Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Help gyda Gwelliannau i'r Cartref

This advice applies to Cymru

Mae'r wybodaeth yma'n berthnasol i Gymru a Lloegr

Help gyda gwelliannau i'r cartref

Pa fath o gymorth fedrwch chi ei gael i wella eich cartref

Mae Awdurdod Lleol yn medru cynnig gwahanol fathau o gymorth gyda gwelliannau i’r cartref. Fe fydd ganddo reolau ei hun ynglyn â’r mathau o gymorth y mae’n eu cynnig, ac ynglyn â’r amodau sy’n rhaid i chi eu bodloni er mwyn bod yn gymwys am gymorth.

O dan y gyfraith, ni ddylai’r rheolau hyn wahaniaethu yn eich erbyn oherwydd eich oed, anabledd, ailbennu rhywedd, beichiogrwydd a mamolaeth, hil, crefydd neu gred, rhyw neu gyfeiriadedd rhywiol. Hefyd, efallai y bydd gan awdurdod lleol bolisïau sydd ddim yn caniatau mathau eraill o wahaniaethu hefyd, fel gwahaniaethu yn erbyn pobl hŷn

I ddarganfod os fedrwch chi gael cymorth gyda gwelliannau i’ch cartref a’r cymorth sydd ar gael yn eich hardal chi, cysylltwch â’ch awdurdod lleol. Gall eich awdurdod lleol roi cymorth i chi i:-

  • addasu, gwella, neu atgyweirio eich cartref. Gall hyn fod ar ffurf grant neu fenthyciad. Gall fod trwy ddarparu llafur, offer, neu ddeunyddiau rhad i’ch helpu i gyflawni’r gwaith. Gallai fod trwy ddarparu manylion am adeiladwyr a fydd yn medru gwneud y gwaith, neu trwy ddarparu arolwg cost isel, neu gyngor ar wneud gwaith atgyweirio; neu
  • brynu cartref os bydd yn penderfynu ei fod yn well ffordd o wella eich amodau byw na gwneud gwaith ar eich cartref presennol. Gallai’r cymorth fod ar ffurf grant neu fenthyciad; neu
  • brynu cartref newydd, os ydyw wedi penderfynu prynu eich cartref presennol. Gallai’r cymorth fod ar ffurf grant neu fenthyciad; neu
  • dymchwel eich cartref, neu adeiladu cartref newydd ar eich cyfer, os yw eich cartref blaenorol wedi cael ei ddymchwel. Gallai’r cymorth fod ar ffurf grant neu fenthyciad

Os ydych chi, neu rywun sy’n byw gyda chi, yn anabl, efallai y byddwch yn medru cael grant cyfleusterau i’r anabl i’ch helpu i addasu eich cartref neu ddarparu cyfleusterau ar gyfer y person anabl. Gweler y pennawd Grantiau cyfleusterau i'r anabl.

Mae cynllun gan Lywodraeth Cymru, Troi Tai’n Gartrefi, yn medru rhoi benthyciad er mwyn gwneud eiddo’n addas i’w osod neu ei werthu. Cyflwynir ceisiadau trwy’r awdurdod lleol. Mae gwybodaeth bellach am y cynllun ar wefan Llywodraeth Cymru yn: newydd.cymru.gov.uk.

Pa adeiladau mae eich Awdurdod Lleol yn medru helpu i’w gwella

Mae eich awdurdod lleol yn medru helpu i wella adeilad, rhan o adeilad, carafan, neu gwch, ar yr amod mai dyma eich cartref, neu ei fod ar gael i chi fyw ynddo fel eich cartref.

Ffurflenni Cais

Mae’n bosib fod gan awdurdod lleol ei ffurflenni cais ei hun ar gyfer cymorth, a’i rheolau ei hun ynglyn â'r hyn sy’n rhaid i chi ei wneud i wneud cais am gymorth. Gofynnwch i’ch awdurdod lleol am fwy o wybodaeth ynglyn â hyn.

Os ydych yn anabl, mae’n rhaid i awdurdod lleol ddarparu ffurflenni cais ar ffurf y gallwch chi ei defnyddio, er enghraifft mewn print bras.

