Neidio i’r cynnwys Neidio i’r troedyn

Mae’r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Newid gwlad

Treth incwm

Beth yw Treth Incwm

Treth incwm yw treth a delir ar incwm. Caiff ei dalu gan weithwyr a phobol sy’n hunan gyflogedig. Gall fod yn daladwy hefyd os nad ydych yn gweithio, er enghraifft, os oes gennych incwm o bensiwn neu gynilion. Nid yw pob math o incwm yn drethadwy ac yn anaml iawn y caiff eich holl incwm ei drethu. Nid oes lleiafswm oedran lle mae person yn dod yn agored i dalu treth. Beth sy’n bwysig yw swm eich incwm trethadwy. Os yw hwn islaw lefel arbennig, nid oes unrhyw dreth yn daladwy.

Mae incwm lle mae’n rhaid talu treth yn cynnwys:

  • enillion cyflogaeth, yn cynnwys buddion ymarferol
  • enillion hunan gyflogaeth
  • y rhan fwyaf o gynlluniau pensiwn, yn cynnwys pensiynau gwladol, galwedigaethol a phersonol
  • rhai budd-daliadau nawdd cymdeithasol
  • llog ar y rhan fwyaf o gynilion
  • incwm o gyfranddaliadau (difidendau)
  • incwm rhent
  • incwm o ymddiriedolaeth.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â pha fathau o incwm sy’n drethadwy, gweler Incwm trethadwy ac anrhethadwy.

Sut y caiff treth incwm ei gyfrifo

Er mwyn cyfrifo’n fras faint o dreth incwm sy’n daladwy ar gyfer blwyddyn dreth benodol, defnyddiwch y camau canlynol. Mae rheolau treth incwm yn gymhleth ac felly fydd hwn ddim o anghenraid yn rhoi’r ateb manwl cywir ymhob achos:

Cam 1 Adiwch at ei gilydd eich holl incwm trethadwy, cyn treth, o bob ffynhonnell, yn cynnwys enillion cyflogaeth ac elw hunan gyflogaeth, budd-daliadau nawdd cymdeithasol trethadwy, incwm o rentu llety, pensiynau a llog o gyfrifon banc a chymdeithasau adeiladu, am y flwyddyn honno. Cofiwch eithrio incwm anhrethadwy megis budd-dal tai, credyd pensiwn, lwfans mamolaeth, budd-dal plant, credyd treth plant a chredyd treth gwaith, lwfans byw i’r anabl, gwobrau bondiau premiwm ac enillion ar y loteri. Am restr lawn o incwm sy’n rhydd o dreth gweler Incwm trethadwy ac anrhethadwy. Rhaid i chi ddefnyddio symiau gros yng Ngham 1, hynny yw, y swm o incwm trethadwy cyn y didynnir unrhyw dreth.

Cam 2 Gwiriwch a allwch chi hawlio gostyngiad treth am unrhyw arian yr ydych wedi’i wario dros y flwyddyn. Er enghraifft, ar eich cyfraniadau tuag at flwydd-dal ymddeol, (ond nid ar gyfraniadau pensiwn lle rhoddir gostyngiad treth yn y ffynhonnell - caiff y rhain eu hystyried yng Ngham 4) neu am dalu rhai treuliau cyflogaeth arbennig. Dilëwch y rhain yn y fan hon. Os ydych chi’ch hunan gyflogedig, didynnir treuliau busnes cyn cyrraedd eich elw trethadwy.

Cam 3 Ymchwiliwch i weld pa lwfansau treth y mae gennych hawl iddynt. Os ydych chi’n byw yn y DU o ddydd i ddydd, fe fydd gennych hawl i lwfans personol, oni bai fod eich incwm yn fwy na £100,000. Efallai y byddwch chi hefyd yn gymwys i fwy o lwfans personol, gan ddibynnu ar eich dyddiad geni ac ar swm eich incwm, ac efallai y byddwch yn gymwys i dderbyn Lwfans Person Dall (neu weddill Lwfans Person Dall eich priod). Didynnir y lwfansau hyn yn y cam hwn yn y cyfrifiad, gan adael swm o incwm ar yr hyn mae treth yn daladwy. Gelwir y swm hwn yn incwm trethadwy.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â lwfansau treth, gweler Symiau a Lwfansau Treth incwm.

