Os ydych chi'n meddwl bod eich penderfyniad Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) yn anghywir – ailystyried gorfodol

Os ydych chi eisiau herio penderfyniad ynghylch Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull

Mae Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull wedi dod i ben i’r rhan fwyaf o bobl. Roedd yn cynnwys 2 fath o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth:

• yn seiliedig ar incwm

• yn seiliedig ar gyfraniadau 

Bydd Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dull newydd yn parhau.

Gallwch barhau i ddefnyddio’r wybodaeth ar y dudalen hon i herio penderfyniad yn ymwneud â Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull.

Os ydych chi’n meddwl bod penderfyniad am eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) yn anghywir, mae pethau y gallwch eu gwneud i geisio ei newid.

Gallwch ofyn i’r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP)  ailedrych ar eu penderfyniad. Gelwir hyn yn ‘ailystyried gorfodol’.

Os ydych eisoes wedi cael ailystyriaeth orfodol ac nid yw’r Adran Gwaith a Phensiynau wedi newid eu meddwl, gallwch apelio i dribiwnlys annibynnol.

Gallwch apelio heb ailystyriaeth orfodol os mai:

• Dyma'r tro cyntaf i'r Adran Gwaith a Phensiynau benderfynu nad oes gennych allu cyfyngedig i weithio

• Nid ydych wedi sgorio digon o bwyntiau yn eich Asesiad Gallu i Weithio

Os nad ydych yn siŵr a oes angen i chi ofyn am ailystyriaeth orfodol, gwiriwch eich llythyr penderfyniad.

Os mai dyma’r tro cyntaf i’r Adran Gwaith a Phensiynau benderfynu eich bod yn ffit i weithio

Nid oes rhaid i chi ofyn am ailystyried gorfodol - dylech apelio i dribiwnlys annibynnol yn lle hynny. Efallai y bydd gennych hawl i Lwfans Cyflogaeth a Chymorth tra eich bod yn aros am benderfyniad ar eich apêl. Darganfyddwch sut i apelio at dribiwnlys annibynnol.

Gofyn am ailystyried gorfodol

Gallwch ofyn am ailystyried gorfodol os ydych chi’n meddwl bod y penderfyniad anghywir wedi’i wneud am y canlynol:

• bod Lwfans Cyflogaeth a Chymorth wedi’i wrthod i chi

• cael eich rhoi yn y grŵp gweithgaredd sy'n gysylltiedig â gwaith yn lle'r grŵp cymorth

• cael eich taliadau wedi'u stopio neu eu lleihau

Os yw eich ailystyriaeth orfodol yn ymwneud â cael eich cynnwys yn y grŵp gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith

Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn edrych ar eich hawliad Lwfans Cyflogaeth a Chymorth cyfan eto, ac nid dim ond ar ba grŵp rydych chi ynddo. Gallai hyn olygu eu bod yn penderfynu na ddylech gael ESA o gwbl. Cysylltwch â'ch Cyngor ar Bopeth agosaf os ydych chi'n meddwl y gallai hyn ddigwydd i chi.

Llenwch ffurflen neu anfonwch lythyr

Mae'n well gofyn am ailystyried gorfodol yn ysgrifenedig. Gallwch naill ai:

• argraffu ac anfon ffurflen cais ailystyried CRMR1 gorfodol ar GOV.UK

• ysgrifennu eich llythyr eich hun

Anfonwch eich ffurflen neu lythyr i'r cyfeiriad ar eich llythyr penderfyniad. Os nad oes gennych eich llythyr penderfyniad, cysylltwch â’r swyddfa lle gwnaethoch wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Gofynnwch i'r Swyddfa Bost am brawf postio am ddim - efallai y bydd angen i chi ddangos pryd y gwnaethoch anfon eich ffurflen neu lythyr.

Anfonwch eich cais o fewn 1 mis

Gwnewch yn siŵr eich bod yn gofyn am ailystyried gorfodol o fewn 1 mis i ddyddiad y penderfyniad ar eich llythyr, oni bai bod rheswm da dros beidio gwneud hynny - er enghraifft, roeddech yn yr ysbyty, yn ymdopi â cholled neu wedi cael argyfwng gartref.

Os ydych chi'n agos at y terfyn amser 1 mis, gallwch wneud cais dros y ffôn yn hytrach na'i anfon ar bapur. Ffoniwch y rhif ar frig eich llythyr penderfyniad.

