygu, i bob pwrpas, nad yw'r bartneriaeth sifil wedi bodoli o gwbl; neu
  • yn ddirymadwy. Mae hyn yn golygu bod y bartneriaeth sifil yn gyfreithlon adeg ei chofrestru ond nid yw'n gyfreithlon mwyach.

Mae p'un ai y bydd y llys yn dweud bod eich partneriaeth sifil yn ddi-rym neu'n ddirymadwy yn dibynnu ar yr amgylchiadau.

Os oes plant gennych, ni fydd y llys yn rhoi dirymiad hyd nes y bydd yn fodlon ynghylch y trefniadau ar gyfer y plant.

Os ydych am ofyn am ddirymiad, fel arfer rhaid i chi ei wneud o fewn tair blynedd i'r dyddiad y cofrestrwyd eich partneriaeth sifil. Mae yna rai eithriadau i'r rheol hon.

Fe fydd angen i chi gael cyngor cyfreithiol os ydych am ofyn am ddirymiad. Efallai y cewch help ariannol i dalu am eich costau cyfreithiol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch help ariannol gyda chostau cyfreithiol, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Os nad ydych yn Ddinesydd Prydeinig

Os nad ydych yn Ddinesydd Prydeinig ac mae eich partneriaeth sifil yn dod i ben, mae hyn yn medru effeithio ar eich hawl i aros yn y Deyrnas Unedig.

Os nad ydych yn Ddinesydd Prydeinig ac rydych yn ystyried diweddu eich partneriaeth sifil, dylech gael cyngor gan ymgynghorydd arbenigol ar fewnfudo. Dylai eich canolfan Cyngor ar Bopeth lleol fod yn medru help. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Plant ar ddiwedd partneriaeth sifil

Unwaith y bydd partneriaeth sifil yn dod i ben, fe fydd yn rhaid i bob un sydd â chyfrifoldeb rhiant benderfynu pwy fydd yn gofalu am y plant o ddydd i ddydd.

Mae cael cyfrifoldeb rhiant yn golygu eich bod yn rhannu'r cyfrifoldeb dros iechyd, addysg a lles eich plentyn gyda'ch partner.

Os ydych mewn partneriaeth sifil, mae yna sawl ffordd i chi gael cyfrifoldeb rhiant dros blant eich partner.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cyfrifoldeb rhiant, gweler Cyfrifoldeb dros blant yn Partneriaethau sifil a chydfyw – gwahaniaethau cyfreithiol.

Y peth gorau yw fod pob un â chyfrifoldeb rhiant yn dod i gytundeb cyfeillgar ynghylch gofal eich plant.

Os ydych yn ei chael yn anodd dod i gytundeb, fe allwch ofyn am help gan wasanaeth cyfryngu teuluol lleol. Mae cyfryngwyr yn bobl sydd wedi eu hyfforddi i wrando ar bob ochr o’r ddadl, ac i'ch helpu i gytuno ar yr hyn sydd orau ar gyfer y plant. Ni fydd unrhyw benderfyniadau a wnewch yno yn rhwymo'n gyfreithiol.

Os nad ydych yn medru dod i gytundeb ynghylch gofal eich plant, fe allwch ofyn i'r llys benderfynu drosoch chi (gorchymyn llys). Ond, yn y rhan fwyaf o achosion, fe fydd y llys yn disgwyl i chi drefnu cyfarfod gyda chyfryngwr teuluol yn gyntaf cyn y byddant yn ystyried eich cais.

Os ydych yn diddymu partneriaeth sifil neu'n gwahanu'n gyfreithiol, ni fydd y llys yn dod â'r berthynas i ben hyd nes y bydd wedi edrych ar y trefniadau ar gyfer y plant. Fe fydd yn rhaid i chi roi enwau pob plentyn dibynnol yn y teulu. Mae plentyn dibynnol yn un sy'n iau na 16 neu'n iau na 19 os ydyw mewn addysg llawn amser. Mae'n cynnwys plant sy'n blant i'r ddau bartner gyda'i gilydd, plant a fabwysiadwyd, llysblant ac unrhyw blant sydd wedi cael eu trin fel rhan o'r teulu. Nid yw'n cynnwys plant maeth.