Cam 4 Er mwyn cyfrifo’r dreth sy’n daladwy ar gyfer 2013/14, fe ddylech:

  • gyfrifo’r dreth ar eich incwm trethadwy i fyny hyd at derfyn o £32,010 ar 20%. Bydd incwm cyfrifon, mewn rhai amgylchiadau, yn drethadwy ar 10 y cant yn unig, hyd yn oed os bydd eich banc neu gymdeithas adeiladu wedi ei drethu ar 20 y cant ac felly bydd ad-daliad yn ddyledus, yna
  • os oes gennych incwm trethadwy sy dros £32,010, cyfrifwch y dreth ar yr incwm trethadwy sydd dros £32,010, ac i fyny hyd at £150,000 ar 40%, yna
  • os oes gennych incwm trethadwy sy dros £150,000, cyfrifwch y dreth ar yr incwm trethadwy sy dros £150,000 ar 45%, yna
  • adiwch y tri ffigwr olaf at ei gilydd. Dyma’r cyfanswm treth sy’n daladwy ar gyfer 2013/2014 ond

O 7 Ionawr 2013, os yw’ch aelwyd yn cael Budd-dâl Plant ac mae rhywun sy’n byw ar yr aelwyd ag incwm sydd dros £50,000, efallai y bydd yn rhaid iddynt dalu treth ychwanegol ar ben y swm uchod. Am fwy o wybodaeth, gweler Budd-dal Plant a threth os oes incwm uchel gennych.

Enghraifft: Mae eich incwm trethadwy yn £11,000 ar ôl didynnu eich lwfans personol o’ch cyfanswm incwm.

Nid oes gennych incwm trethadwy uwch na £32,010 ac felly fe fyddwch yn talu treth ar y gyfradd sylfaenol o 20% ar eich holl incwm trethadwy. 20% X £11,000 yw £2,200.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag incwm cynilion, gweler Cyfraddau Treth Incwm.

Fe allwch gael mwy o wybodaeth am gyfraddau treth incwm ar wefan GOV.UK ar: https://www.gov.uk/income-tax-rates

Fe ddylech chi fod yn gallu gweithio allan nawr y cyfanswm treth ar gyfer y flwyddyn, oni bai eich bod yn gymwys i dderbyn Lwfans Pâr Priod (gweler Cam 5). Ar ôl i chi gyfrifo'r cyfanswm treth sy’n ddyledus, tynnwch i ffwrdd y dreth sydd eisoes wedi’i dalu - hynny yw, didyniadau treth TWE o enillion cyflogaeth a phensiynau galwedigaethol, a threth a ddidynnwyd yn y ffynhonnell o incwm cynilion.

Cam 5 Os ydych chi’n briod neu mewn partneriaeth sifil, ac un ohonoch wedi’ch geni cyn 6 Ebrill 1935, bydd Lwfans Pâr Priod yn ddyledus. Os ydych chi’n hawlio’r lwfans hwn, bydd 10 y cant o’r Lwfans Pâr Priod yn cael ei ddidynnu o’ch bil treth yn y cam hwn.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â hawlio Lwfans Pâr Priod, gweler Symiau a Lwfansau Treth incwm.

Efallai na fydd dilyn y camau hyn yn rhoi’r canlyniad iawn i chi os:

  • ydych chi’n hunan gyflogedig ac wedi gwneud colled dros y flwyddyn
  • ydych chi dros 65, yn rhoi taliadau elusengar trwy Gymorth Rhodd ac mae eich lwfansau personol ar sail oed yn cael eu lleihau oherwydd lefel eich incwm
  • oes gennych incwm dramor sy’n cael ei drethu dramor.

Incwm anrhethadwy

Mae peth incwm yn anrhethadwy, sy’n golygu nad oes treth yn cael ei dalu arno. Felly fe ddylid anwybyddu’r incwm hwn wrth gyfrifo faint o dreth sy’n daladwy. Mae enghreifftiau o incwm sy ddim yn drethadwy yn cynnwys gwobrau bondiau premiwm, Budd-dal Tai a Budd-dal Plant.

Er mwyn gweld rhestr o incwm sy ddim yn drethadwy, gweler Incwm trethadwy ac anrhethadwy.

