Rhodd
Rhodd

Sut i hawlio Budd-dal Tai

Mae'r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Gweler cyngor ar gyfer Gweler cyngor ar gyfer Lloegr, Gweler cyngor ar gyfer Gogledd Iwerddon, Gweler cyngor ar gyfer Yr Alban

Mae Budd-dal Tai wedi dod i ben i’r rhan fwyaf o bobl o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth

Efallai y gallwch wneud hawliad newydd am Fudd-dal Tai os ydych chi:

  • wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth

  • yn byw mewn llety dros dro neu lety â chymorth – waeth beth fo’ch oedran

Gwiriwch a allwch gael Budd-dal Tai

Fel arfer mae angen i chi wneud cais am Fudd-dal Tai drwy eich cyngor lleol.

Os nad yw Budd-dal Tai yn ddigon i dalu eich rhent, efallai y byddwch hefyd yn gallu cael Taliad at Gostau Tai. Mae hwn yn daliad ychwanegol i’ch helpu i dalu eich rhent. Roedd y Taliad at Gostau Tai yn arfer cael ei alw’n Taliad Disgresiwn at Gostau Tai (DHP).

Gwneud cais am Fudd-dal Tai yn eich ardal

Edrychwch ar wefan eich cyngor lleol i gael gwybod sut i wneud cais. Gallwch ddod o hyd i wefan eich cyngor lleol ar GOV.UK. https://www.gov.uk/apply-housing-benefit-from-council . Dylai’r wefan hefyd ddweud a allwch chi gael unrhyw help ychwanegol i wneud cais - er enghraifft, efallai y byddwch chi’n gallu gwneud cais yn bersonol os byddech chi’n ei chael hi’n anodd gwneud cais ar-lein.

Os ydych chi’n gwneud cais am Gredyd Pensiwn

Gallwch ddweud wrth y Gwasanaeth Pensiwn yr hoffech wneud cais am Fudd-dal Tai ar yr un pryd.

Dylai'r Gwasanaeth Pensiwn anfon eich ffurflen wedi'i chwblhau i'ch cyngor lleol.

Os na fyddwch wedi clywed unrhyw beth ar ôl 2 wythnos, gallwch:

Os ydych chi yn y sefyllfa hon, gellir ôl-ddyddio eich Budd-dal Tai i’r dyddiad pan wnaethoch gais amdano ar yr un pryd â Chredyd Pensiwn.

Os ydych chi'n byw gyda'ch partner

Dim ond un ohonoch sydd angen hawlio Budd-dal Tai.

Bydd angen i chi roi eich manylion chi a’ch partner ar y ffurflen. Bydd eich cyngor lleol yn ystyried eich incwm chi ac incwm eich partner wrth benderfynu faint o Fudd-dal Tai y byddwch yn ei gael.

Llenwi’r ffurflen

Byddwch mor benodol ag y gallwch wrth ateb y cwestiynau. Mae’n syniad da casglu’r holl wybodaeth sydd ei hangen arnoch chi cyn i chi ddechrau. Er enghraifft, gwiriwch faint rydych yn ei ennill ac enw pwy sydd wedi'i ysgrifennu ar eich cytundeb tenantiaeth.

Os bydd eich incwm yn newid, eglurwch faint rydych yn meddwl y byddwch yn ei gael a thros ba gyfnod o amser. Mae’n iawn rhoi amcangyfrif – rhowch wybod i’r cyngor.

Os ydych yn cael budd-daliadau eraill

Gwnewch yn siŵr eich bod yn cynnwys manylion unrhyw fudd-daliadau eraill a gewch. Gallai hynny olygu bod gennych hawl yn awtomatig i’r uchafswm o Fudd-dal Tai.

Os nad yw’r ffurflen yn gofyn am eich budd-daliadau eraill, ysgrifennwch ar ddarn o bapur ar wahân:

  • y budd-daliadau a gewch

  • pa mor hir rydych chi wedi bod yn eu hawlio

  • faint a gewch bob wythnos mewn taliadau budd-dal

Os ydych yn talu tâl gwasanaeth

Rhowch fanylion y taliadau gwasanaeth yr ydych yn eu talu am bethau fel casglu sbwriel neu lanhau ardaloedd a rennir y tu allan i'ch fflat. Efallai y gallwch gael Budd-dal Tai i dalu’r costau hyn os yw’r ddau amod canlynol yn wir:

  • mae’r gwasanaeth ar gyfer yr adeilad cyfan – nid eich fflat yn unig

  • mae’n rhaid i chi dalu’r tâl er mwyn byw yn yr adeilad

Ni fydd Budd-dal Tai yn talu taliadau gwasanaeth sydd ar eich cyfer chi neu eich cartref yn unig - fel prydau bwyd neu wres ar gyfer eich fflat. Gallwch ddefnyddio cyfrifiannell budd-daliadau Turn2us i ddarganfod pa help arall y gallech ei gael gyda'r taliadau hyn.

Os oeddech yn gymwys i gael Budd-dal Tai cyn i chi wneud cais

Gofynnwch i'ch Budd-dal Tai gael ei ôl-ddyddio pan fyddwch yn gwneud cais.

Dylai fod gan y ffurflen adran am ôl-ddyddio – weithiau fe’i gelwir yn ‘hawliad hwyr’.

