Gwiriwch a fydd yn rhaid i chi dalu dyled

Os oeddech chi'n ddeiliad cerdyn ychwanegol awdurdodedig ar gyfrif cerdyn credyd rhywun arall, er enghraifft priod neu bartner, ni all y cwmni cardiau credyd ofyn i chi ad-dalu unrhyw ddyledion ar y cerdyn. Cyfrifoldeb y prif ddeiliad cerdyn yw’r rhain bob amser. 

Os ydych chi dan 18 oed, dim ond os yw ar gyfer rhywbeth sydd ei angen arnoch o ddydd i ddydd y gallwch fod yn gyfrifol am ddyled. Gallai hyn gynnwys contract ffôn symudol, dillad neu fwyd. Os ydych chi dan 18 oed a ddim yn siŵr a ydych chi'n atebol am ddyled, cysylltwch â'ch Canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf.

Os ydych chi'n delio â dyledion rhywun sydd wedi marw, mae'n bwysig dilyn y broses gywir. Os na fyddwch yn gwneud hynny, gallech gael eich dal yn atebol am eu dyledion. Nid ydych yn awtomatig yn atebol am ddyledion rhywun sydd wedi marw hyd yn oed os mai chi oedd eu gŵr, eu gwraig neu eu partner sifil, neu'n byw gyda nhw.

Gallech fod yn atebol am ddyledion sy’n gysylltiedig â’r eiddo a rannoch, er enghraifft treth gyngor neu ddŵr. Os oedd gennych ddyledion ar y cyd, byddwch yn atebol am y swm llawn.

Gwiriwch sut mae delio â materion ariannol rhywun sydd wedi marw.

Fel arfer, bydd yn rhaid i chi dalu'r dreth gyngor ar gyfer yr eiddo yr ydych yn byw ynddo. Mae'n werth holi a yw perchennog yr eiddo'n gorfod talu, hyd yn oed os nad yw'n byw yno. Er enghraifft, bydd y perchennog yn atebol os yw pawb sy’n byw yn y tŷ yn:

• byw yn eu rhannau ar wahân eu hunain o'r adeilad

• yno dros dro, er enghraifft mewn rhai hostelau

• ceisiwr lloches

Os ydych chi'n byw gyda phobl eraill, er enghraifft tenant arall neu bartner, byddwch fel arfer yn atebol ar y cyd am dalu'r dreth gyngor ac unrhyw ôl-ddyledion.

Os ydych chi'n gyd-atebol, mae pob person yn gyfrifol am y bil cyfan, nid rhan ohono'n unig. Mae hyn yn golygu os bydd rhywun yn symud allan heb dalu, byddwch yn dal i fod yn atebol am yr holl fil. Gall y cyngor ofyn i unrhyw un o'r bobl atebol dalu swm llawn y bil.

Herio ôl-ddyledion treth gyngor

Efallai y gallwch herio bil treth gyngor os:

• nad ydych yn meddwl eich bod yn atebol amdano

• rydych yn meddwl bod yr eiddo wedi'i eithrio'n barhaol o'r dreth gyngor, er enghraifft, os yw'n neuadd breswyl i fyfyrwyr neu'n llety'r lluoedd arfog

• rydych yn meddwl bod yr eiddo wedi'i eithrio dros dro, er enghraifft os yw wedi'i adael yn wag oherwydd ei fod wedi'i adfeddiannu, neu fod rhywun wedi marw neu yn yr ysbyty

Rhagor o wybodaeth am bwy sy'n gorfod talu'r dreth gyngor ac eithriadau treth gyngor.

Os ydych chi'n meddwl bod angen i chi herio bil treth gyngor, dylech gysylltu â'ch cyngor lleol. Gallwch weld pwy yw eich cyngor lleol ar GOV.UK os oes angen. 

Os nad ydych yn siŵr a ydych chi'n atebol am fil treth gyngor, cysylltwch â'ch Canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf.

Os ydych chi wedi llofnodi cytundeb tenantiaeth, chi fydd yn gyfrifol am unrhyw ôl-ddyledion rhent.