Eich hawliau pan yn gwneud cais am gymorth gyda gwelliannau i’r cartref

Bydd gan eich Awdurdod Lleol ei reolau ei hun ynglyn â’r amodau sy’n rhaid i chi eu bodloni er mwyn cael cymorth. Er enghraifft, efallai y bydd y rheolau’n dweud nad ydych yn gymwys i gael grant os yw eich cynilion dros derfyn penodol. Er bod eich awdurdod lleol yn medru cael ei reolau ei hun, mae yna rai pethau sy’n rhaid iddo'u gwneud neu beidio â'u gwneud pan yn darparu cymorth gyda gwelliannau i’r cartref. Mae’n rhaid bod gan eich Awdurdod Lleol reolau ynglyn â chymorth gyda gwelliannau i’r cartref, ond nid oes hawl ganddo gael rheolau sy’n gwbl anhyblyg neu'n afresymol. Er enghraifft, nid yw’n medru dweud na fydd yn cynnig grantiau, ac mae’n rhaid iddo ystyried eich amgylchiadau unigol os ydych yn gwneud cais am gymorth. Hefyd, ni ddylai’r rheolau wahaniaethu yn eich erbyn oherwydd eich oed, anabledd, ailbennu rhywedd, beichiogrwydd a mamolaeth, hil, crefydd neu gred, rhyw neu gyfeiriadedd rhywiol.

Pan fyddwch yn gwneud cais am gymorth gyda gwelliannau i’ch cartref mae’n rhaid i’r awdurdod lleol:-

  • sicrhau bod copi o’r rheolau, yn cynnwys y mathau o gymorth y mae’n eu darparu, ar gael i chi gael ei weld, am ddim, yn ei brif swyddfa. Hefyd, mae’n rhaid iddo sicrhau eich bod yn medru cael crynodeb o’r rheolau drwy’r post, er bod modd codi tâl am hyn; a
  • sicrhau ei fod yn dilyn ei reolau ei hun pan fyddwch yn gofyn am gymorth; a
  • rhoi gwybodaeth ysgrifenedig o’r amodau a thelerau ar gyfer rhoi cymorth cyn eich helpu; a
  • sicrhau eich bod wedi derbyn y cyngor a'r wybodaeth cywir ynglyn ag unrhyw gyfrifoldebau sydd gennych os bydd yn eich helpu. Er enghraifft, os bydd yn rhaid i chi dalu am beth o’r gwaith atgyweirio, mae’n rhaid i’r awdurdod lleol sicrhau eich bod wedi cael cyngor a gwybodaeth ynglyn â hyn; ac
  • ystyried eich gallu i dalu tuag at unrhyw gymorth y mae’n ei gynnig i chi, cyn i chi orfod talu unrhyw beth. Er enghraifft, ni ddylai gynnig benthyciad i chi os nad ydych yn medru fforddio’i ad-dalu, neu os bydd yn cynnig grant ac yn disgwyl i chi ychwanegu arian tuag ato, mae’n rhaid iddo ystyried eich gallu chi i wneud hyn; a
  • cael eich caniatâd chi cyn gwneud unrhyw waith ar eich cartref, os mai chi yw perchennog y cartref; a
  • cael caniatâd oddi wrth bawb sy’n debygol o gael eu heffeithio, os bydd yn penderfynu newid y gwaith y mae wedi cytuno i helpu gydag ef. Er enghraifft, byddai angen gwneud hyn petai’n cytuno i osod gwres canolog nwy, ond yna ei fod am newid i wres canolog trydan yn lle;
  • cael eich caniatâd chi cyn iddo newid unrhyw un o’r amodau y mae'n rhaid i chi eu bodloni er mwyn cael cymorth. Er enghraifft, os bydd yn cynnig grant i chi ar yr amod eich bod yn talu £500 tuag at gost yr atgyweiriadau, ond ei fod am godi’r swm yma i £1000, mae’n rhaid cael eich caniatâd chi yn gyntaf.

Os ydych angen help i wneud cais am welliannau i’ch cartref, gallwch gysylltu â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cymorth gyda gwelliannau i’r cartref os ydych yn byw mewn llety rhent

Os ydych yn rhentu eich cartref ac yn gofyn i'ch awdurdod lleol am gymorth gyda gwelliannau i’ch cartref, fe fydd angen i chi gael caniatâd eich landlord cyn y bydd yr awdurdod lleol yn cytuno i’ch helpu. Os ydych yn anabl ac mae'r newidiadau'n ymwneud â'ch anabledd, yna ni ddylai eich landlord wrthod caniatâd onid oes rheswm da ganddo. Mewn rhai achosion, efallai y bydd eich landlord yn gyfrifol am wneud y newidiadau hyn.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â’r ddyletswydd sydd ar landlord i wneud addasiadau i bobl anabl, gweler Gwahaniaethu ar sail anabledd.