Os byddwch yn methu'r terfyn amser o 1 mis

Os ydych yn anfon y cais yn hwyr, rhaid ei anfon o fewn 13 mis i ddyddiad y penderfyniad ar eich llythyr. Bydd angen i chi egluro pam ei fod yn hwyr wrth ofyn am ailystyriaeth orfodol. Nid oes angen i chi ddarparu tystiolaeth o'r rheswm dros yr oedi, ond os oes gennych chi dystiolaeth, dylech ei hanfon gyda'r ffurflen – er enghraifft, llythyrau apwyntiadau ysbyty neu hysbysiad rhyddhau o'r ysbyty.

Os nad yw'r Adran Gwaith a Phensiynau yn derbyn eich cais, gallwch apelio i dribiwnlys.

Profi pam fod y penderfyniad yn anghywir

Dylai eich llythyr penderfyniad gan yr Adran Gwaith a Phensiynau gynnwys 'datganiad o resymau' llawn sy'n egluro eu penderfyniad.

Ewch drwy'r datganiad o resymau a cheisiwch roi mwy o wybodaeth am y pwyntiau penodol rydych chi'n anghytuno â nhw.

Enghraifft

Efallai y bydd eich llythyr penderfyniad yn dweud nad ydych wedi sgorio unrhyw bwyntiau am anhawster gyda symudedd a rhoi rheswm pam. Er enghraifft, gallai ddweud eu bod yn derbyn na allwch gerdded mwy na 200 metr, ond nid ydynt yn derbyn na allwch gerdded mwy na 50 metr. Dylech gasglu mwy o dystiolaeth feddygol ar y pwynt hwn i ddangos na allwch gerdded mwy na 50 metr. .

Os nad ydych yn siŵr sut i lenwi'r ffurflen, darllenwch y canllaw Sut i anghytuno â phenderfyniad a wnaed gan yr Adran Gwaith a Phensiynau ar GOV.UK. 

Os na chawsoch ddatganiad o resymau

Os ydych yn meddwl nad yw eich llythyr penderfyniad yn cynnwys datganiad o resymau, neu os yw eich llythyr yn dweud bod angen i chi ofyn amdano ar wahân, dylech wneud hyn cyn gynted â phosibl. Y ffordd gyflymaf yw ffonio'r rhif ar y llythyr penderfyniad. Gallwch hefyd ysgrifennu llythyr - defnyddiwch y cyfeiriad ar eich llythyr penderfyniad os gwnewch hynny.

Bydd gennych 1 mis i wneud y cais hwn ond dylech ei wneud cyn gynted â phosibl.

Os gofynnwch i'r Adran Gwaith a Phensiynau am ddatganiad ysgrifenedig o resymau, dylech gael rhywfaint o amser ychwanegol i ofyn am ailystyriaeth orfodol. Dylai’r llythyr gyda'r datganiad o resymau nodi eich terfyn amser newydd.

Casglu tystiolaeth

Gwnewch yn siŵr bod y dystiolaeth yn cwmpasu pob pwynt rydych yn anghytuno ag ef ar y datganiad o resymau.

Darparwch dystiolaeth newydd nad ydych eisoes wedi'i hanfon, er enghraifft:

• canlyniadau archwiliad meddygol a gwblhawyd gan eich meddyg teulu neu arbenigwr

• adroddiad neu lythyr gan weithiwr proffesiynol meddygol

• dyddiadur sy'n dangos sut mae eich cyflwr yn effeithio ar eich bywyd bob dydd - gall hyn fod yn ddefnyddiol iawn os yw eich cyflwr yn amrywio o ddydd i ddydd

Efallai fod eich meddyg teulu neu weithiwr gofal iechyd proffesiynol arall eisoes wedi ysgrifennu llythyr amdanoch neu roi nodyn ffitrwydd i chi, ond efallai nad oedd y wybodaeth honno am eich cyflwr yn ddigonol. Gallwch ofyn iddynt anfon rhagor o dystiolaeth amdanoch nawr, gan gynnwys gwybodaeth fanwl am sut mae eich cyflwr yn effeithio ar eich gallu i weithio.

Efallai y bydd eich meddyg yn codi tâl arnoch i ddarparu tystiolaeth ychwanegol. Dylech gysylltu â'ch meddygfa i ddarganfod a fyddwch yn gorfod talu a faint.