Lwfansau Treth

Os ydych chi’n byw yn y DU o ddydd i ddydd, fe fydd gennych hawl i lwfans treth personol sylfaenol, oni bai fod eich incwm yn fwy na £100,000. Efallai y byddwch chi hefyd yn gymwys i dderbyn lwfansau eraill ar ben y lwfans sylfaenol. Mae hyn yn golygu y bydd peth o’ch incwm, a fyddai fel arall yn drethadwy, yn rhydd o dreth.

Efallai y bydd hawl gennych i fwy o lwfans treth personol, gan ddibynnu a gawsoch chi eich geni cyn 6 Ebrill 1948 neu ar ôl y dyddiad yma.

Os ydych chi’n weithiwr ac felly yn cael eich trethu o dan y system Talu Wrth Ennill (TWE/PAYE), fe gaiff eich lwfansau personol eu lledu drwy’r flwyddyn, fel eich bod bob wythnos neu bob mis yn derbyn rhyw swm arbennig o incwm yn rhydd o dreth ac yna’n talu treth ar y gweddill. Os ydych chi’n hunan gyflogedig neu gydag incwm trethadwy ond ddim yn gweithio, caiff eich lwfansau personol eu cymryd i ystyriaeth wrth gyfrifo eich bil treth ar ôl i chi anfon eich ffurflen dreth flynyddol neu gais am ad-daliad.

Am wybodaeth ynglŷn â lwfansau treth a phwy sy’n gallu hawlio pa lwfansau, gweler Symiau a Lwfansau Treth incwm.

Gostyngiadau treth

Yn ychwanegol at lwfansau treth personol, gall incwm gaiff ei wario ar rai pethau arbennig, er enghraifft, tanysgrifiadau proffesiynol neu gost offer eich gwaith, gael eu didynnu wrth gyfrifo treth. Adwaenir hwn fel gostyngiad treth ar dreuliau. Gall y gostyngiadau hyn leihau swm eich incwm trethadwy fel eich bod yn talu llai o dreth.

Mae gostyngiadau treth i weithwyr yn cael eu lledu trwy’r flwyddyn yn yr un modd â lwfansau treth personol. Mae gostyngiadau treth i bobol hunan gyflogedig a phobol sydd ag incwm trethadwy ond sy ddim yn gweithio yn cael eu hystyried pan gyfrifir eu bil treth ar ôl iddynt anfon eu ffurflen dreth flynyddol neu hawliad am ad-daliad.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â gostyngiadau treth, gweler Gostyngiadau treth.

Cyfraddau treth incwm

Caiff incwm ei drethu ar gyfraddau canrannol gwahanol, yn dibynnu ar swm yr incwm trethadwy a ffynhonnell yr incwm.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â chyfraddau treth incwm, yn cynnwys cyfraddau blynyddoedd blaenorol a sut i gyfrifo faint o dreth sy’n daladwy, gweler Cyfraddau Treth Incwm.

Incwm lle talwyd treth eisoes

Pan fyddwch chi’n cyfrifo’r dreth sy’n ddyledus, mae angen i chi weithio allan os ydych chi wedi derbyn unrhyw incwm lle talwyd treth eisoes. Er enghraifft, mae llog ar gynilion mewn cymdeithas adeiladu neu fanc, lle telir y llog i chi ar ôl i’r gymdeithas adeiladu/banc gymryd y dreth oddi arno. Gall taliadau o bensiwn cyflogaeth neu alwedigaethol hefyd gael treth wedi’i dynnu oddi arno cyn y gwneir taliad i chi.

Pan fyddwch chi’n gweithio allan y cyfanswm treth sy’n ddyledus am y flwyddyn, mae angen i chi gymryd i ystyriaeth y ffaith fod treth eisoes wedi’i dalu ar yr incwm hwn. Mae cyfanswm gros yr incwm hwn (hynny yw, y cyfanswm yr ydych wedi’i dderbyn gyda’r dreth wedi’i ddidynnu) yn cael ei ystyried wrth gyfrifo eich cyfanswm incwm trethadwy cyn i lwfansau personol a gostyngiadau treth gael eu tynnu i ffwrdd.

