Os bydd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd yn cael ei atal neu ei leihau

Mae Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull wedi dod i ben i’r rhan fwyaf o bobl

Roedd yn cynnwys 2 fath o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth:

• yn seiliedig ar incwm

• yn seiliedig ar gyfraniadau 

Gwiriwch beth allwch ei wneud os oeddech yn arfer cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hen ddull.

Os ydych yn dal i dderbyn Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm

Efallai eich bod yn dal i dderbyn Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm os oedd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn credu y gallai fod angen ‘apwyntai’ i’ch helpu i hawlio Credyd Cynhwysol. Apwyntai yw rhywun sydd â hawl gyfreithiol i roi trefn ar fudd-daliadau rhywun arall. 

Os ydych yn y sefyllfa hon, dylai’r Adran Gwaith a Phensiynau anfon hysbysiad trosglwyddo atoch chi neu’ch apwyntai yn y dyfodol. Gwiriwch beth i’w wneud os ydych wedi derbyn hysbysiad trosglwyddo.

Os oes gennych broblem gyda’ch budd-dal, neu ei fod wedi dod i ben yn anisgwyl, siaradwch â chynghorydd.

Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) yn atal neu’n lleihau eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd oherwydd:

• nad oes gennych allu cyfyngedig i weithio - mae hyn yn golygu anhawster i weithio oherwydd eich bod yn sâl neu'n anabl

• eich bod wedi bod yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth am flwyddyn

• eu bod wedi ailgyfrifo eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth – hynny yw, wedi newid faint rydych yn ei gael ar ôl i’ch amgylchiadau newid

• eu bod wedi atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dros dro

• eu bod yn adennill taliad ymlaen llaw neu ordaliad

• eu bod wedi rhoi sancsiwn i chi

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn eich anghymhwyso rhag cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, gall atal eich budd-dal am hyd at chwe wythnos. Os ydych yn y sefyllfa hon, gallwch siarad â chynghorydd.

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn atal neu’n lleihau eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, efallai y gallwch herio eu penderfyniad neu wneud hawliad newydd.

Os nad ydych yn siŵr pam fod eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth wedi’i atal neu ei leihau, gallwch:

• wirio unrhyw lythyrau y mae'r Adran Gwaith a Phensiynau wedi'u hanfon atoch - dylent esbonio beth sydd wedi digwydd

• ffonio Llinell Ymholiadau Budd-daliadau'r Adran Gwaith a Phensiynau a gofyn iddynt esbonio

Os ydych hefyd yn cael Budd-dal Tai 

Os ydych yn byw mewn llety dros dro neu lety â chymorth a bod eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth wedi stopio, mae’n rhaid i chi adael i’r cyngor lleol wybod cyn gynted â phosibl.

Rhowch wybod iddynt beth sydd wedi digwydd i’ch Lwfans Cyflogaeth a Chymorth a pham - er mwyn eu galluogi i ailgyfrifo eich Budd-dal Tai.

Gwiriwch sut i gysylltu gyda’ch cyngor lleol ar GOV.UK.

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud nad oes gennych allu cyfyngedig i weithio

Efallai fod yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth oherwydd eich bod:

• heb anfon holiadur asesu gallu i weithio WCA50 neu ESA50 mewn pryd

• heb fynd i asesiad gallu i weithio

• wedi mynd i asesiad gallu i weithio a bod yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi penderfynu eich bod yn gallu gweithio

Arferai’r ffurflen WCA50 gael ei galw’n ffurflen ESA50

Os ydych wedi derbyn yr ESA50, dylech barhau i’w llenwi a’i hanfon yn ôl.

Os daeth eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i ben oherwydd na wnaethoch anfon yr holiadur yn brydlon

Gallwch herio’r penderfyniad i atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth os oedd rheswm da dros beidio ag anfon yr holiadur mewn pryd. Er enghraifft, efallai eich bod wedi bod yn sâl neu wedi cael argyfwng gartref. Dylech ddechrau herio’r penderfyniad o fewn mis iddo gael ei wneud.