Mae'n rhaid i chi roi manylion ynghylch sut fydd y plant yn cael gofal. Fe fydd angen i chi ddweud ble bydd y plant yn byw, a gyda phwy, a hefyd y trefniadau ariannol ar gyfer eu cynnal.

Prif bryder y llys fydd penderfynu beth sydd er budd y plant. Os yw'r trefniadau'n dderbyniol i bawb sydd â chyfrifoldeb rhiant, ni fydd y llys yn penderfynu ynghylch y plant. Fe fydd ond yn penderfynu ble mae angen gwneud hynny i sortio anghytundebau ynghylch y trefniadau. Gelwir penderfyniadau a wneir gan y llys yn orchmynion.

Os oes plant gennych ac mae'n debygol y bydd yna ddadlau ynghylch y trefniadau ar gyfer eu gofal, fe fydd angen i chi siarad â chynghorydd profiadol. Efallai y cewch help gyda chostau cyfreithiol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch help gyda chostau cyfreithiol, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch dod o hyd i gyfreithiwr, gweler Defnyddio cyfreithiwr. Rydych hefyd yn medru cael help wrth ddod o hyd i gyfreithiwr gan ganolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Am fwy o wybodaeth am gyfrifoldeb rhiant, gan gynnwys sut y gallwch fynd ati i gael cyfrifoldeb rhiant dros blant eich partner, ewch i wefan Advicenow yn www.advicenow/living.

Pa orchmynion mae'r llys yn medru eu gwneud ynghylch plant

Fe fydd llys ond yn gwneud penderfyniadau ynghylch plant os ydyw'n teimlo bod hyn er budd y plentyn. Mae llys yn medru penderfynu ynghylch:

  • gyda phwy ddylai'r plentyn fyw (gelwir hyn yn orchymyn preswylio)
  • gyda phwy ddylai'r plentyn gael cysylltiad a pha fath o gyswllt ddylai fod (gelwir hyn yn orchymyn cyswllt)

Gorchymyn preswylio

Mae'r llys yn medru gwneud gorchymyn preswylio o blaid:

  • un rhiant neu bartner mewn partneriaeth sifil. Mae hyn yn golygu y bydd yn rhaid i'r plentyn fyw gyda'r person yna
  • y ddau bartner mewn partneriaeth sifil. Gellir gwneud un gorchymyn preswylio ar gyfer y ddau bartner, hyd yn oed os nad ydynt yn cydfyw. Fe fydd y gorchymyn yn nodi faint o amser y bydd y plentyn yn byw gyda phob partner
  • y naill riant neu bartner mewn partneriaeth sifil. Fe fydd gan y naill riant neu bartner neu'r llall orchymyn ar wahân yn nodi am faint o amser y bydd y plentyn yn byw gyda nhw.

Gorchymyn cyswllt

Fel arfer, fe fydd y llys yn disgwyl i chi a'ch partner wneud eich trefniadau eich hun ynghylch cadw cysylltiad gyda'ch plant. Fe fydd y llys ond yn gwneud gorchymyn llys os nad ydych yn medru cytuno.

Efallai y bydd y gorchymyn cyswllt yn cynnwys amodau. Efallai y bydd hefyd yn dweud pa fath o gyswllt y medrwch ei gael, er enghraifft, ymweld, ffonio neu ysgrifennu llythyron. Gellir hefyd gwneud gorchmynion i ganiatáu cysylltiad rhwng y plentyn a pherthnasau neu ffrindiau eraill.

I ddarllen taflenni ffeithiau defnyddiol ynglŷn â chysylltiad gyda phlant yng Nghymru a Lloegr, gweler gwefan Canolfan Gyfreithiol y Plant Coram a gwefan Rights of Women PDF .