Os nad oes gennych gytundeb tenantiaeth, efallai eich bod wedi cytuno gyda'ch landlord pwy oedd yn atebol pan symudoch chi i mewn. Gwiriwch a oes gennych unrhyw dystiolaeth o'r hyn y cytunwyd arno - gallai hyn gynnwys negeseuon e-bost, llythyrau, negeseuon testun neu gofnodion o daliadau mewn llyfr rhent.

Os byddwch yn herio eich ôl-ddyledion rhent

Yn dibynnu ar eich tenantiaeth, mae risg y gallai eich landlord geisio eich troi allan os byddwch yn herio eich ôl-ddyledion rhent.

Os nad ydych chi'n meddwl eich bod yn atebol am ôl-ddyledion rhent a'ch bod am herio'ch landlord, dylech gysylltu â'ch Cyngor ar Bopeth agosaf.

Os ydych chi’n rhannu’r denantiaeth â phobl eraill

Os llofnodoch chi gytundeb tenantiaeth ar y cyd, bydd pawb a lofnododd yn atebol ar y cyd am unrhyw ôl-ddyledion rhent. Os bydd un person yn gadael heb dalu ei rent, gall y landlord ddal y tenantiaid eraill yn gyfrifol am dalu ei ôl-ddyledion rhent. 

Os ydych chi'n warantwr

Os ydych chi wedi cytuno i fod yn warantwr i rywun ac nad yw'n talu ei rent, gall ei landlord ofyn i chi dalu. 

Os ydych wedi cytuno i fod yn warantwr i rywun sy'n gyd-atebol am rent gyda phobl eraill, gallech hefyd fod yn atebol am rent y tenantiaid eraill os nad ydynt yn ei dalu. 

Os ydych chi'n warantwr, dylech gael cytundeb gwarant ysgrifenedig wedi'i lofnodi sy'n esbonio pryd y gallech fod yn atebol. Dylech hefyd fod wedi cael copi o’r cytundeb tenantiaeth.

Chi fydd yn gyfrifol am y bil dŵr lle rydych chi’n byw. Bydd pawb sy'n byw gyda chi yn atebol ar y cyd, hyd yn oed os nad yw eu henw ar y bil.

Ni fydd eich dŵr yn cael ei ddatgysylltu os na fyddwch yn talu eich bil oni bai eich bod yn rhedeg busnes yn yr eiddo. Gwiriwch beth sy’n gallu digwydd os nad ydych chi’n talu eich bil dŵr.

Os ydych chi'n cael trafferth talu, gallwch gael help i dalu eich biliau dŵr.

Talu biliau dŵr os ydych chi'n rhentu

Efallai y byddwch yn talu am ddŵr fel rhan o'ch rhent. Gwiriwch eich cytundeb tenantiaeth os nad ydych yn siŵr.

Os nad oes gennych gytundeb tenantiaeth, holwch i weld a oes gennych unrhyw dystiolaeth o'r hyn y cytunwyd arno pan wnaethoch symud i mewn. Gallai hyn gynnwys negeseuon e-bost, llythyrau neu negeseuon testun.

Os yw dŵr wedi'i gynnwys, mae rheolau i wneud yn siŵr nad ydych chi'n talu gormod am eich dŵr. Rhagor o wybodaeth am dalu eich bil dŵr os ydych chi'n denant.

Os ydych chi'n symud allan

Gwnewch yn siŵr eich bod yn dweud wrth eich cwmni dŵr os ydych chi’n symud allan. Os byddwch yn rhoi 2 ddiwrnod gwaith neu fwy o rybudd cyn i chi symud, byddwch yn atebol tan y dyddiad y byddwch yn symud allan. 

Os na fyddwch yn rhoi 2 ddiwrnod o rybudd, byddwch yn atebol tan y dyddiad cynharaf o blith y canlynol:

• y 28ain diwrnod ar ôl i chi ddweud wrthynt eich bod yn symud

• pan fydd meddiannydd newydd yn dweud wrth y cwmni dŵr ei fod wedi symud i mewn 

• y dyddiad y byddai'r mesurydd fel arfer yn cael ei ddarllen (os oes mesurydd)

Darllenwch fwy am symud tŷ a biliau dŵr.