Os na allwch herio'r penderfyniad, efallai y gallwch wneud hawliad newydd. Dylech lenwi ac anfon yr holiadur gyda’ch hawliad newydd. Mae hyn yn golygu y byddwch yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn syth pan fydd yr hawliad newydd yn dechrau.

Gallwch wirio a allwch chi hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Os daeth eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i ben oherwydd na wnaethoch fynychu asesiad gallu i weithio

Gallwch herio’r penderfyniad i atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth os oedd rheswm da dros beidio â mynd i’r asesiad gallu i weithio. Er enghraifft, efallai eich bod wedi bod yn sâl neu wedi cael argyfwng gartref. Dylech ddechrau herio’r penderfyniad o fewn mis iddo gael ei wneud.

Os na allwch herio'r penderfyniad, efallai y gallwch wneud hawliad newydd. Os byddwch yn gwneud hawliad newydd lai na 6 mis ar ôl i'ch Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ddod i ben, ni fyddwch yn cael eich talu'n syth. Dim ond ar ôl i chi fynd i asesiad gallu i weithio arall y cewch eich talu – mae hyn fel arfer tua 3 mis ar ôl eich hawliad.

Gallwch wirio a allwch chi hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Os daeth eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i ben oherwydd bod yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi penderfynu eich bod yn gallu gweithio

Os ydych chi'n meddwl bod yr Adran Gwaith a Phensiynau yn anghywir, gallwch herio'r penderfyniad i atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Dylech ddechrau herio o fewn mis i’r penderfyniad.

Os na allwch herio’r penderfyniad, efallai y gallwch wneud hawliad newydd. Dim ond os yw un o’r canlynol wedi digwydd ers penderfyniad yr Adran Gwaith a Phensiynau y gallwch chi wneud hawliad newydd:

• mae eich cyflwr wedi gwaethygu

• rydych wedi datblygu cyflwr newydd

Gallwch wirio a allwch chi hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Os ydych wedi bod yn derbyn Lwfans Cyflogaeth a Chymorth am 1 flwyddyn

Os ydych yn y grŵp gweithgareddau sy’n gysylltiedig â gwaith, bydd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn dod i ben. Gwiriwch beth allwch chi ei wneud pan fyddwch yn cyrraedd y terfyn blwyddyn.

Ni ddylai eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth newid os ydych yn y grŵp cymorth.

Os yw'r Adran Gwaith a Phensiynau wedi ailgyfrifo eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Os bydd eich amgylchiadau’n newid, efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn penderfynu talu swm gwahanol o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i chi.

Gwiriwch a ydych yn derbyn y swm cywir o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn rhoi’r swm anghywir i chi, gallwch herio’r penderfyniad. 

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dros dro

Efallai y bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn atal eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dros dro tra bydd yn penderfynu faint y dylid ei dalu i chi neu a ddylech barhau i gael y budd-dal. Er enghraifft, gallai wneud hynny os:

• nad yw’n siŵr eich bod chi mor sâl ag yr ydych chi'n ei honni

• na wnaethoch roi gwybodaeth neu ddogfennau y gofynnodd amdanynt – dylai roi 14 diwrnod i chi anfon yr hyn sydd ei angen

• gwnaethoch roi gwybod am newid yn eich amgylchiadau a’i bod yn cyfrifo faint o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth y byddwch yn ei gael yn awr

Ni allwch herio penderfyniad yr Adran Gwaith a Phensiynau i atal eich hawliad dros dro.

Os bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gofyn am unrhyw wybodaeth neu ddogfennau, anfonwch nhw cyn gynted â phosibl. Dylai hyn eu helpu i wneud penderfyniad yn gyflymach. Os na fyddwch chi'n clywed gan yr Adran Gwaith a Phensiynau, ffoniwch nhw i weld beth maen nhw'n aros amdano. 

Os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau yn tynnu taliad ymlaen llaw neu ordaliad yn ôl

Os cawsoch daliad ymlaen llaw pan wnaethoch gais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, gall yr Adran Gwaith a Phensiynau leihau eich taliadau nes eich bod wedi ad-dalu’r swm. Ni allwch herio ei phenderfyniad i adennill y taliad ymlaen llaw.