Trefniadau ariannol ar ddiwedd partneriaeth sifil

Ar ddiwedd partneriaeth sifil, mae'r ddau riant yn gyfrifol am gynnal eu plant yn ariannol, waeth ble fydd y plant yn byw. Mae hyn yn golygu rhieni biolegol a phobl sydd â chyfrifoldeb rhiant.

Mae'n gyfrifoldeb cyfreithiol arnoch chi a'ch partner i gefnogi'ch gilydd yn ariannol ar ddiwedd partneriaeth sifil. Dyma'r achos waeth a oes plant gennych ai peidio.

Mae yna dair ffordd o drefnu trefniadau ariannol:

  • trwy gytundeb
  • trwy'r Asiantaeth Cynnal Plant neu’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant
  • trwy'r llysoedd.

Rydych yn medru cael help i gytuno ar drefniadau ariannol.

Cytuno ar gynhaliaeth ariannol

Os yw'r ddau ohonoch yn cytuno ar gymorth ariannol, gelwir hyn yn gytundeb gwirfoddol neu’n drefniant sy’n seiliedig ar y teulu. Gellir ei ysgrifennu i lawr neu mae'n bosib mai cytundeb llafar ydyw.

Rydych yn medru cytuno, er enghraifft, y bydd un ohonoch yn gwneud taliadau wythnosol i'r llall i gynnal plant, neu'n talu'r taliadau rhent neu forgais neu filiau'r cartref, neu'n talu am ddillad a gwyliau'r plant.

Os oes angen cyngor arnoch ar yr opsiynau sydd ar gael i drefnu cynhaliaeth plant ac i gael cyngor ar sefydlu trefniant cynhaliaeth plant gwirfoddol, fe allwch gysylltu â mudiad o’r enw Child Maintenance Options Service. Rhif ffôn eu llinell gymorth yw: 0800 988 0988. Rydych hefyd yn medru mynd at wefan y Gwasanaeth yn: www.cmoptions.org.

Mae Child Maintenance Options Service yn medru eich helpu i:

  • ddeall yr opsiynau ar gyfer dod i drefniant cynhaliaeth plant
  • sicrhau mai’r trefniant sydd gennych nawr sy’n iawn i chi a’ch plentyn
  • amcangyfrif faint o gynhaliaeth plant fyddech chi’n ei thalu a’i derbyn
  • eich cyfeirio chi at fudiadau eraill i gael help a chyngor.

Am fwy o wybodaeth ynghylch trefniadau sy’n seiliedig ar y teulu, gweler Sut i ddod i drefniant cynhaliaeth plant sy’n seiliedig ar y teulu.

Cyn i chi gytuno ar becyn o gymorth ariannol, efallai y byddai'n ddefnyddiol i chi gael cyngor cyfreithiol ynghylch p'un ai ei fod yn drefniant addas ai peidio. Efallai y bydd hefyd yn ddefnyddiol cael cyfreithiwr i lunio'r cytundeb rhag ofn bod dadlau yn y dyfodol. Efallai y cewch gymorth gyda chostau gwneud cytundeb gwirfoddol.

Am fwy o wybodaeth ynghylch help gyda chostau cyfreithiol, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Yr Asiantaeth Cynnal Plant (CSA)

Gallech ddefnyddio cynllun statudol i drefnu cynhaliaeth plant. Mae’r Asiantaeth Cynnal Plant yn rhedeg Cynllun 1993 a 2003. Os yw’ch partneriaeth sifil wedi dod i ben ac mae’r plant yn byw gyda chi, gallwch gyflwyno cais i’r Asiantaeth Cynnal Plant. Fe fydd yn cyfrifo faint o arian gewch chi, gan defnyddio rheolau Cynllun 2003.

Am fwy o wybodaeth ynghylch cael cymorth ariannol i'ch plant trwy'r Asiantaeth Cynnal Plant, gweler Cynhaliaeth plant – ble i ddechrau.