Herio bil dŵr

Os ydych chi'n meddwl bod eich bil yn anghywir, dylech gysylltu â'ch cwmni dŵr ac esbonio pam eich bod yn meddwl ei fod yn anghywir. Dylech allu dod o hyd i'w manylion cyswllt ar eich bil.

Os nad ydych yn hapus ag ymateb eich cwmni dŵr, gallwch gwyno am eich cwmni dŵr. 

Os ydych chi'n meddwl nad ydych chi'n gyfrifol am fil dŵr, neu os yw eich bil yn rhy uchel, gwiriwch:

• pan wnaethoch symud i mewn ac allan o'r eiddo, os yw'r bil ar gyfer lle roeddech chi'n arfer byw

• os a phryd y gwnaethoch ddweud wrth eich cwmni dŵr eich bod yn symud, os yw'r bil ar gyfer rhywle yr oeddech yn arfer byw ynddo

• am unrhyw ollyngiadau, y tu mewn i'ch eiddo neu'r tu allan, os oes gennych fesurydd dŵr

Efallai eich bod wedi cael gwybod eich bod wedi cael eich gor-dalu drwy gamgymeriad, neu oherwydd bod rhywfaint o wybodaeth amdanoch chi’n anghywir pan wnaed y penderfyniad ynglŷn â’r budd-dal.

Darllenwch beth i'w wneud os dywedwyd:

• eich bod wedi cael gordaliad Cymorth Incwm

• eich bod wedi cael gordaliad credydau treth

• eich bod chi eisiau herio penderfyniad Lwfans Ceisio Gwaith

• eich bod chi eisiau herio penderfyniad Credyd Pensiwn

• bod penderfyniad Credyd Cynhwysol wedi’i wneud a’ch bod yn anghytuno

• bod penderfyniad Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA) wedi’i wneud a’ch bod yn anghytuno

Os ydych wedi llofnodi'r cytundeb morgais, byddwch yn atebol am unrhyw ôl-ddyledion morgais. Os ydych wedi llofnodi'r cytundeb gyda rhywun arall, byddwch yn atebol ar y cyd am unrhyw ôl-ddyledion.

Os cafodd eich eiddo ei adfeddiannu a bod gennych ôl-ddyledion morgais o hyd 

Gwiriwch y dyddiad y gwerthwyd yr eiddo, a’r dyddiad diwethaf i chi wneud taliad i’r cwmni morgais.

Rhaid i’ch cwmni morgais gysylltu â chi o fewn 6 blynedd i werthu’r tŷ i ofyn i chi ad-dalu unrhyw ôl-ddyledion. Os nad ydynt, efallai na fydd yn rhaid i chi dalu. Os cysylltwyd â chi ynghylch ôl-ddyledion morgais o eiddo a werthwyd dros 6 blynedd yn ôl, dylech gysylltu â'ch Cyngor ar Bopeth agosaf.

Os cysylltwyd â chi ynghylch ôl-ddyledion morgais o eiddo a werthwyd yn ystod y 6 blynedd diwethaf, bydd hyn fel arfer oherwydd bod arnoch chi arian ar brif swm y morgais (y cyfalaf). 

Siaradwch â’r benthyciwr morgais i drefnu i dalu’r ôl-ddyledion. Os na fyddwch yn gwneud hynny, mae ganddynt 12 mlynedd o’r dyddiad y gwnaethoch fethu taliad i fynd â chi i’r llys.

Os byddant yn cysylltu â chi ynghylch y llog sy'n ddyledus gennych ac nad ydych yn trefnu i dalu, dim ond 6 blynedd sydd ganddynt i fynd â chi i'r llys.

Os na fyddant yn gweithredu o fewn y terfyn amser, ni all eich cwmni morgais fynd â chi i'r llys i dalu'r arian yn ôl.

Os ydych chi wedi llofnodi cytundeb credyd, fel arfer, chi fydd yn gyfrifol am dalu'r ddyled gredyd yn ôl. Nid ydych yn gyfrifol am ddyled os nad ydych yn cael eich crybwyll ar y cytundeb credyd neu os na wnaethoch lofnodi'r cytundeb. Er enghraifft, efallai eich bod yn ddeiliad cerdyn ychwanegol awdurdodedig ar gerdyn credyd ond oherwydd nad chi yw prif ddeiliad y cerdyn a heb lofnodi'r cytundeb credyd, nid chi sy'n gyfrifol am y ddyled.

