Gwiriwch a allwch hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd

Mae'r cyngor hwn yn berthnasol i Cymru. Gweler cyngor ar gyfer Gweler cyngor ar gyfer Lloegr, Gweler cyngor ar gyfer Gogledd Iwerddon, Gweler cyngor ar gyfer Yr Alban

Efallai y gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) dull newydd os ydych yn cael anhawster gweithio oherwydd eich bod yn sâl neu’n anabl.

Gelwir hyn yn cael 'gallu cyfyngedig i weithio'.

Newidiadau i reolau Lwfans Cyflogaeth a Chymorth o 2028

Mae’r llywodraeth yn cynllunio newidiadau i sut y telir rhai mathau o Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Ni fydd y newidiadau hyn yn digwydd tan 2028.

Os ydych yn ystyried gwneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, dylech wneud hynny. Rydych yn fwy tebygol o gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth os byddwch yn gwneud cais cyn i’r rheolau newid.

I hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dull newydd, rhaid i chi:

bod yn 16 oed neu’n hŷn
bod o dan oedran Pensiwn y Wladwriaeth – gwiriwch eich oedran Pensiwn y Wladwriaeth ar GOV.UK
byw yng Nghymru, Lloegr neu'r Alban

Mae hefyd angen i chi fodloni amodau Yswiriant Gwladol ar gyfer dwy flynedd dreth.

Gwiriwch eich cofnod Yswiriant Gwladol

Fel arfer, mae angen i chi fod wedi bodloni amodau Yswiriant Gwladol ar gyfer dwy flynedd dreth – yn 2026, y blynyddoedd treth yw 2023–24 a 2024–25.

Gallwch wirio eich cofnod Yswiriant Gwladol ar GOV.UK. Bydd yn dangos a oes gennych 'flwyddyn lawn' o gyfraniadau ac a ydynt yn deillio o gyflogaeth, hunangyflogaeth neu gredydau Yswiriant Gwladol.

Efallai eich bod wedi cael credydau Yswiriant Gwladol i lenwi bylchau yn eich taliadau. Er enghraifft, os oeddech yn cael budd-daliadau am nad oeddech yn gweithio neu am eich bod yn sâl.

Byddwch yn bodloni amodau Yswiriant Gwladol os oes gennych un o’r canlynol:

blynyddoedd llawn o gyfraniadau o gyflogaeth neu hunangyflogaeth ar gyfer y ddwy flwyddyn dreth
un flwyddyn lawn o gyfraniadau o gyflogaeth neu hunangyflogaeth a blwyddyn lawn arall o gredydau Yswiriant Gwladol

Os nad ydych yn credu eich bod yn bodloni amodau Yswiriant Gwladol, neu os na allwch wirio eich cofnod Yswiriant Gwladol, dylech wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth o hyd. Efallai y byddwch yn bodloni amodau Yswiriant Gwladol mewn ffyrdd eraill. Bydd yr Adran Gwaith a Phensiynau yn gwirio eich cofnod Yswiriant Gwladol fel rhan o’ch cais.

Hyd yn oed os nad ydych yn gymwys i gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, efallai y gallwch gael credydau Yswiriant Gwladol os oes gennych allu cyfyngedig i weithio. Gallai’r credydau hyn eich helpu i fod yn gymwys i gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn y dyfodol. Maent hefyd yn cyfrif fel cyfraniadau tuag at eich Pensiwn y Wladwriaeth. Gwiriwch a allwch gael credydau Yswiriant Gwladol ar GOV.UK.

Os ydych wedi talu cyfraniadau Yswiriant Gwladol yn yr UE, Norwy, y Swistir, Gwlad yr Iâ neu Liechtenstein

Efallai y byddwch yn gymwys i gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dull newydd hyd yn oed os nad ydych wedi gwneud digon o gyfraniadau yn y DU. Mae’r rheolau’n gymhleth - siaradwch â chynghorydd cyn i chi wneud cais.

Os ydych yn ddarostyngedig i reolaethau mewnfudo

Fel arfer gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth oherwydd ei fod yn seiliedig ar eich cyfraniadau Yswiriant Gwladol. Nid yw’n fudd-dal sydd yn dod gan gyllid cyhoeddus, felly gallwch wneud cais hyd yn oed os yw eich fisa yn nodi ‘dim hawl i arian cyhoeddus’.

Os ydych yn ansicr gwiriwch pa fudd-daliadau y gallwch eu hawlio yn seiliedig ar eich statws mewnfudo.

Os oes gennych chi swydd yn barod

Os ydych yn gyflogedig ond na allwch weithio oherwydd salwch neu anabledd, fel arfer byddwch yn cael Tâl Salwch Statudol (SSP) gan eich cyflogwr am 28 wythnos. Ni allwch gael Tâl Salwch Statudol a Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ar yr un pryd, ond gallwch ddechrau eich hawliad am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth hyd at dri mis cyn i’ch Tâl Salwch Statudol ddod i ben. Mae’n werth hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn gynnar fel bod eich taliadau’n dechrau cyn gynted â phosibl.

Dim ond hyn a hyn o waith y gallwch ei wneud tra byddwch yn cael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth – gwiriwch pa waith y gallwch ei wneud wrth gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth.

Gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth os ydych yn hunangyflogedig – mae’r broses ymgeisio yr un fath.

Os ydych yn fyfyriwr

Gallwch wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth o hyd. Does dim ots a ydych yn astudio’n llawn-amser neu’n rhan-amser, ond rhaid eich bod wedi talu’r swm gofynnol o gyfraniadau Yswiriant Gwladol. Gallwch wirio eich cofnod Yswiriant Gwladol ar GOV.UK.

Os ydych yn cael budd-daliadau eraill

Gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ar yr un pryd â budd-daliadau eraill megis Taliad Annibyniaeth Bersonol (PIP).

Fel arfer, ni allwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ar yr un pryd â Lwfans Ceisio Gwaith (JSA) dull newydd.

Sut i wneud cais am Lwfans Cyflogaeth a Chymorth

Os ydych yn gymwys i gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dull newydd, fel arfer bydd yn rhaid i chi wneud cais ar-lein.

Os oes gennych bartner a bod y ddau ohonoch am hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, dylech wneud hawliadau ar wahân.

Dysgwch sut i hawlio Lwfans Cyflogaeth a Chymorth dull newydd.

Os ydych yn ei chael hi’n anodd gyda chostau byw

Efallai y gallwch gael Credyd Cynhwysol ar yr un pryd â Lwfans Cyflogaeth a Chymorth. Gwiriwch a ydych yn debygol o gael Credyd Cynhwysol cyn gwneud cais.

Gallwch hefyd wirio pa gymorth arall y gallwch ei gael gyda chostau byw.

Adolygwyd y dudalen ar 22 Hydref 2026