Y Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant

Mae rhai ceisiadau newydd am gynhaliaeth yn cael eu trafod gan y Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant dan Gynllun 2012. Mae hyn yn berthnasol yn yr achosion canlynol:

  • mae yna bedwar o blant neu fwy y dylai fod yna daliadau cynhaliaeth ar eu cyfer, ac
  • mae gan bedwar o’r plant, o leiaf, yr un ddau riant – y rhiant sy’n gofalu amdanynt o ddydd i ddydd a’r rhiant a ddylai fod yn talu cynhaliaeth, ac
  • ni fu unrhyw gysylltiad blaenorol â’r Asiantaeth Cynnal Plant.

Mae’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant yn defnyddio proses safonol i gyfrifo faint o gynhaliaeth plant ddylid ei dalu ond mae’r rheolau cyfrifo’n wahanol i’r rheiny a ddefnyddir o dan Gynlluniau 1993 a 2003. Maen nhw hefyd yn medru casglu’r taliadau cynhaliaeth plant a chymryd camau gorfodi os nad yw’r taliadau’n cael eu gwneud.

Hyd yn oed os ydych yn gymwys i ddefnyddio Cynllun 2012 i drafod eich talaidau cynhaliaeth, rhaid i chi geisio i’r Asiantaeth Cynnal Plant o hyd ac fe fyddan nhw’n trosglwyddo ceisiadau perthnasol at y Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant.

Os nad ydych yn gymwys i gael taliadau cynhaliaeth o dan Gynllun 2012, fe fydd yr Asiantaeth Cynnal Plant yn dal i brosesu’ch cais dan reolau Cynllun 2003.

Am fwy o wybodaeth ynglyn â chael cymorth ariannol i’ch plant trwy’r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant, gweler Cynhaliaeth Plant – ble i ddechrau.

Gorchmynion llys

Rydych yn medru gofyn am orchymyn llys am gynhaliaeth ariannol ar ddiwedd partneriaeth sifil. Yn y rhan fwyaf o achosion, fe fydd y llys yn disgwyl i chi drefnu cyfarfod gyda chyfryngwr teuluol yn gyntaf, cyn y bydd yn ystyried eich cais.

Fe fydd y llys yn ystyried holl amgylchiadau ariannol y ddau bartner gan gynnwys trefniadau pensiwn. Mewn rhai amgylchiadau, mae'r llys hefyd yn medru gwneud gorchymyn am gynhaliaeth ariannol i'r plant.

Mae llys yn medru gwneud gorchymyn i wneud taliadau rheolaidd i'r plentyn neu un swm mawr un taliad. Mae llys hefyd yn medru gwneud gorchymyn ar ynghylch trefniadau pensiwn. Efallai y cewch help gyda chostau cyfreithiol pan fyddwch yn gofyn i'r llys am gynhaliaeth ariannol. Ond, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu tuag at y costau hyn allan o arian neu eiddo a gewch o ganlyniad i'r camau yn y llys. Gelwir hyn yn dâl statudol. Gwnewch yn siwr fod eich cyfreithiwr yn esbonio'r tâl statudol yn iawn cyn i chi ddechrau camau yn y llys. Ble mae trefniadau pensiwn yn gysylltiedig, dylech hefyd ystyried cael cyngor ariannol arbenigol.

Am fwy o wyodaeth ynghylch help gyda chostau cyfreithiol, gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Hawliau i dai ar ddiwedd partneriaeth sifil

Ar ddiwedd eich partneriaeth sifil, mae llys yn medru rhoi hawliau tymor byr i chi neu'ch partner i'r cartref, er enghraifft:

  • yr hawl i aros yn eich cartref
  • yr hawl i ddychwelyd adref i gasglu eich pethau
  • yr hawl i atal eich partner rhag dod i'r cartref.