Os nad oes adran am ôl-ddyddio neu hawliadau hwyr, ysgrifennwch ar ddarn o bapur ar wahân:

  • y dyddiad y daethoch yn gymwys i gael Budd-dal Tai - ac eisiau i'ch cais gael ei ôl-ddyddio iddo

  • y rheswm pam na allech chi hawlio yn gynharach

Os ydych o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth

Gellir ôl-ddyddio eich hawliad am hyd at fis os yw un o’r canlynol yn berthnasol i chi:

  • rydych yn sengl

  • mae eich partner hefyd o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth 

Bydd angen rheswm da arnoch dros beidio â hawlio’n gynharach – er enghraifft, os bu farw perthynas agos neu os rhoddodd y cyngor gyngor anghywir i chi am Fudd-dal Tai. Gallwch wirio eich oedran Pensiwn y Wladwriaeth ar GOV.UK.

Os ydych wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth

Gellir ôl-ddyddio eich hawliad am hyd at 3 mis os yw un o’r canlynol yn wir:

  • rydych yn sengl

  • mae eich partner hefyd wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth

Ni fydd angen i chi egluro pam na allech hawlio’n gynharach.

Os ydych yn rhan o gwpl a mai dim ond un ohonoch sydd wedi cyrraedd oedran Pensiwn y Wladwriaeth

Dylech siarad â chynghorydd.

Os ydych yn derbyn iawndal oherwydd i chi gael Thalidomide neu waed heintiedig

Gwnewch yn siŵr eich bod yn cynnwys manylion unrhyw arian a gewch gan:

  • Grant Iechyd Thalidomid

  • y Cynllun Gwaed Heintiedig (IBS) neu Gynllun Cymorth Gwaed Heintiedig yr Alban (SIBSS)

Efallai eich bod yn cael iawndal gan yr IBS neu SIBSS os cawsoch driniaeth GIG yn y 1970au neu’r 1980au a bod y GIG wedi rhoi gwaed i chi a oedd wedi’i heintio â HIV neu Hepatitis C.

Bydd eich taliadau’n rhan o’r IBS neu SIBSS os oeddech yn arfer eu cael gan:

  • Sefydliad Caxton

  • Ymddiriedolaeth Eileen

  • Ymddiriedolaeth Macfarlane

  • MFET Cyf

  • Cronfa Skipton

Bydd y DWP yn anwybyddu’r arian hwn pan fydd yn gweithio allan eich incwm, felly efallai y byddwch yn cael mwy o Fudd-dal Tai.

Anfonwch y ffurflen at eich cyngor lleol

Os ydych chi'n byw yn agos at swyddfa'ch cyngor lleol, fe allech chi gyflwyno'r ffurflen eich hun er mwyn arbed costau postio. Gwnewch yn siŵr eich bod yn cael derbynneb pan fyddwch yn ei chyflwyno.

Os byddwch yn postio’r ffurflen, gofynnwch i Swyddfa'r Post am brawf postio – efallai y bydd angen i chi ddangos pryd y gwnaethoch anfon eich ffurflen.

Os na fydd Budd-dal Tai yn ddigon i dalu eich rhent

Gallwch wneud cais am Daliad Tai – mae hwn yn daliad ychwanegol i’ch helpu i dalu eich rhent am gyfnod byr. Ni fydd yn rhaid i chi dalu'r arian yn ôl.

Gallwch ofyn am Daliad Tai:

  • cyn gynted ag y byddwch wedi gwneud cais am Fudd-dal Tai

  • pan fydd y cyngor yn dweud wrthych faint o Fudd-dal Tai y byddwch yn ei gael 

Gallwch gael gwybod sut i wneud cais am Daliad Tai  ddarganfod sut i wneud cais am Daliad Tai 

I gael amcangyfrif o faint o Fudd-dal Tai y byddwch yn ei gael, gallwch ddefnyddio gwiriwr budd-daliadau Turn2us.

Beth sy'n digwydd nesaf

Os bydd eich cais yn llwyddiannus, dylech gael llythyr gan eich cyngor lleol yn dweud wrthych faint o Fudd-dal Tai a gewch. Cysylltwch â’ch cyngor lleol a gofynnwch am ddiweddariad os na fyddwch chi’n clywed unrhyw beth ar ôl 2 wythnos. 

Dylai'r llythyr hefyd esbonio sut bydd eich Budd-dal Tai yn cael ei dalu. Er enghraifft, fel arfer bydd yn cael ei dalu’n uniongyrchol i’ch cyfrif banc os ydych yn rhentu gan landlord preifat neu gymdeithas dai.

Os ydych chi’n rhentu gan eich cyngor lleol, dim ond y rhan o’ch rhent nad yw eich Budd-dal Tai yn ei thalu fydd yn rhaid i chi ei dalu. Os yw Budd-dal Tai yn talu eich rhent i gyd, mae hyn yn golygu na fydd yn rhaid i chi dalu rhent i’r cyngor. Bydd dal angen i chi wirio’ch cyfrif rhent yn rheolaidd i wneud yn siŵr bod y rhent yn cael ei dalu.

Os bydd eich cais yn aflwyddiannus, dylech gael llythyr gan eich cyngor lleol yn dweud pam wrthych. Gallwch herio’r penderfyniad hwn os credwch ei fod yn anghywir.

Adolygwyd y dudalen ar 16 Hydref 2026