Cyfraniadau Yswiriant Gwladol

Yn ogystal â gwirio fod y dreth gywir wedi’i dynnu oddi ar eich cyflog, fe allwch chi hefyd wirio fod y cyfraniadau yswiriant gwladol cywir wedi’u didynnu, gan adael felly'r cyflog cywir i fynd adre. Cyfrifir cyfraniadau yswiriant gwladol ar incwm gros. Ar gyfer gweithwyr fe’u didynnir ar gyfraddau gwahanol yn dibynnu ar eich trefniadau pensiwn ac ar lefel eich incwm.

Os ydych chi’n hunan gyflogedig yr ydych yn talu cyfraniadau yswiriant gwladol ar gyfraddau gwahanol, yn dibynnu ar eich elw.

Er mwyn cael help i gyfrifo eich cyfraniadau yswiriant gwladol er mwyn gweithio allan beth yw’ch cyflog mynd adre, dylid cysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, mewn swyddfa Cyngor ar Bopeth. Er mwyn chwilio am fanylion eich CAB agosaf, yn cynnwys y rheiny sy’n gallu rhoi cyngor trwy ebost, cliciwch ar CAB agosaf.

Cadw Cofnodion

Os ydych chi’n drethdalwr, mae’n rhaid i chi, yn ôl y gyfraith, gadw cofnodion o’ch incwm ac unrhyw dreuliau yr ydych yn eu hawlio yn erbyn treth. Bydd angen y cofnodion hyn arnoch os bydd y swyddfa dreth yn gofyn i chi am gwblhau ffurflen dreth. Rhaid i chi gadw cofnodion personol neu di-fusnes am 22 mis ar ôl diwedd y flwyddyn dreth y maen nhw’n berthnasol iddi, a rhaid i chi gadw cofnodion busnes am 5 blwyddyn a 10 mis ar ôl diwedd y flwyddyn dreth y maen nhw’n berthnasol iddi.

Sut mae Cyllid a Thollau EM yn casglu treth incwm

Didynnu treth yn y ffynhonnell

Mae’r rhan fwyaf o drethdalwyr yn talu eu treth trwy ddidyniadau a wneir o’u hincwm cyn iddynt ei dderbyn. Gelwir hyn yn ddidyniad yn y ffynhonnell.

Rhai o’r enghreifftiau mwyaf cyffredin o ddidynnu yn y ffynhonnell ydyw TWE, gweler isod, a llog banciau a chymdeithasau adeiladu, gweler isod.

Talu Wrth Ennill (TWE/PAYE)

Yn ôl y gyfraith, mae unrhyw un sy’n talu gweithwyr neu aelodau o gynlluniau pensiwn galwedigaethol yn rhwymedig o weithredu'r system TWE. Mae hyn yn golygu fod yn rhaid iddynt ddidynnu treth incwm a chyfraniadau yswiriant gwladol dosbarth 1 o’r taliadau a wneir ganddynt, a rhaid iddynt anfon y symiau hyn at Gyllid a Thollau EM (HMRC).

Yr ydych yn gymwys i dderbyn cadarnhad ysgrifenedig o ddidyniadau a wnaed trwy:

  • slipiau talu, yn dangos cyflog gros, didyniadau a wnaed a’r
  • cyflog net os ydych chi’n weithiwr; a
  • tystysgrif P60 ar ddiwedd pob blwyddyn dreth, yn cadarnhau swm yr enillion gros neu bensiwn, ac unrhyw dreth incwm a chyfraniadau yswiriant gwladol dosbarth 1 a ddidynnwyd; a
  • tystysgrif P45 pa bryd bynnag y byddwch chi’n newid, sy’n dangos y gyflog a’r dreth yn y swydd yr ydych yn ei gadael, y cod treth sy’n weithredol ar eich enillion pan adawoch chi’r swydd, ac mewn rhai achosion, yr enillion a’r dreth incwm a ddidynnwyd yn y flwyddyn dreth hyd y dyddiad penodol.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn â TWE a hysbysu’r swyddfa dreth am incwm trethadwy, gweler Y cynllun Talu Wrth Ennill (TWE/PAYE).

Llog Banciau a Chymdeithasau Adeiladu

Mae banciau a chymdeithasau adeiladu yn didynnu treth incwm o’r llog a dalwyd ar y rhan fwyaf o arian a wnaed gyda nhw gan unigolion, a thalu hwn wedyn i HMRC. Gwneir hyn cyn i’r llog gael ei dalu i mewn i’ch cyfrif.