Mae llys hefyd yn medru gwneud trefniadau tymor hir ynghylch tai. Os oes anghytundeb ynghylch tai fe fydd y llys yn delio gyda'r anghytundeb fel rhan o ddiddymiad partneriaeth sifil. Yn y rhan fwyaf o achosion, fe fydd y llys yn disgwyl i chi drefnu cyfarfod gyda chyfryngwr teuluol yn gyntaf, cyn y bydd yn ystyried eich cais am orchymyn llys ynghylch tai.

Os ydych yn ystyried mynd i'r llys ynghylch eich hawliau tai ar ôl i'ch partneriaeth sifil chwalu, dylech siarad â chynghorydd profiadol, er enghraifft cyfreithiwr cyfraith y teulu, neu mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rheiny sy'n rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Hawliau'r perchen-breswylydd i'r cartref

Os ydych chi a'ch partner yn berchen-breswylwyr, mae'n bosib mai dim ond un ohonoch yw perchennog gwirioneddol yr eiddo. Os yw hyn yn wir, fe fydd angen i'r partner sydd ddim yn berchennog i warchod eu hawl i aros yn yr eiddo a sicrhau na fydd y perchennog yn ei werthu heb yn wybod iddynt. Hyd yn oed os ydych yn symud allan pan ddaw'r bartneriaeth sifi i ben, efallai y byddwch am ddychwelyd yn nes ymlaen.

I warchod eich hawliau i aros yn yr eiddo, mae'n rhaid i chi lenwi ffurflen a'i hanfon naill ai at y Gofrestr Tir Rhanbarthol neu'r Adran Pridiannau Tir yn Plymouth. Mae'n dibynnu ble mae'r eiddo wedi'i gofrestru.

Nid yw'r weithdrefn hon yn gymhleth ac nid oes angen siarad â chyfreithiwr. Ond dylai unrhyw un sydd am warchod eu hawliau fel hyn holi ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agoaf, gan gynnwys y rhai sy'n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Talu’r morgais pan fydd partneriaeth sifil yn chwalu

Os yw’r morgais yn enw’r ddau/ddwy bartner, mae’r ddau/ddwy yn gyfrifol, yn unigol ac ar y cyd, am y taliadau morgais. Gelwir hyn yn atebolrwydd cyd ac unigol.

Os oes un ohonoch yn penderfynu gadael a pheidio â chyfrannu at y taliadau morgais mwyach, mae’r benthyciwr yn medru gofyn i’r llall dalu’r swm llawn.

Os yw morgais yn enw un unigolyn, dim ond yr unigolyn yna sy’n gyfrifol am y taliadau morgais.

Ond, os nad yw’ch enw ar y morgais, ac rydych am barhau i fyw yn eich cartref, fe fydd yn rhaid i chi barhau i dalu’r taliadau morgais. Os nad yw’ch cyn-bartner yn talu unrhyw daliadau mwyach, fe fydd angen i chi dalu’r swm llawn, neu fe fydd y benthyciwr yn medru dechrau camau i’ch troi chi allan o’ch cartref. Os ydych mewn partneriaeth sifil, mae gennych yr hawl i dalu taliadau tuag at y morgais, er nad ydych yn gyfrifol am eu talu. Mae’n rhaid i’r benthyciwr dderbyn y taliadau.

Talu’r rhent pan fydd partneriaeth sifil yn chwalu

Cyd-denantiaeth

Gyda chyd-denantiaeth, mae pob un o’r tenantiaid sydd wedi eu henwi ar gytundeb y denantiaeth yn gyfrifol ar y cyd ac yn unigol am y rhent. Gelwir hyn yn atebolrwydd cyd ac unigol.

Os yw’r cyd-denant arall yn penderfynu gadael a pheidio â thalu tuag at y rhent mwyach, mae’r landlord yn medru gofyn i chi dalu’r swm llawn. Dyna pam mae’n bwysig parhau i dalu’r swm llawn, neu fe allech gael eich troi allan o’ch cartref.