Os oes angen atgyweirio’ch cartref, efallai y bydd yn rhaid i’ch landlord wneud yr atgyweiriadau sydd eu hangen arnoch.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â’r ddyletswydd sydd ar eich landlord i wneud atgyweiriadau, gweler Cael atgyweiriadau tra’n rhentu

Rydych hefyd yn medru cael cymorth gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru cynnig cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Talu grantiau a benthyciadau

Yn gyffredinol, nid oes yn rhaid i awdurdod lleol dalu grant neu fenthyciad o fewn cyfnod penodol o amser. Fodd bynnag, os yw rheolau’r awdurdod lleol ei hun yn gosod cyfyngiad amser, mae’n rhaid iddo eich talu o fewn y cyfyngiad amser hyn.

Grantiau Cyfleusterau i'r Anabl

Mae yna reolau arbennig ar gyfer cael Grant Cyfleusterau i’r Anabl. Mae’r rhain yn wahanol i’r rheolau sy’n berthnasol ar gyfer cael cymorth gyda gwelliannau i’r cartref (gweler y pennawd Help gyda gwelliannau i'r cartref).

Beth yw Grant Cyfleusterau i’r Anabl

Mae Grant Cyfleusterau i’r Anabl yn grant sydd ar gael oddi wrth eich awdurdod lleol ar gyfer gwaith sy’n hanfodol i helpu person anabl i fyw bywyd annibynnol. Gallech, er enghraifft, gael grant cyfleusterau i’r anabl ar gyfer y canlynol:-

  • Ei gwneud hi’n haws mynd i mewn i'ch cartref a dod allan, er enghraifft, trwy ledaenu drysau neu ddarparu rampiau.
  • Ei gwneud hi’n haws cael mynediad i’r ystafell fyw, ystafell wely, ty bach, ystafell ymolchi neu’r gegin, er enghraifft, trwy osod lifft ar y grisiau, neu ddarparu ystafell ymolchi ar y llawr gwaelod.
  • Ei gwneud hi’n haws neu’n fwy diogel cael mynediad i’ch gardd
  • Darparu cyfleusterau priodol ar gyfer yr ystafell ymolchi neu'r gegin
  • Darparu neu wella’r system wresogi
  • Sicrhau eich diogelwch, er enghraifft, trwy ddarparu ystafell sydd wedi ei addasu’n arbennig lle y byddai’n ddiogel eich gadael ar eich pen eich hun, neu trwy ddarparu gwell goleuadau ar gyfer gwell gwelededd
  • Eich helpu i fynd o amgylch eich cartref fel eich bod yn medru gofalu am rywun sy’n byw gyda chi ac sydd angen gofal.

Mae’n rhaid i awdurdod lleol roi grant cyfleusterau i’r anabl i chi os ydych yn cwrdd â’r amodau ar gyfer derbyn y grant.

Gwneud cais am Grant Cyfleusterau i’r Anabl

Mae perchnogionbreswylwyr, landlordiaid, tenantiaid, trwyddedigion, a phreswylwyr rhai cychod preswyl a chartrefi parc yn medru gwneud cais am grant cyfleusterau i’r anabl, ar yr amod fod y gwaith er lles person anabl sy’n byw neu a fydd yn byw yn yr adeilad.

I wneud cais am grant cyfleusterau i’r anabl, fe fydd angen i chi gwblhau ffurflen sydd ar gael oddi wrth eich awdurdod lleol. Mae’n bosib y byddant yn gofyn am wybodaeth a/neu cynnal profion cyn i chi wneud cais ffurfiol. Hefyd, mae’n bosib y bydd angen i chi gael cymeradwyaeth ffurfiol ar gyfer rheoliadau adeiladau, cynllunio, adeilad rhestredig neu ddibenion ardal o gadwraeth.

Mae’n bosib y bydd gan eich awdurdod lleol restr o benseiri lleol, tirfesuryddion ac adeiladwyr sy’n arbenigo mewn gwaith adnewyddu, y mae modd i chi ofyn i’w gweld pan yn dewis contractwr ar gyfer y gwaith ar eich cartref. Os ydych yn bwriadu cwblhau’r gwaith eich hun, ni fyddwch yn medru hawlio am gost eich llafur.

Unwaith y byddwch wedi gwneud cais am grant, mae’n rhaid i’ch awdurdod lleol ddweud wrthoch ynglyn â’u penderfyniad cyn gynted ag y bo modd, ac heb fod yn hwyrach na chwe mis wedi i chi wneud cais.