Rhaid i’r banc neu’r gymdeithas adeiladu gadarnhau'r swm o log a enillwyd ymhob blwyddyn dreth a’r swm o dreth a ddidynnwyd. Rhaid i’r banc neu’r gymdeithas adeiladu roi gwybodaeth i chi am ddim os gofynnwch amdano. Mae nifer o fanciau a chymdeithasau adeiladu yn anfon y manylion hyn i bob un o’u buddsoddwyr bob blwyddyn, yn ôl yr arfer. Gall cyfriflenni a llyfrau pas ddangos y wybodaeth hon hefyd.

Os nad oes angen i chi dalu unrhyw dreth ar y llog hwn, er enghraifft, oherwydd bod eich cyfanswm incwm trethadwy o bob ffynhonnell yn syrthio’n is na’ch lwfansau treth personol am y flwyddyn dreth, fe allwch drefnu derbyn eich llog gros, hynny yw, heb ddidynnu treth. Fe ddylech chi ofyn i gangen eich banc neu gymdeithas adeiladu am ffurflen R85, ac fe ddylech chi gwblhau hon a’i dychwelyd i’r gangen. Telir llog wedyn heb ddidynnu treth, gan osgoi'r angen i hawlio ad-daliad treth.

Casglu treth trwy Hunan Asesiad

Bydd yn rhaid talu treth yn uniongyrchol i HMRC trwy system Hunan Asesiad lle nad oedd yr atebolrwydd llawn o ddidynnu yn y ffynhonnell ddim yn digwydd neu yn methu digwydd. Bydd hyn yn digwydd, er enghraifft:

  • gydag elw o hunan gyflogaeth
  • incwm rhentu o eiddo
  • llog gros a dderbyniwyd, er enghraifft, ar gyfrifon buddsoddiadau Cynilion Cenedlaethol
  • incwm o dramor
  • rhoddion ymarferol yn perthyn i gyflogaeth.
  • derbyn Budd-dal Plant ble mae rhywun sy’n byw ar yr aelwyd ag incwm trethadwy o dros £50,000, o 7 Ionawr 2013. Am fwy o wybodaeth, gweler Budd-dal Plant a threth os oes incwm uchel gennych.

Y broses Hunan Asesiad

Os oes rhaid i chi dalu’ch treth trwy Hunan Asesiad oherwydd eich bod chi, er enghraifft, yn hunan gyflogedig, yna mae’n rhaid i chi lenwi ffurflen dreth flynyddol. Bydd HMRC yn cyfrifo eich bil treth ar sail y ffigurau yn eich ffurflen dreth ond fe allwch chi weithio'r swm o dreth sy’n ddyledus eich hunan os ydych chi’n dymuno, ond bydd HMRC yn gwneud y cyfrifiad.

Talu o dan Hunan Asesiad

Os ydych chi’n anfon ffurflen dreth bapur yn ôl erbyn y dyddiad cau 31 Hydref yn dilyn diwedd y flwyddyn dreth, anfonir cyfrifiad treth atoch. Bydd HMRC yn dilyn hyn gyda datganiad cyfrif, sydd fel bil treth, mewn pryd ar gyfer y dyddiad y dylid talu, sef 31 Ionawr. Os ydych chi’n llenwi ffurflen ar-lein, caiff eich bil ei gyfrifo’n awtomatig. Mae dyddiad cau a’r dyddiad y mae’r taliad yn ddyledus yr un, sef, 31 Ionawr yn dilyn diwedd y flwyddyn dreth.

Am wybodaeth ynglŷn â ffurflenni treth, gweler Ffurflenni Treth.

Am fwy o wybodaeth ynglŷn ag Hunan Asesiad, gweler Hunan Asesiad.

Os ydych chi am help gyda’r broses Hunan Asesiad, fe ddylech chi gysylltu â Chyllid a Thollau EM, neu gysylltu ag ymgynghorydd profiadol, er enghraifft, yn swyddfa Cyngor ar Bopeth. Er mwyn chwilio am fanylion eich CAB agosaf, yn cynnwys y rheiny sy’n gallu rhoi cyngor trwy ebost, cliciwch ar CAB agosaf.