Mewn rhai achosion, mae cyd-denant yn medru terfynu’r cyd-denantiaeth drwy roi rhybudd i’r landlord. Os ydych am barhau i aros yn yr eiddo, fe fydd yn rhaid i chi sicrhau nad yw hyn yn digwydd. Efallai y bydd eich landlord yn medru rhoi tenantiaeth newydd i chi, yn eich enw chi yn unig. Os ydych yn y sefyllfa hon, dylech ofyn am gyngor.

Mae cyngor ar gael o’ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Tenantiaeth unigol nad ydyw yn eich enw chi

Os yw tenantiaeth yn enw eich partner sifil, fe fydd eich partner sifil yn gyfrifol am dalu’r rhent cyhyd ag y bydd y denantiaeth yn bodoli. Os nad yw’r rhent yn cael ei dalu ac mae’r ôl-ddyledion yn crynhoi, efallai y bydd y landlord yn cymryd camau i’ch troi chi allan o’ch cartref.

Os nad yw’ch cyn-bartner yn talu’r rhent mwyach, mae gennych yr hawl i dalu’r rhent ac, yn gyfreithiol, nid yw’r landlord yn medru gwrthod ei dderbyn. Os nad yw’r landlord yn derbyn y rhent, dylech gael cyngor ar unwaith.

Mae cyngor ar gael o’ch canolfan Cyngor ar Bopeth leol. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy’r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Budd-daliadau a chostau tai

Os ydych yn aros yn eich cartref ar ôl i’ch partner adael, efallai y byddwch yn medru cael Budd-dal Tai i’ch helpu i dalu’ch rhent, ond mae hyn yn dibynnu ar eich incwm. Os oes morgais gennych, efallai y byddwch yn medru cael help gyda’r llog ar y morgais.

Am fwy o wybodaeth ynglyn â Budd-dal Tai, gweler Help gyda’ch rhent – Budd-dal Tai.

Am fwy o wybodaeth ynglyn â help gyda’r llog ar eich morgais, gweler Help gyda chostau morgais os ydych chi allan o waith.

Cyfryngu teuluol

Mae cyfryngu teuluol yn ffordd o helpu parau sy’n gwahanu neu’n diweddu eu partneriaeth sifil i ddatrys anghytundebau a dod i benderfyniadau am bethau fel arian, eiddo a gofalu am y plant. Ni fydd unrhyw benderfyniadau a wneir yno'n rhwymo'n gyfreithiol.

Mae yna ddau brif fath o gyfryngu teuluol ar gael:-

  • cyfryngu tu allan i'r llys, ble mae pobl yn medru eu cyfeirio eu hunain neu gael eu cyfeirio gan, er enghraifft, cyfreithiwr neu ymgynghorydd - gweler isod
  • datrys dadl yn y llys, ble caiff pobl eu cyfeirio gan y llys pam mae plant yn gysylltiedig

Cyfryngu teuluol tu allan i'r llys

Mae pâr yn medru defnyddio gwasanaethau cyfryngu teuluol cyn gynted â phosib wedi iddynt benderfynu bod eu partneriaeth sifil yn dod i ben a'u bod yn teimlo eu bod yn medru trafod unrhyw ddadleuon. Mae cyfryngu'n medru bod yn ddefnyddiol cyn cymryd unrhyw gamau cyfreithiol i annog cydweithrediad rhyngoch chi a'ch partner ac i atal dadleuon rhag gwaethygu. Rydych hefyd yn medru defnyddio cyfryngu teuluol ar ôl i chi wahanu neu ddiddymu eich partneriaeth sifil os oes anghytundebau newydd yn dod i'r golwg neu os oes rhai sydd heb eu datrys.

Os ydych chi am gyflwyno cais i’r llys am orchymyn i setlo anghytundeb ynghylch y plant, arian neu eiddo, yn y rhan fwyaf o achosion rhaid i chi gysylltu â chyfryngwr a threfnu Cyfarfod Gwybodaeth ac Asesiad gyda Chyfryngwr i weld os ydych yn medru datrys yr anghydfod heb fynd i’r llys. Gellir cynnal y cyfarfod ar y cyd neu ar wahân. Fe fydd rhai sefyllfaoedd ble nad oes angen i chi fynychu cyfarfod, er enghraifft ble mae’r heddlu’n ymchwilio i drais yn y cartref.