Os yw'r Adran Gwaith a Phensiynau yn dweud eich bod wedi cael gordaliad, mae'n golygu eich bod wedi cael gormod o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Os nad ydych yn meddwl eich bod wedi cael gordaliad, gallwch herio penderfyniad yr Adran Gwaith a Phensiynau i ostwng eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Dylech ddechrau herio o fewn mis i’r penderfyniad.

Gall yr Adran Gwaith a Phensiynau leihau eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth nes eich bod wedi ad-dalu’r gordaliad. Gall leihau eich taliadau fel a ganlyn:

• hyd at £38.22 yr wythnos os ydych yn 25 oed neu hŷn

• hyd at £30.26 yr wythnos os ydych o dan 25

Os yw’r Adran Gwaith a Phensiynau wedi rhoi sancsiwn i chi

Mae'r Adran Gwaith a Phensiynau yn rhoi sancsiwn i chi os nad ydych yn gwneud rhywbeth yr oeddech i fod i'w wneud. Mae'r sancsiwn yn golygu bod eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn cael ei leihau am gyfnod penodol.

Os ydych chi wedi cael sancsiwn am dwyll budd-daliadau

Mae’r rheolau ynghylch sancsiynau ar gyfer twyll budd-daliadau yn wahanol. Dylech gael help gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf.

Fel arfer, allwch chi ddim cael sancsiwn os ydych chi yn y grŵp cymorth neu os nad ydych chi wedi cael eich rhoi mewn grŵp eto – gwiriwch pa grŵp rydych chi ynddo.

Efallai eich bod wedi cael sancsiwn oherwydd:

• na wnaethoch fynd i gyfweliad neu wneud rhywbeth arall yr oedd yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi dweud bod yn rhaid i chi ei wneud – gelwir hyn yn ‘weithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith’

• na wnaeth eich partner fynd i gyfweliad yr oedd yr Adran Gwaith a Phensiynau wedi dweud bod yn rhaid iddo fynd iddo

Gallwch herio’r penderfyniad i roi sancsiwn i chi os oedd rheswm da dros beidio â mynd i’r cyfweliad neu i’r gweithgaredd cysylltiedig â gwaith. Er enghraifft, efallai eich bod wedi bod yn sâl neu wedi cael argyfwng gartref. Dylech ddechrau herio o fewn mis i’r penderfyniad.

Os nad ydych yn credu bod yn rhaid i chi wneud y gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith o gwbl, gwiriwch pa weithgarwch sy'n gysylltiedig â gwaith y mae'n rhaid i chi eu wneud Ni ellir rhoi sancsiwn i chi am beidio â gwneud profiad gwaith yn unig.

Gwiriwch faint bydd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn cael ei leihau

Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn lleihau eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth o:

• £95.55 yr wythnos os ydych yn 25 oed neu hŷn

• £75.65 yr wythnos os ydych o dan 25 oed

Ni fydd y sancsiwn yn lleihau eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth i lai na 10c yr wythnos

Bydd y Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn cael ei leihau hyd nes y byddwch yn mynd i’r cyfweliad neu weithgaredd cysylltiedig â gwaith y gwnaethoch ei fethu.

Os gwnaethoch golli cyfweliad, bydd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn ailddechrau cyn gynted ag y byddwch yn mynychu’r cyfweliad.

Os na wnaethoch weithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith, bydd eich Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn cael ei leihau am o leiaf wythnos ar ôl i chi wneud y gweithgaredd. Mae hyd eich sancsiwn yn dibynnu ar eich amgylchiadau.

Os cawsoch y sancsiwn llai na 2 wythnos ar ôl eich sancsiwn diwethaf, bydd y sancsiwn hwn yn para cyhyd â’r un diwethaf.

Gallwch herio penderfyniad yr Adran Gwaith a Phensiynau os ydych yn meddwl:

• na ddylech fod wedi cael y sancsiwn

• eich bod wedi cael sancsiwn sydd yn rhy hir

Dylech ddechrau herio o fewn mis i’r penderfyniad 

Os nad oes gennych ddigon o arian i fyw arno

Gallwch wirio pa gymorth arall y gallwch ei gael ar gyfer eich costau byw.