Mae dyled credyd, neu ‘arian wedi’i fenthyg’, yn cynnwys:

• cardiau credyd

• benthyciadau banc a benthyciadau diwrnod cyflog

• gorddrafftiau

• cardiau siopau

• nwyddau a brynwyd ar gytundeb hurbwrcas

Os ydych chi’n benthyg arian neu nwyddau fel hyn, gelwir y gyfraith sy’n diogelu eich hawliau yn Ddeddf Credyd Defnyddwyr. Gallwch wirio eich cytundeb credyd er mwyn darganfod sut y caiff ei ddiogelu gan y Ddeddf Credyd Defnyddwyr. Os caiff ei ddiogelu, dylai fod hynny wedi’i nodi ar frig y dudalen gyntaf.

Os nad yw credydwr wedi cysylltu â chi am ddyled credyd o fewn y terfyn amser o 6 blynedd, ni all eich gorfodi i'w thalu'n ôl. Gallant hefyd eich gorfodi i dalu os oedd problemau gyda'r cytundeb gwreiddiol, er enghraifft os nad oeddent wedi cynnwys yr wybodaeth gywir am sut y byddai'r arian yn cael ei dalu'n ôl.

Os ydych chi'n warantwr i rywun arall

Os ydych chi wedi cytuno i fod yn warantwr i rywun arall ac nad ydyn nhw'n gwneud y taliadau, gall y credydwr ofyn i chi wneud y taliadau.

Os ydych chi'n warantwr, dylech gael cytundeb gwarant wedi'i lofnodi sy'n esbonio pryd y gallech fod yn atebol.

Os gwnaethoch fenthyg nwyddau drwy drefniant hurbwrcas

Os ydych chi wedi prynu rhywbeth ar gytundeb hurbwrcas, er enghraifft car neu beiriant golchi dillad, dydych chi ddim yn berchen arno nes i chi dalu amdano'n llawn. Os byddwch chi’n mynd ar ei hôl hi gyda’ch taliadau, efallai y bydd y benthyciwr yn gallu cymryd y nwyddau yn ôl.

Mae gennych hawl i derfynu’r cytundeb hurbwrcas ar unrhyw adeg, er enghraifft os na allwch fforddio’r taliadau mwyach. Os ydych chi eisiau dod â’r cytundeb i ben yn gynnar, dylech wneud hyn yn ysgrifenedig. Gallwch ddefnyddio ein llythyr enghreifftiol. 

Os byddwch yn terfynu’r cytundeb yn gynnar, byddwch yn atebol am hanner y swm y gwnaethoch gytuno i’w dalu am y nwyddau. Bydd y benthyciwr yn tynnu'r swm yr ydych eisoes wedi'i dalu, ond efallai y bydd yn ychwanegu costau ychwanegol am ddod â'r cytundeb i ben. 

Os bydd eich benthyciwr yn dweud bod yn rhaid i chi dalu mwy na hanner yr holl swm sy'n ddyledus gennych cyn y gallwch ddod â'r cytundeb i ben, dylech gysylltu â'ch Canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf.

Os ydych chi’n cael trafferth talu, mae’n well dod â’r cytundeb i ben eich hun. Os bydd eich benthyciwr yn dod â'r cytundeb i ben, efallai y bydd yn rhaid i chi dalu costau ychwanegol. Pwy bynnag sy’n dod â’r cytundeb i ben, bydd yn rhaid i chi roi’r nwyddau yn ôl.

Os gwnaethoch fenthyg arian gyda rhywun arall

Os ydych chi wedi llofnodi cytundeb credyd gyda rhywun arall, chi fydd yn gyfrifol ar y cyd am dalu'r ddyled yn ôl. Os bydd y person arall yn rhoi’r gorau i dalu, gall y credydwr wneud i chi dalu swm llawn y ddyled, nid dim ond eich cyfran chi.