Efallai y cewch help ariannol gyda'r costau.

Am fwy o wybodaeth ar help ariannol gyda chostau cyfryngu teuluol gweler Help gyda chostau cyfreithiol.

Mae yna ganllawiau defnyddiol ynghylch sut mae cyfryngu teuluol yn medru eich helpu ar wefan AdviceNow ar www.advicenow.org.uk.

Yng Nghymru a Lloegr, fe allwch ddod o hyd i gyfryngwr teuluol drwy edrych ar wefan y Weinyddiaeth Gyfiawnder yn www.familymediationhelpline.co.uk ] neu wefan National Family Mediation yn: [www.nfm.org.uk/home]. Mae National Family Mediation yn gymdeithas o wasanaethau cyfryngu teuluol nid-am-elw, ond nid yw’n cynrychioli pob cyfryngwr teuluol.

Rydych hefyd yn medru cael gwybodaeth ynghylch cyfryngu teuluol ar wefan Advice Services Alliance yn www.asauk.org.uk.

Datrys dadleuon yn y llys

Os ydych yn gofyn i'r llys i wneud penderfyniad ynghylch trefniadau ar gyfer eich plant ar ddiwedd eich partneriaeth sifil, fel arfer fe fyddan nhw'n gofyn i Adroddwr Plant a Theuluoedd fod yn gysylltiedig.

Mae Adroddwyr Plant a Theuluoedd yn gweithio ar gyfer y Gwasanaeth Cynghori a Chynorthwyo Llys i Blant a Theuluoedd (Cafcass). Maen nhw'n annibynnol i'r Llysoedd ac asiantaethau eraill fel gwasanaethau cymdeithasol, awdurdodau addysg ac iechyd. Maen nhw â chymhwyster mewn gwaith cymdeithasol ac a phrofiad o weithio gyda phlant a theuluoedd.

Fe fydd yr Adroddwr Plant a Theuluoedd yn ceisio eich helpu chi a'ch partner i ddod i'r trefniadau gorau posib ar gyfer eich plant.

Weithiau, fe fydd y llys yn gofyn i chi a'ch partner ac unrhyw rieni eraill sy'n gysylltiedig i gwrdd â'r Adroddwr Plant a Theuluoedd i weld os ydych yn medru sortio pethau heb orfod parhau gyda'r achos llys. Os ydych yn medru dod i ryw drefniant ar y cam yma, fe fydd y barnwr yn medru gwneud gorchymyn i gadarnhau'r hyn a gytunwyd.

Os nad ydych yn medru dod i gytundeb, fe fydd y barnwr yn medru gorchymyn ymhellach y cynhyrchir adroddiad cyn i'r achos fynd ymhellach.

Mae cynlluniau datrys dadleuon yn y llys yn rhad ac am ddim.

Am fwy o wybodaeth ynghylch datrys dadleuon yn y llys a'r Adroddwr Plant a Theuluoedd, yn Lloegr cliciwch ar wefan Cafcass yn: www.cafcass.gov.uk, ac yng Nghymru, cliciwch ar www.cafcass.gov.uk/cafcassCymru.htm.

Help pellach

Gwefan Ysgariad a Gwahanu Y Gwasanaeth Cyngor Am Arian

www.moneyadviceservice.org.uk.

Gwefan Advicenow

Gwefan National Family Mediation

Mae gwybodaeth ynglŷn â gwahanu, ysgaru a chyfryngu teuluol ar gael ar wefan National Family Mediation yn: www.nfm.org.uk

Gwasanaeth Cynghori a Chynorthwyo Llys i Blant a Theuluoedd (Cafcass)

www.cafcass.gov.uk/cafcassCymru.htm (yng Nghymru)

www.cafcass.gov.uk (yn Lloegr)

Adviceguide

Was this page helpful?
  •  
  •  
  •  
  •  
  •