Bod yn gymwys ar gyfer Grant Cyfleusterau i’r Anabl

Gallwch ond cael grant cyfleusterau i’r anabl os yw’r gwaith sydd angen ei wneud:-

  • Yn angenrheidiol ac yn briodol er mwyn cwrdd â’ch anghenion. Fe fydd eich awdurdod lleol fel arfer yn gofyn i therapydd galwedigaethol am eu barn ar p'un ai eich bod chi angen y gwaith ai peidio; ac
  • Yn rhesymol ac yn ymarferol, o ystyried oed eich cartref a’i gyflwr. Er enghraifft, os yw eich cartref mewn cyflwr difrifol o ddadfeiliad, efallai na fydd yn ymarferol gwneud y gwaith sydd ei angen.

Os ydych yn byw mewn llety rhent a’ch bod yn gwneud cais am grant cyfleusterau i’r anabl ar gyfer gwaith i ardal gymunedol yr adeilad yr ydych yn byw ynddo, dylech sicrhau eich bod yn gyfrifol am wneud y gwaith. Os yw eich landlord yn gyfrifol am wneud y gwaith, ni fyddwch yn medru cael grant. Efallai y bydd eich landlord yn medru gwneud cais am grant yn lle.

Os ydych angen help wrth wneud cais am grant cyfleusterau i’r anabl, gallwch gysylltu â chynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth. I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru rhoi cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar CAB agosaf.

Faint o grant fyddwch chi’n ei dderbyn

Ni fydd grant cyfleusterau i’r anabl yn fwy na £30,000 yn Lloegr a £36,000 yng Nghymru. Ond, mae eich awdurdod lleol yn medru ychwanegu at hyn, gan ei fod yn medru rhoi cymorth arall i chi gyda gwelliannau i’r cartref (gweler y pennawd Help gyda gwelliannau i'r cartref). Fe fydd cyfanswm y grant a gewch yn dibynnu ar eich incwm a’ch cynilion, os nad yw’r gwaith ar gyfer cwrdd ag anghenion person anabl o dan 16 neu, mewn rhai achosion, dros 16 ond o dan 19.

Cael grant Cyfleusterau i’r Anabl os ydych yn byw mewn llety rhent

Os ydych yn rhentu eich cartref ac yn gofyn i'ch awdurdod lleol am grant cyfleusterau i’r anabl, fe fydd angen i chi gael caniatâd eich landlord cyn y bydd eich awdurdod lleol yn cytuno i’ch helpu.

Ond, ni ddylai eich landlord wrthod caniatâd heb reswm da iawn.

Os ydych chi angen gwneud newidiadau i’ch cartref oherwydd eich anabledd, dylai'ch landlord gytuno i hyn, onid oes rheswm da ganddo dros beidio â gwneud hynny. Os nad yw’ch landlord yn cytuno, mae’n bosib fod hyn yn wahaniaethu ar sail anabledd ac mae’n bosib ei fod yn torri’r gyfraith.

Os ydych chi angen gwneud newidiadau penodol i’ch cartref oherwydd eich anabledd, efallai y bydd eich landlord yn gyfrifol amdanynt. Nid yw’r rheol hon yn berthnasol mewn rhai achosion ble mae’ r landlord yn byw yn yr un eiddo â chi.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â’r ddyletswydd sydd ar landlord i wneud addasiadau i bobl anabl, gweler Gwahaniaethu ar sail anabledd.

Os oes angen atgyweirio’ch cartref, efallai y bydd eich landlord hefyd yn gyfrifol amdanynt.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â’r ddyletswydd sydd ar eich landlord i wneud atgyweiriadau, gweler Cael atgyweiriadau tra’n rhentu

Rydych hefyd yn medru cael cymorth gan gynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn Canolfan Cyngor ar Bopeth.  I chwilio am fanylion eich CAB agosaf, gan gynnwys y rhai sy’n medru cynnig cyngor drwy'r e-bost, cliciwch ar  CAB agosaf.

Cynlluniau effeithlonrwydd ynni yn y cartref

Mae yna amrywiaeth o grantiau a chynlluniau effeithlonrwydd ynni ar gael. Y prif gynllun yw cynllun effeithlonrwydd ynni yn y cartref a elwir yn Rhwymedigaeth Cwmnïau Ynni. Mae'r rhaglen Nyth ar gael yng Nghymru hefyd. Mae ar gael i berchnogion-breswylwyr a phobl sy'n rhentu llety. Hefyd, mae’n bosib y cewch gymorth pellach gydag inswleiddio’ch cartref – gweler y pennawd. Help gyda gwelliannau i'r cartref.