Herio dyledion credyd

Mae cyfreithiau i’ch diogelu pan fyddwch yn cael benthyg arian. Efallai na fydd y credydwr yn gallu cymryd camau i'ch gorfodi i dalu os: 

• wnaethon nhw ddim rhoi cytundeb ysgrifenedig i chi yn dweud faint roeddech chi'n ei fenthyg, sut y dylid ei ad-dalu a'ch hawliau i'w ganslo

• wnaethon nhw ddim gwirio eich bod yn gallu fforddio'r ad-daliadau 

• fe wnaethon nhw eich trin yn annheg, er enghraifft fe wnaethon nhw werthu PPI i chi pan na ddylen nhw fod wedi gwneud hynny

• wnaethon nhw ddim anfon diweddariadau rheolaidd atoch am eich cyfrif a'r swm sy'n ddyledus iddyn nhw

• ni wnaethoch fenthyg yr arian

• rhoddwyd pwysau arnoch i lofnodi'r cytundeb credyd neu'r cytundeb gwarantwr

• doeddech chi ddim yn gallu deall beth roeddech chi’n ei arwyddo

• yr oeddech o dan 18 oed pan lofnodoch chi'r cytundeb

Cael help os nad ydych chi'n atebol am ddyled credyd

Yn y sefyllfaoedd hyn, efallai ‘na fydd modd gorfodi’r’ ddyled. Mae hyn yn golygu efallai na fydd y credydwr yn gallu gwneud i chi dalu'r ddyled. 

Gofynnwch am help gan eich canolfan Cyngor ar Bopeth agosaf os ydych chi’n meddwl y gallai dyled credyd fod yn anorfodadwy. 

Dylech hefyd gael help os bydd credydwr yn dal i gysylltu â chi am ddyled nad ydych chi'n gyfrifol amdani yn eich barn chi. 

Os nad ydych chi'n hapus â'r ffordd y mae'ch credydwr yn delio â'ch sefyllfa, dylech gysylltu â nhw i gwyno. Os nad ydych chi’n fodlon â’u hymateb, gallwch gwyno wrth yr Ombwdsmon Ariannol:

Gwasanaeth yr Ombwdsmon Ariannol

Rhif ffôn: 0800 023 4567

Dydd Llun i ddydd Gwener, 8am i 8pm

Dydd Sadwrn, 9am i 1pm

Mae galwadau am ddim o’r rhan fwyaf o ffonau symudol a llinellau tir.

Os cewch chi fil ar gyfer cynhaliaeth plant, dylech:

• ofyn am ddatganiad manwl a gwirio hyn yn erbyn yr hyn rydych chi'n meddwl eich bod wedi'i dalu

• gwirio faint o gynhaliaeth plant yr ydych yn ei dalu - defnyddiwch y gyfrifiannell cynhaliaeth plant ar GOV.UK i wneud yn siŵr eich bod yn talu'r swm cywir

• gwiriwch a ydych wedi rhoi gwybod i'r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant (CMS) am unrhyw newidiadau yn eich amgylchiadau - gall hyn effeithio ar y swm y dylech ei dalu

Os credwch fod y swm yn anghywir, efallai y gallwch apelio neu ofyn am adolygiad. Dylech gysylltu â'r Gwasanaeth Cynhaliaeth Plant. Gwiriwch sut mae cysylltu â’r CMS ar GOV.UK

Os na fyddwch yn talu cynhaliaeth i'ch plentyn, bydd y camau y gellir eu cymryd yn dibynnu ar y math o drefniant sydd gennych. Gwiriwch beth i'w wneud os oes arnoch chi gynhaliaeth plant.

Os yw eich ôl-ddyledion cynhaliaeth plant yn deillio o'r taliadau y gwnaethoch eu methu amser maith yn ôl, efallai y gallwch eu dileu. Bydd hyn yn dibynnu ar ba fath o gytundeb cynhaliaeth plant oedd gennych. Ni fyddwch yn gallu cael yr ôl-ddyledion wedi'u dileu os byddwch yn dal i dalu cynhaliaeth plant.

Os ydych chi'n meddwl bod eich ôl-ddyledion cynhaliaeth plant yn hen ac nad ydych chi'n siŵr a oes rhaid i chi dalu, gofynnwch am help gan eich Cyngor ar Bopeth agosaf.