Dylech gyflwyno eich cais am ailystyried gorfodol cyn gynted ag y byddwch wedi llenwi'r ffurflen. Peidiwch â phoeni os nad oes gennych dystiolaeth eto - gallwch ei hanfon wedyn.

Anfonwch eich cais i'r cyfeiriad ar eich llythyr penderfyniad gwreiddiol. Ysgrifennwch eich enw llawn, dyddiad geni a rhif Yswiriant Gwladol ar bob dalen o bapur rydych yn ei gynnwys. Darganfyddwch ble i gael eich rhif Yswiriant Gwladol ar GOV.UK.

Os nad ydych yn siŵr pa dystiolaeth sydd ei hangen arnoch neu os ydych yn cael trafferth ei chael, siaradwch â chynghorydd.

Os oes angen arian arnoch tra'n aros am benderfyniad

Tra bydd yr ailystyriaeth orfodol yn digwydd, ni fyddwch yn cael unrhyw Lwfans Cyflogaeth a Chymorth oni bai eich bod wedi gofyn am ailystyriaeth orfodol am eich bod yn credu eich bod yn y grŵp anghywir. Dylech ystyried faint o arian y bydd ei angen arnoch i fyw yn y cyfamser.

Gwneud cais newydd am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn lle hynny

Os ydych yn aros am ailystyriaeth orfodol oherwydd bod eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd wedi’i atal, gallwch wneud cais newydd am ESA os:

• yw eich cyflwr wedi gwaethygu

• byddwch yn datblygu cyflwr newydd

Gallai hyn olygu y byddwch yn dechrau cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gynt. Os bydd yr ailystyriaeth orfodol yn llwyddiannus, yna byddwch yn cael taliad wedi’i ôl-ddyddio i’r dyddiad y cafodd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ei atal neu ei leihau.

Gall fod amgylchiadau eraill lle gallwch wneud cais newydd. Darganfyddwch beth i'w wneud os caiff eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ei atal neu ei leihau.

Darganfyddwch beth i’w wneud os ydych yn dal i gael trafferth talu eich costau byw.

Hawlio Credyd Cynhwysol

Gallwch wirio a allwch hawlio Credyd Cynhwysol.

Os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol tra byddwch yn aros am benderfyniad ynghylch eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd, byddwch yn gallu cael y ddau fudd-dal os bydd eich ailystyriaeth orfodol neu eich apêl yn llwyddiannus.

Er na fyddwch fel arfer yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn ystod ailystyriaeth orfodol, efallai y byddwch yn dechrau ei gael os byddwch yn apelio mewn tribiwnlys.

Cael penderfyniad

Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn edrych ar y penderfyniad gwreiddiol ac yn penderfynu a oedd yn gywir. Os yw'n achos syml gallai gymryd cyn lleied â 14 diwrnod, ond gallai fod yn llawer hirach.

Efallai y bydd rhywun o'r Adran Gwaith a Phensiynau yn eich ffonio i ofyn am fwy o wybodaeth neu dystiolaeth. Os byddant yn gofyn am fwy o dystiolaeth, anfonwch hi o fewn mis iddynt gysylltu â chi. Os na wnewch hynny, bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gwneud penderfyniad hebddi.

Unwaith y bydd penderfyniad wedi'i wneud, byddwch yn derbyn llythyr gyda'r canlyniad.

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn newid eu penderfyniad, byddwch yn cael yr arian sy’n ddyledus i chi wedi’i ôl-ddyddio.

Os yw'r penderfyniad yn ymwneud â hawliad newydd, byddant yn ôl-ddyddio eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i'r dyddiad y gwnaethoch yr hawliad.

Os yw'r penderfyniad yn ymwneud â hawliad parhaus, byddant yn ôl-ddyddio'ch Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i'r dyddiad y cafodd ei atal neu ei leihau.

Os oedd y penderfyniad yn ymwneud â hawliad am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull yn seiliedig ar incwm, byddant yn ôl-ddyddio eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i’r dyddiad y cafodd ei atal neu ei leihau. Dim ond y cyfnod hyd at y dyddiad y gwnaethoch hawlio Credyd Cynhwysol neu 30 Mehefin 2026 – pa un bynnag oedd ddiweddaraf – y bydd y taliad ôl-ddyddiedig yn ei gwmpasu.

Os nad yw'r Adran Gwaith a Phensiynau yn newid eu penderfyniad

Os ydych yn dal i anghytuno â'r penderfyniad ar ôl yr ailystyried gorfodol, gallwch apelio i dribiwnlys.