Am fwy o wybodaeth ynglyn â’r Rhwymedigaeth Cwmnïau Ynni a rhaglen Nyth, gweler Grantiau a chynlluniau i’ch helpu i arbed arian ar filiau ynni.

Rhaglen addasiadau ymateb buan yng Nghymru

Os ydych yn byw yng Nghymru, a’ch bod yn anabl yn gorfforol neu eich bod yn 60 oed neu'n hyn, efallai y byddwch yn medru cael cymorth o dan Raglen Addasiadau Ymateb Buan. Gallwch gael cymorth gyda mân-addasiadau i’ch cartref fel y gallwch gael eich rhyddhau o’r ysbyty a dychwelyd i fyw’n ddiogel yn eich cartref. Hefyd, mae’n bosib y byddwch yn medru cael cymorth os nad ydych mewn ysbyty. Gallwch gael hyd at £350 o gymorth.

Gallwch gael addasiadau amrywiol i’ch cartref o dan y rhaglen, er enghraifft:-

  • Rampiau bach
  • Rheiliau a gripiau llaw
  • Ffordd dan do at y ty bach
  • Lefelu llwybrau
  • Larymau diogelwch cymunedol
  • Mesurau diogelwch yn eich cartref.

Mae’n rhaid i chi gael eich cyfeirio at y rhaglen gan Berson Iechyd Proffesiynol. Nid oes modd i chi wneud cais yn uniongyrchol ar eich pen eich hun. I gael cymorth, mae’n rhaid i chi fod yn berchennog ar eich cartref neu yn denant. Fel arfer, mae’n rhaid eich bod yn 60 oed a throsodd, a/neu bod gennych anabledd corfforol, a’ch bod chi:-

  • Yn yr ysbyty; neu
  • Wedi cael eich rhyddhau o’r ysbyty yn ddiweddar; neu
  • Am barhau i fyw’n annibynnol yn eich cartref.

Dylai’r gwaith ar eich cartref gael ei gwblhau o fewn 15 diwrnod i’r diwrnod y cawsoch eich cyfeirio at y rhaglen.

Caiff y Rhaglen Addasiadau Ymateb Buan ei weithredu gan Care and Repair Cymru. Am fanylion cyswllt, gweler y pennawd Asiantaethau Gwella’r Cartref.

Asiantaethau Gwella’r Cartref

Cymdeithasau sydd ddim â'r bwriad o wneud elw yw Asiantaethau Gwella’r Cartref (HIAs) sy’n cael eu rhedeg gan gymdeithasau tai, awdurdodau lleol ac elusennau. Maent yn medru helpu pobl sy’n berchen ar eu cartrefi eu hun, neu sy’n byw mewn llety sy’n cael ei rentu’n breifat, neu sy’n oedrannus, yn anabl neu sydd ar incwm isel i atgyweirio, cynnal a chadw neu addasu eu cartref.

Er enghraifft, mae HIA yn medru:

  • trefnu i waith atgyweirio gael ei wneud yn eich cartref
  • eich helpu i gael nawdd er mwyn i atgyweiriadau gael eu cwblhau yn eich cartref
  • rhoi cyngor i chi ar amrywiaeth o faterion sy’n effeithio ar eich amodau byw
  • trefnu bod cymhorthion bach ac addasiadau’n cael eu gwneud i’ch helpu i fyw’n annibynnol yn eich cartref
  • gosod mesurau diogelwch yn eich cartref fel cloeon drws a ffenest, cadwyni ar y drws a gwylwyr.

Mae Foundations (yn Lloegr) a Care and Repair Cymru (yng Nghymru) yn medru eich rhoi mewn cysylltiad â’ch cymdeithas leol, os oes un yn bodoli. Dyma'r manylion cyswllt:-

Foundations

Bleaklow House
Howard Town Mill
Glossop
SK13 8HT
Rhif ffôn: 08458 645210
Ebost: foundations@cel.co.uk
Gwefan: www.foundations.uk.com

Care and Repair Cymru

Ty Norbury
Heol Norbury
Caerdydd
CF5 3AS
Rhif ffôn: 029 2057 6286
Ffacs: 029 2057 6283
E-bost: enquiries@careandrepair.org.uk
Gwefan: www.careandrepair.org.uk

Did this advice help?